Biest en melk bevatten macronutriënten (eiwit, vet, lactose), maar ook veel verschillende bioactieve stoffen. Immuunglobulinen in de biest versterken de weerstand van pasgeboren dieren die nog geen eigen immuniteit hebben opgebouwd. Naast deze antistoffen zijn ook oligosachariden een belangrijk bestanddeel van melk.
Figuur 1. Per onderzoek met kalveren (n=100/groep/onderzoek) het percentage behandelingen voor longontsteking ten opzichte van de controlegroep. De kalveren zijn gevoerd met een kalvermelk zonder (controle) en met Examo gedurende negen weken volgens een standaard melkschema.
De overvloedige aanwezigheid van melkoligosachariden in biest, transitiemelk en in de opvolgende volle melk toont hun nut en belang aan voor een optimale start van mens en dier. Melkoligosachariden zijn kleine maar krachtige suikerachtige moleculen met diverse bewezen voordelige effecten op de darmen, gezondheid, ontwikkeling en op immuunmodulatie (Het proces waarbij het immuunsysteem wordt beïnvloed, versterkt, onderdrukt of ‘opgevoed’ om een gezonde afweer te bevorderen, red.).
Ook is aangetoond dat ze ziekteverwekkers binden en gunstige darmbacteriën stimuleren. Recent onderzoek laat zien dat melkoligosachariden de darmbarrière en immuuncellen kunnen beïnvloeden, wat bijdraagt aan de balans in de darmen en het immuunsysteem. Uiteindelijk ondersteunt dit de veerkracht van het dier.
Onderzoekers van Denkavit doen al sinds 2016 proeven naar het effect van melkoligosachariden in melkvervangers. Uit deze studies blijkt dat een specifieke mix de darmontwikkeling, nutriëntenbenutting en weerstand van jonge dieren ondersteunt.
Proeven uitgevoerd
Deze kennis was voor Denkavit aanleiding om de effecten van melkoligosachariden in melkvervangers voor kalveren en lammeren nader te onderzoeken. Sinds 2016 zijn veel proeven met kalveren uitgevoerd en recent zijn ook praktijkproeven met geitenlammeren afgerond. Uit deze studies blijkt dat een specifieke mix van drie oligosachariden (2’Fucosyllactose, 3’Sialyllactose en 6’Sialyllactose) in kunstmelk leidt tot een betere groei tot spenen, een betere voederconversie en een verbeterde gezondheidsstatus. Onder de merknaam Examo wordt het oligosacharidenmengsel toegevoegd aan melkvervangers voor kalveren en schapen- en geitenlammeren.
Ook bij schapen- en geitenlammeren onderzoekt Denkavit het effect van melkoligosachariden in melkvervangers. De praktijkproeven laten zien dat lammeren rondom spenen beter doorgroeien, minder last hebben van een speendip en gezonder blijven.
Mariska van de Vosse, onderzoeker bij Denkavit: “Melkoligosachariden bevorderen de ontwikkeling van gezonde darmen met gunstige bacteriën. Ze ondersteunen de opname van voedingsstoffen en vergemakkelijken de stressvolle overgang van melk naar vast voer.” Examo bestaat volgens Van de Vosse uit drie verschillende melkoligosachariden, in een unieke verhouding. “De oligosachariden komen van nature in meer of mindere mate voor in koemelk, geitenmelk en schapenmelk. De verhouding en dosering in onze melkvervangers is gebaseerd op de samenstelling in de natuurlijke melk van deze dieren.”
Bevindingen bij kalveren
Kalveren met Examo in de melkvervanger waren bijna 5 kilo zwaarder bij spenen dan de kalveren op de controlemelk. De kunstmelkopname verschilde niet, wat aangeeft dat de dieren met Examo de nutriënten beter weten te benutten voor groei. Histologisch onderzoek van de darmwand geeft een mogelijke verklaring: de darmmorfologie was beter ontwikkeld, waardoor nutriënten beter werden opgenomen.
Ook vervolgstudies bevestigen de verbeterde voederconversie. Daarnaast bleek dat kalveren met Examo minder behandelingen voor acute longproblemen nodig hadden (figuur 1), wat een aanwijzing is voor een beter ontwikkeld immuunsysteem. Dit werd bevestigd door aanvullend onderzoek naar genexpressie.
“We zagen een verschillend expressieprofiel ten opzichte van de controlegroep op verschillende onderdelen van het immuunsysteem en de darmcellen. Hieruit kunnen we aflezen dat melkoligosachariden een belangrijke rol spelen in de ontwikkeling van de darmen en het immuunsysteem”, legt Van de Vosse uit.
Ontwikkeling microbioom
Melkoligosachariden spelen een belangrijke rol in de ontwikkeling van het microbioom in de darmen. Het darmmicrobioom is bepalend in de ontwikkeling van het immuunsysteem. Ook ondersteunt het de vertering van voedsel en zorgt het voor de productie van gunstige metabolieten zoals B-vitamines, aminozuren en kortketenige vetzuren (SCFA) zoals boterzuur.
Mestonderzoek in de kalverproeven laat zien dat Examo-gevoerde kalveren vóór en na het spenen meer gunstige bacteriën bevatten, zoals Lactobacillus-soorten, Roseburia sp. CAG 471, Gemmiger formicillis en Blautia wexlerae. Deze bacteriën staan bekend om hun positieve effecten op SCFA-productie, darmgezondheid, metabolisme en uiteindelijk groei.
Figuur 2. Groei van opfokgeitlammeren van moment van afbouw tot twee weken na spenen in vier verschillende onderzoeken op vier verschillende bedrijven. De geitlammeren zijn vanaf geboorte gevoerd met controlevoer (n=514) ofwel melk met Examo (n=508).
Jongveespecialist Henk Sijtsma hoort enthousiaste verhalen in de praktijk: “Met Examo groeien kalveren beter, zien er beter uit en er zijn minder behandelingen nodig. In 2024 en de eerste helft van 2025 waren er in de praktijk veel problemen met blauwtong en toen zagen we minder problemen bij kalveren die Examo kregen. Die oligo’s geven merkbaar een betere weerstand.”
‘Oligosachariden vergemakkelijken de stressvolle overgang van melk naar vast voer’
Schapen en geiten
De mooie resultaten bij kalveren waren aanleiding om de effecten van Examo ook in melkvervangers voor geiten- en schapenlammeren te onderzoeken. Ook hier vonden de onderzoekers een verbetering van de groei en de voederconversie. Vooral rondom spenen komen de voordelen van Examo goed naar voren: de lammeren lijden minder onder een speendip en groeien goed door. Figuur 2 laat dit zien. Toepassing van oligosachariden in melkvervangers versoepelt de overgang van melk naar vast voer. Ook zagen de onderzoekers positieve effecten van Examo op de gezondheid, waaronder een betere longscore aan de slachtlijn bij de bokken.
Denkavit blijft werken aan de vertaling van nieuwe inzichten in jongdiervoeding en babyvoeding naar melkvervangers voor jonge herkauwers. Van de Vosse verwacht de komende jaren de toepassing van melkoligosachariden verder uit te breiden om bij te dragen aan de veerkracht, ontwikkeling en gezondheid van jonge dieren.











