Koeien zijn beter bestand tegen stress als ze dagelijks effectieve probiotica krijgen toegediend.
Het darmmicrobioom, de darmwand, de hersenen en andere organen communiceren met elkaar via het zenuwstelsel, hormonen en het immuunsysteem, legt Steve Lerner van Novonenis uit tijdens een webinar georganiseerd door Chr. Hansen. “Die communicatie werkt beide kanten op”, vertelt hij. “Microben in het maagdarmkanaal brengen signalen over naar het centrale zenuwstelsel, de hersenen moduleren de darmmotiliteit, de secretie van hormonen en de doorlaatbaarheid van de darmwand. Verstoring van de communicatiekanalen kan leiden tot algehele gezondheids- en productiestoornissen.”
Centrale rol kortketenige vetzuren
Stressfactoren in de omgeving van het dier (voer, huisvesting, management) kunnen leiden tot ontstekingsreacties en verstoring van de darmwandintegriteit in het maagdarmkanaal. Uiteindelijk kan dit resulteren in schade aan verschillende organen, gezondheidsproblemen en tegenvallende productieresultaten (Figuur 1). Microbiota in het maagdarmkanaal produceren kortketenige vetzuren (azijnzuur, propionzuur, boterzuur) die langs diverse routes de communicatie tussen darm en hersenen beïnvloeden, laat Lerner zien. De kortketenige vetzuren (SCFA) worden geabsorbeerd door de cellen van de darmwand via H+-afhankelijke of natriumafhankelijke monocarboxylaat-transporters.
Vervolgens binden de SCFA aan gespecialiseerde receptoren, waardoor ze de immuniteit van de darmmucosa en de barrièrefunctie van de darmwand kunnen sturen. Via de systemische circulatie of de nervus vagus geven de SCFA indirect signalen door aan de hersenen. Ook andere organen en weefsels worden beïnvloed door de in het maagdarmkanaal geproduceerde SCFA. Dit resulteert in activering van bruin vetweefsel, regulering van de functie van mitochondriën in levercellen, verhoogde insulinesecretie door de pancreas en energiehomeostase in het lichaam als geheel.
SCFA induceren de differentiatie van Treg-cellen en reguleren de secretie van interleukines. Langs deze route hebben SCFA effecten op systemische ontstekingsreacties, ook in het centrale zenuwstelsel. Omdat SCFA ook een rol spelen in de biosynthese van serotonine en andere neurologische processen hebben ze direct en indirect ook invloed op gedrag en welzijn.
Figuur 1. Invloed van stress op gezondheid en productie.
‘De zwaardere kuikens hebben een robuuster microbioom’
Stress verandert microbioom
“Stress verandert het darmmicrobioom op een onvoorspelbare manier”, zegt Lerner. Dat betekent dat verstoring van de samenstelling van de microbiota (dysbiose) allerlei vormen kan aannemen. Sommige micro-organismen kunnen dominant worden, terwijl andere misschien wel verdwijnen. De gevolgen van dysbiose voor het dier zijn daardoor ook lastig te voorspellen. In een grote populatie vleeskuikens zijn er duidelijke verschillen in microbiotasamenstelling tussen de zwaarste en de lichtste dieren, laat Lerner zien.
De alfa-diversiteit was groter bij de zware kuikens en de bacteriesoorten in hun darmen waren geassocieerd met SCFA-productie, terwijl bacteriesoorten die meer voorkwamen in de lichte kuikens (zoals E. coli spp) bekend zijn vanwege hun pro-inflammatoire effecten. “De zwaardere kuikens hebben een robuuster microbioom”, concludeert Lerner. “Een hoge alfa-diversiteit is een goede indicator voor darmgezondheid en daarmee voor de productiviteit van vleeskuikens. Een stabiel, uniform microbioom is een teken van eubiose, met weinig ontstekingsbevorderende micro-organismen en veel SCFA-producerende bacteriën.”
Oplossingen
Gezien de cruciale rol van SCFA in gezondheid en welzijn van dieren lijkt het logisch om dergelijke vetzuren aan het voer toe te voegen. Toch adviseert Lerner dit niet. “Om effectief te zijn in de darmen moeten de vetzuren worden beschermd tegen afbraak in de maag. Het is beter om in te zetten op effectieve probiotica, zodat de SCFA-producerende bacteriën in het maagdarmkanaal worden gepromoot”, zegt hij.
In onderzoek is aangetoond dat toevoeging van probiotica, via het stimuleren van SCFA-producerende microorganismen, leidt tot meer serotonine en minder corticosteron in het bloed van pluimvee, zeugen en gezelschapsdieren, vertelt Lerner. Dit is gunstig voor het welzijn van het dier. Zeugen spenen meer en zwaardere biggen en koeien zijn beter bestand tegen stress als ze dagelijks effectieve probiotica krijgen toegediend.
Kennis van belang
Kennis over de werkingsmechanismen van probiotica en kortketenige vetzuren helpt om een weloverwogen keuze te maken voor een effectief probioticum. “Daarbij is het niet genoeg om te kijken naar de bacteriefamilie”, benadrukt Lerner. “Elke bacteriestam binnen een familie heeft namelijk andere effecten. Een combinatie van in vitro- en in vivo-onderzoek is nodig om het beste probioticapreparaat te selecteren.” Toediening van effectieve probiotica vergroot het absorptievermogen van de darmwand, verbetert de groei en voederconversie, maar ook het gedrag en het welzijn van vleeskuikens en andere (productie)dieren.
‘Het is beter om in te zetten op effectieve probiotica’










