De Molenaar viert dit jaar het 125-jarig bestaan. Ter gelegenheid van dit jubileum duikt de redactie in het omvangrijke archief van De Molenaar. In deze derde aflevering gaan we terug naar de 21e jaargang: 1918.

Waar we in de vorige aflevering (1908) nog wel eens een soort van gezelligheid in de vorm van bijvoorbeeld proza aantroffen, is er in de jaargang 1918 van gezelligheid geen sprake meer. Het chagrijn overheerst.

1918 is het laatste jaar van de Eerste Wereldoorlog, die op 11 november tot zijn eind komt. Nederland was weliswaar neutraal, maar had net zoals nu met de oorlog in Oekraïne, te maken met uitdagingen op het gebied van grondstoffen en brandstof.

Dreigend voedseltekort

Op 9 januari 1918 wordt onder andere het volgende geschreven:

‘Door den langen duur van den oorlog, worden de toestanden zorgwekkender (..). Het stellen van maximumprijzen bleek weldra onvoldoende en werd weldra aangevuld met rantsoeneering (..). Als de maximum-prijzen hoog gesteld worden, zou een groot deel van het publiek niet in staat zijn zich zijn rantsoen te verschaffen tegen den bepaalden prijs.’

In het blad staan ingezonden brieven, maar ook is er veel aandacht voor politieke zaken. Zo wordt er in maart en april veel geschreven over het verschepen van graan naar de Verenigde Staten. Op 20 maart 1918 staat er onder andere:

‘De Amerikaansche regering heeft zelve met moeilijkheden te kampen ten aanzien van de graanproductie, van binnenlandse distributie en vervoer naar de havens. (..) De regeering onderzoekt thans of het mogelijk is (..) om tot eene zoodanige transactie (van 100.000 ton tarwe – red.) over te gaan en hoopt zeer spoedig tot een beslissing te komen.’

Energiebesparing

In de (na)zomer van 1918 wordt er het nodige geschreven over het besparen van brandstof. Op 4 september wordt onder andere dit geschreven:

‘Terwijl er van alle kanten op besparing van brandstoffen wordt aangedrongen (..) vindt er op last van het Rijksbureau voor granen en meel sedert lange tijd verspilling van brandstof plaats. Immers dat bureau laat de granen vermalen in stoommeelfabrieken, die zeer veel brandstof verslinden, terwijl tal van uitstekend ingerichte windmolens stilstaan.’

De schrijver wijst er verder op dat in de huidige situatie eerst de granen en daarna het meel, per spoor of stoomboot naar de meelfabrieken gezonden moet worden, wat veel steenkolen vergt.

In het zeer uitgebreide verslag van de Algemeene Vergadering van de Nederlandse Molenaarsbond komt het onderwerp onder de noemer ‘Noodtoestanden der Molenaars’ een week later opnieuw ter sprake, zo lezen we op 11 september 1918:

‘Gebruik der niets kostende wind en waterkracht. Dit spaart kolen en volksvoedsel.’

Na de oorlog

Op 11 november 1918 is de Eerste Wereldoorlog afgelopen. Uit onderstaand bericht van 20 november 1918 is op te maken dat de ‘normale tijd’ aanstaande is:

‘Indien de normale tijd zal zijn teruggekeerd, zullen ook weer de oude eischen aan het meel worden gesteld. Schrootmeel van slecht gereinigd graan is aanmerkelijk donkerder van kleur, en het is zeer moeilijk daarvoor een geschikt afzetgebied te krijgen.’

Versleping

Op 18 december 1918 wordt geciteerd uit het Utrechts Dagblad:

‘Een lezer toonde ons aan ons bureau een luciferdoosje (..) We keken. ’t was een onooglijk rommeltje. Zoals je bijeen zou vinden op een blik na het schoonvegen van een stoffigen ouden zolder.’

Hierna volgt een enorme opsomming van de inhoud (5 knopen, 2 schoenknopen, 1 manchetknoop, 3 verroeste schroeven, 3 glazen kraaltjes, 2 stukken lood, 3 half afgebrande luciferhoutjes, 1 prijskaartje, 5 vertinde spijkers, 2 stukjes schelp, 1 koperen oogje) gevolgd door:

‘Deze liefelijkheden waren bijeengelezen – schrik niet – in regeeringsgraan. En niet in een grote hoeveelheid. Maar in twee, zegge 2 liter!’

> In oktober en november waren de nummers minder omvangrijk vanwege personeelstekort.

Excursie Wageningen

Is het dan echt alleen maar kommer en kwel in 1918? Op 3 april 1918 wordt er een excursie naar het ‘zoo moeielijk bereikbare Wageningen’ georganiseerd om kennis te nemen van het verwerken van boekweit. In het verslag twee weken later lezen we dat met veertig deelnemers de excursie veel belangstelling had:

‘Het was jammer dat door een of ander gebrek aan den schoorsteen of den ketel niet voldoende stoom kon worden ontwikkeld (..) Maar, laat ons geen klaagtoon (..) hooren.’

Het voorkomen van verspilling had ook in 1918 al de nodige aandacht.

125 jaar

Ook in 1918 werden al proeven gedaan met Nedersoja.

Politiek Den Haag wordt op de hoogte gebracht van de alsmaar ernstig wordende noodtoestand.

Deel dit artikel

Daniël Kooistra