Dit jaar viert De Molenaar haar 125-jarig bestaan. Met dit nummer sluiten we het jubileumjaar af. Een mooi moment om te kijken naar verschillende ontwikkelingen die zich de afgelopen 125 jaar hebben afgespeeld. In dit artikel een terugblik op de geschiedenis van de Belgische mengvoedersector.
Het ontstaan van de verdelingslandbouw en dus dierlijke productie vormt de basis voor de geschiedenis van de mengvoedersector. De dierlijke productie maakte eind 19e eeuw een sterke ontwikkeling door als gevolg van de landbouwcrisis. Vooral na de Tweede Wereldoorlog ontwikkelde de mengvoedersector zich. Veel molenaarsfamilies beginnen in die tijd mengvoederbedrijven. De Belgische mengvoedersector ontstond in het spoor van de molenaars en De Molenaar. De Belgische mengvoederfederatie – vandaag BFA – ontstond in 1944.
Vanaf 1922 was Aveve actief aan de Antwerpse dokken met een olieslagerij en later een mengvoederfabriek.
Landbouwcrisis aan de basis
De grote landbouwcrisis in Europa in de tweede helft van de 19e eeuw is een historisch keerpunt in de Europese landbouw- en voedingsgeschiedenis. Onze akkerbouwers konden niet concurreren tegen de massale invoer van goedkoop graan uit voornamelijk Amerika en wendden de goedkope granen aan voor dierlijke productie. De nabijheid van de grote havens zou een belangrijke rol gaan spelen in de ontwikkeling van de dierlijke sector in onze contreien. Zo werd ook Vlaanderen een belangrijke speler op het vlak van de dierlijke productie en de mengvoederindustrie.
Versele startte al vroeg met de productie van samengestelde voeders.
De Duitser Wilhelm Raiffeisen lanceerde als antwoord (op de landbouwcrisis) zelfhulp op basis van onderlinge solidariteit. Daardoor lieten pastoor Mellaerts en Joris Helleputte zich inspireren. In 1880 richtten ze in Leuven de Boerenbond op. In 1887 volgde de oprichting van de aankoopcoöperatie van de Boerenbond (om samen voordeliger meststoffen en oliekoeken aan te kopen en daarbij de kwaliteit te verzekeren en fraude te voorkomen). In 1901 volgde de Aan- en Verkoopvennootschap (Aveve) van de Belgische Boerenbond. Mettertijd was de coöperatie ook zelf gaan produceren. De Aan- en Verkoopvennootschap nam ook graan af van de boeren om hen een rechtvaardige prijs te garanderen.
In 1922 begon Aveve aan de Antwerpse dokken met de bouw van een olieslagerij, in feite de basis van de huidige veevoederfabriek. Door overnames in België (vooral de overname van Dumoulin in 2007 was erg belangrijk), maar ook in Frankrijk, Nederland en Duitsland groeide Aveve uit tot de grootste mengvoederfabrikant van België.
Vanden Avenne, ook een voorloper
Vanden Avenne Ooigem is een model voor het ontstaan en de geschiedenis van de Belgische mengvoedersector. Zeno Vanden Avenne bouwde eind 19e eeuw zijn landbouwbedrijf om tot een grondstoffenhandel van hoofdzakelijk granen, oliehoudende zaden en meststoffen. De granen kwamen hoofdzakelijk – toen nog in zakken – uit het Rusland van voor de revolutie van 1917 en uit andere Oost-Europese landen.
In 1933 werd gestart met de mengvoederproductie door de zonen van Zeno. Het ging vooral om pluimveevoeders. In de jaren 50 en 60 kende de veestapel een sterke uitbreiding. De mengvoederactiviteiten in Ooigem groeiden mee. Er werd nu ook mengvoeder voor varkens en rundvee geproduceerd. De volgende generatie bouwde het bedrijf verder uit. Nieuwe activiteiten werden ontwikkeld. Deze generatie heeft het bedrijf geleid tot het einde van de jaren 80.
