Een oppervlakte ter grootte van een voetbalveld voedt nu drie mensen. In 2050 zal dezelfde oppervlakte meer dan vijf mensen moeten voeden.

“Koeien zijn geen klimaatkillers”, zegt Wilhelm Windisch in een door Schothorst Feed Research georganiseerd webinar. “Planten slaan tijdelijk CO2 op en dit komt in een korte cyclus weer vrij, of dat nu via een dier of een mens gaat, of door afbraak als meststof of biogas maakt niets uit.”

Momenteel is er ongeveer 2400 m2 landbouwgrond beschikbaar per wereldburger, vertelt Windisch. In 2050 zal dit areaal zijn afgenomen tot 1500 m2. Met andere woorden: een oppervlakte ter grootte van een voetbalveld voedt nu drie mensen, in 2050 zal dezelfde oppervlakte meer dan vijf mensen moeten voeden. Veel agrarische gronden zijn alleen bruikbaar als permanent grasland, en niet geschikt voor akkerbouw, vanwege de weersomstandigheden of de topografie. Op slechts 30 procent van het totale landbouwareaal in de wereld kunnen gewassen voor humane consumptie worden geteeld. “Dat komt in de voetbalveldvergelijking overeen met het strafschopgebied. Dat gebied moeten we dus niet inzetten voor de teelt van diervoeders”, stelt Windisch.

Niet-eetbare biomassa

“De landbouw produceert biomassa, die voor het grootste deel niet geschikt is voor menselijke consumptie”, benadrukt hij. Windisch laat zien dat 1 kg veganistisch voedsel gepaard gaat met minstens 3 tot 5 kg niet-eetbare biomassa. Als die niet-eetbare biomassa wordt gevoerd aan landbouwhuisdieren dan levert dat 1000 tot 2000 kilocalorieën en 100 gram hoogwaardig eiwit in de vorm van levensmiddelen van dierlijke oorsprong op”, vertelt Windisch.

‘1 kilo veganistisch voedsel gaat gepaard met minstens 3 tot 5 kg niet-eetbare biomassa’

Als iedereen in Duitsland veganistisch zou eten, dan is – onder het huidige landbouwsysteem – 20 procent van de geproduceerde biomassa inzetbaar als voeding voor de mens, rekent Windisch voor. De rest bestaat uit nevenstromen (stro, 29 procent), bijproducten (12 procent), maissilage (16 procent), klaver en luzerne (3 procent) en gras van permanent grasland (20 procent). Klaver en luzerne zijn noodzakelijke rotatiegewassen in de biologische akkerbouw, maar ze leveren voor de mens geen eetbare producten op. Als alle akkerbouw in Duitsland biologisch wordt, dan is het aandeel klaver en luzerne zelfs 30 procent.

Tabel 1 geeft een indruk van de hoeveelheid bijproducten die vrijkomen bij de verwerking van gewassen tot voedingsmiddelen voor de mens. De truc is dus om optimaal gebruik te maken van grasland en van bijproducten en nevenstromen uit de gewasteelt voor humane consumptie. Dat levert een duurzaam voedselsysteem op. De voor de mens niet-eetbare biomassa bevat veel nutriënten (stikstof en fosfor) voor gewassen en kan dus rechtstreeks worden teruggebracht in de bodem als meststof, maar dit is volgens Windisch een inefficiënte route die gepaard gaat met veel emissies bij de afbraak van de biomassa in de bodem.

De biomassa kan ook worden gefermenteerd tot biogas, waarbij het restant wordt gebruikt als meststof. Een derde bestemming van niet-eetbare biomassa is vervoedering aan landbouwhuisdieren. Op die manier levert de biomassa dierlijke mest op, waarmee weer plantaardig voedsel kan worden geproduceerd.

De rol van het dier

Herkauwers hebben als voordeel dat ze kunnen worden gevoerd met voor de mens oneetbare rantsoenen, zodat er geen sprake is van competitie tussen feed en food. Wel merkt Windisch op dat bij de verwerking van vezelrijke voedermiddelen in de pens methaan vrijkomt. “Maar dit methaan is – in tegenstelling tot methaan uit fossiele brandstoffen – afkomstig uit de korte cyclus. Zolang de veestapel niet toeneemt, draagt dit methaan niet bij aan ophoping in de atmosfeer en opwarming van de aarde”, legt hij uit.

Varkens kunnen voor een groot deel worden gevoerd met reststromen uit de levensmiddelenindustrie en dragen zo bij aan het sluiten van kringlopen. Pluimvee is de sterkste concurrent van de mens als het gaat om de consumptie van bijvoorbeeld granen. Maar leghennen en vleeskuikens zijn dan weer wel in staat om zeer efficiënt hoogwaardig eiwit voor humane consumptie te produceren.

Concurrentie met voedsel

Een manier om de competitie tussen humane voeding en diervoeding te kwantificeren is de ‘human edible factor’ (hef), die per voedermiddel aangeeft in welke mate het concurreert met voedsel voor de mens. Sojabonen, mais, tarwe, gerst en raapzaad hebben een hoge hef (respectievelijk 0,92, 0,80, 0,80, 0,65 en 0,59), terwijl de hef voor maissilage (0,29) en tarwezemelen (0,10) laag is. De hef van ruwvoeders (gras, kuilvoeders, hooi, stro) en bijproducten uit de levensmiddelenketen is zelfs nul, laat Windisch zien. In de plantaardige productie geldt dat permanent grasland een hef van nul heeft en dat de hef van akkerbouwgewassen tussen 0 en 1 ligt.

*) een derde van de biomassa gaat bij fermentatie verloren in de vorm van CO2.

Minder vlees, melk en eieren

Synergie tussen plantaardige en dierlijke productiesystemen is de duurzame weg voorwaarts, zegt Windisch. “Vermijd de competitie tussen feed en food, maximaliseer de voerefficiëntie bij verstrekking van oneetbare biomassa en maak optimaal gebruik van reststromen en bijproducten.” De beperkte hoeveelheid niet-eetbare biomassa zet een rem op de totale productie van levensmiddelen van dierlijke oorsprong.

“De beperkte kwaliteit en voederwaarde van niet-eetbare biomassa leidt tot een afname van de varkens- en pluimveehouderij”, voorziet Windisch.

Uiteindelijk zal het aantal landbouwhuisdieren dus afnemen, de emissies naar de omgeving zullen dalen en er zullen veel minder vlees, melk en eieren worden geproduceerd. “Herkauwers zijn in een circulair, duurzaam voedselsysteem het meest geschikt om de voedselzekerheid te waarborgen, omdat zij niet concurreren met humane voeding en optimaal gebruikmaken van vezelrijke reststromen en gras die voor de mens niet eetbaar zijn”, zegt Windisch.

Verder verduurzamen

Het streven naar meer circulariteit in voedselsystemen zal onze kijk op gewasteelt, diervoeding en plant- en diergenetica veranderen, besluit hij. “Als we uitgaan van de beschikbare agrarische biomassa en die optimaal benutten, dan kunnen we de voedselproductie verder verduurzamen.” Veehouderij en diervoeding hebben daarin een belangrijke functie en procestechnologie, voeradditieven en optimale voederwaardering dragen hieraan bij.

Deel dit artikel

Carolien Makkink