Dit jaar viert De Molenaar haar 125-jarig bestaan. Met dit nummer sluiten we het jubileumjaar af. Een mooi moment om te kijken naar verschillende ontwikkelingen die zich de afgelopen 125 jaar hebben afgespeeld. In dit artikel kijken we naar de ontwikkeling in additieven.
Nefato en Fefana verstrekten samen veel informatie, waaronder deze brochure.
Toevoegingsmiddelen in diervoeders zijn tegenwoordig niet meer weg te denken. Uit het oogpunt van een goede en veilige diervoeding. De producten voldoen aan de voedingsbehoeften van dieren en/of hebben een gunstige invloed op voer, kleur, klimaat, etc. Zo hebben ze bijvoorbeeld invloed op de beschikbaarheid van nutriënten, stabiliteit of voerkwaliteit, voerefficiëntie, het beheersen van mycotoxinen, en vele andere zaken op voer of voedingsfysiologisch gebied.
Over deze toevoegingen valt ontzettend veel te schrijven. Dit artikel focust op enige historie van deze producten, op kwaliteit en op de belangenbehartiging door de jaren heen.
Europese toelating
Toevoegingsmiddelen of additieven aan diervoeders, zijn middelen waarvan het gebruik bij wet is geregeld. Zij mogen alleen worden gebruikt als er een Europese toelating is verkregen. Voor deze toelating moet per aanvraag een dossier worden overgelegd. De regels voor registratie zijn vastgelegd in Verordening (EG) Nr. 1831/2003.
Antibiotica in diervoer
Van oudsher heeft het gebruik van lage antibioticadoseringen – stoffen die bacteriën in de groei remmen of doden – in diervoeders een bijdrage geleverd aan een efficiëntere dierlijke productie. Dieren groeiden sneller, verteerden het voer beter en hadden een betere gezondheid. In de vijftiger jaren gaf een literatuuroverzicht van 165 proeven aan dat deze effecten zeer aanzienlijk waren (Braude e.a.; Tabel 1). Overigens kwam dat ook wel door de wat minder goede hygiënische omstandigheden op het boerenbedrijf.
Eind jaren 90 zagen meerdere partijen al aankomen dat de antibiotica als groeibevorderaar zouden worden verboden. Het is niet voor niks dat rond die tijd meerdere additievenleveranciers het levenslicht zagen, waaronder Jadis Additiva, Speerstra Feed Ingredients, Greenvalley International, RopaPharm en E.F.S.-Holland. Het gebruik van antibiotica in de veehouderij kwam inderdaad ter discussie te staan en werd later, in 2006, drastisch beperkt in de EU. Sommige bacteriën werden namelijk resistent tegen de voederantibiotica. Er volgden nog meer maatregelen om deze toevoeging te beperken, onder andere door het niet meer produceren van gemedicineerde voeders door Nederlandse diervoederfabrikanten.
Opkomst additieven
In en na deze jaren is er een scala aan andere toevoegingen op de markt gekomen. Het betrof uitsluitend toevoegingsmiddelen met een verleende vergunning. Een dergelijke vergunning werd dan verleend voor gebruik in een diervoeder dat bedoeld is voor een specifieke diersoort of -categorie en ook onder specifieke gebruiksvoorwaarden. Een bekende indeling van toevoegingsmiddelen (via mengvoeder, voer of water) op basis van functionele groepen staat in Tabel 2.
Naast deze producten is er nog een groep producten zoals de geneesmiddelen tegen de ziekte coccidiose, die bij wijze van uitzondering als additief voor diervoeders mogen worden ingezet. Natuurlijk is kennis van deze toevoegingen wat betreft toepassing, werking en veiligheid voor het dier belangrijk. Voor het fabricageproces van diervoeders komen daar de gebruikseigenschappen bij die belangrijk zijn voor de verwerking in een voormengsel of in het uiteindelijke voer.
‘Het gebruik van antibiotica in de veehouderij kwam inderdaad ter discussie te staan’
Belangbehartiging
De Vereniging van Nederlandse Fabrikanten van Toevoegingen (Nefato) onderkende het belang van toevoegingen, het is een klein maar zeer belangrijk onderdeel van diervoeders. De Nefato is in 1968 bij Koninklijk Besluit als vereniging erkend en fungeerde als belangenbehartiger voor de groep van fabrikanten en importeurs. Tevens was zij gesprekspartner voor de overheid en had periodiek overleg met het ministerie van Landbouw en het toenmalige ‘Produktschap voor Veevoeder’.
Fefana
Daarna volgde samenwerking met de Federatie Fefana, opgericht in 1963, op initiatief van Duitsland, Nederland en Frankrijk. Ook dit was een wettelijke geïnstitutionaliseerde belangenbehartiger, maar dan in Europees verband. Een overkoepelende organisatie die toegang had tot de Brusselse wetgevers. Deze organisatie zat om de tafel met nationale verenigingen voor de bespreking van Europese vraagstukken; zij is inmiddels in bijna alle EU-landen vertegenwoordigd. Fefana bleek erg belangrijk voor het vormen van de juridische kaders en beleidsomgeving op het vlak van toevoegingen.
Samen deden de beide organisaties veel goed door het verstrekken van de nodige informatie en het uitgeven van brochures. Men besprak het nut, effectiviteit en veiligheid van toevoegingen, ook in samenhang met milieu-aangelegenheden en bijvoorbeeld etikettering of controleerbaarheid.
VDDN
Sinds 2016 was er een kleine verandering. De samenwerking tussen Dufagro, Fragrovet en Nefatop (distributeurs van producten en diergeneesmiddelen) werd intensiever. De Vereniging Diervoederspecialiteiten en Diergezondheidsproducten Nederland (VDDN) ontstond, met als doel een belangbehartiging in meer ruime zin: minder versnippering, een betere organisatie, krachtiger geluid, en een beter aanspreekpunt voor de kleinere segmenten. De VDDN anno nu behartigt de ketenacceptatie van haar producten en toepassing van de producten binnen de eisen voor dierwelzijn en voor duurzaamheid.
125 jaar
Nefato is in 1968 bij Koninklijk Besluit als vereniging erkend.
Fami-QS
Voor toevoegingsmiddelen en voormengsels – zij pasten minder goed in het GMP-systeem – is in 2004 gezorgd voor een internationaal kwaliteitssysteem: Fami-QS. Hierdoor kwamen er onder andere aanvullende veiligheidseisen en meer aandacht voor het productieproces. Allemaal nodig om de naleving van wetten te waarborgen en de voederkwaliteit te verbeteren in het kader van de voederveiligheid. Door enkele voedselveiligheidscrises en omdat voorschriften toch wel behoorlijk complex werden, werd het opzetten van een certificatiesysteem een noodzaak. In de loop van de tijd hebben zijn er nieuwe soorten toevoegingen (klassen) op de markt gekomen, merkgebonden toelatingen en andere ontwikkelingen.
Anno 2023 zien we een goed georganiseerde wetgeving, kwaliteitscontrole en belangenbehartiging. Toevoegingen van nu zijn ook veel beter gedocumenteerd en worden veel beter uitgemeten in de vakpers.