Daarna kwam de vierde generatie aan het hoofd van de honderdjarige groep. Samen met zijn broer Harald nam Patrick Vanden Avenne de veevoederactiviteiten over en bouwde die stelselmatig uit. Vanden Avenne werd ook voorzitter van de mengvoederfederatie Bemefa (nu BFA) en van de Fefac. Vandaag is het bedrijf in handen van de zonen van Patrick, Thomas en Maurits Vanden Avenne.
Van Versele tot Quartes-Agrifirm
Ook de voorgeschiedenis van Quartes, nu in handen van Agrifirm, gaat terug tot 1932 toen het familiebedrijf Versele ontstond uit een tuinrestaurant en een kruidenierszaak. Prudent Versele keek toen al vooruit en wilde de boer op met samengestelde voeders. In 1938 werd in Astene-Deinze een eerste fabriek voor samengestelde veevoeders in gebruik genomen. Vooral na de Tweede Wereldoorlog ontwikkelde de klantenkring zich over gans het land en in 1958 werd de fabriek uitgebouwd tot een capaciteit van 200.000 ton. Er volgden overnames en fusies.
Sinds 1981 ontwikkelde Versele-Laga ook een lijn voor sport- en hobbydieren (petfood) en bouwde een fabriek voor de productie van duiven-, vogel- en hondenvoeders. De veevoedertak Quartes werd in 2019 overgenomen door Agrifirm.
125 jaar
Dumoulin maakte Aveve groter
De groeigeschiedenis van het familiebedrijf Dumoulin begon in 1937. Gaandeweg nam het andere bedrijven in Oost- en West-Vlaanderen over. In 1999 werden alle bedrijven in één synergie samengevoegd in de N.V. Dumoulin. In 2004 werd een fabriek van Dumoulin in het Gentse havengebied omgebouwd tot een petfoodfabriek. Daaruit is, na de overname van Dumoulin door Aveve, United Petfood Producers ontstaan dat in handen bleef van de familie Dumoulin.
Na de Tweede Wereldoorlog
De meeste mengvoederbedrijven ontstonden echter na de Tweede Wereldoorlog. Meerdere van hen kenden een molenaarsvoorgeschiedenis. Dat geldt onder meer voor Voeders Depré, LambersSegers en Joosen-Luyckx.
Reeds in 1847 was de familie Depré in Beernem actief. Later kwamen olieslagerij en graanhandel de maalderij versterken. In 1947 startte Gaston Depré met de productie van mengvoeders. In 1987 namen ze in Deurne het mengvoederbedrijf Hens Voeders over. Via Hens, dat een hobby- en petfoodafdeling had, werd de Groep Depré ook actief in deze sector. Ze namen vervolgens meerdere bedrijven over die in hobbyvoer en petfood gespecialiseerd waren, zoals Dufky en Beyers. In 2006 bouwde de groep een volledig nieuwe petfoodfabriek, Fides Petfood, voor geëxtrudeerd honden- en kattenvoer.
Buitenbeentje Danis
Danis is een buitenbeentje in de Belgische mengvoedersector maar dan geen kleintje. Danis is de grootste Belgische integrator. In 1954 begon Joseph Danis een handel in granen en een kleine productie-eenheid voor varkensvoer met een mengertje voor 500 kg. 1958 was het jaar van de wereldtentoonstelling in Brussel en van optimisme van de groeiende welvaart, wat tot een overaanbod leidde. Joseph Danis begon met de integratie om de risico’s van de varkenshouders te compenseren met een soort prijsgarantiesysteem.
Dit zijn enkele voorbeelden van de talrijke kleine familiale mengvoederbedrijven die na de Tweede Wereldoorlog ontstonden. Sommige kleine bedrijven gingen zich mettertijd richten op nichemarkten en intussen kwamen ook grote Nederlandse bedrijven, zoals Agrifirm en ForFarmers op de Belgische markt.







