“ Methaan dat wordt gevormd in de pens van herkauwers draagt voor ongeveer 6 procent bij aan de wereldwijde antropogene broeikasgasemissies en voor 40 procent van alle aan de veehouderij toegeschreven emissies”, vertelt Marije van Tol van Schothorst Feed Research. Bijna de helft van de carbon footprint van melk is toe te schrijven aan methaanvorming in de pens. In internationale afspraken (Kyoto, Parijs, Green Deal) staat dat de uitstoot van broeikasgassen omlaag moet. Ook de melkveehouderij moet aan de bak.
Methaanvorming
Herkauwers kunnen vezelrijke ruwvoeders en bijproducten fermenteren. De vluchtige vetzuren die daarbij vrijkomen benutten ze als energiebron voor de synthese van melk en vlees. Bij de anaerobe fermentatie tot azijnzuur en boterzuur komt echter ook waterstof vrij. Bij de vorming van propionzuur wordt daarentegen waterstof vastgelegd.
De in de pens vrijgekomen waterstofionen moeten worden afgevoerd. Dat gebeurt in de vorm van methaan. “De methaanvorming in de pens hangt af van de voeropname, de rantsoensamenstelling, de diersoort en het productieniveau”, legt Van Tol uit. “Melkvee stoot per dag meer methaan uit dan vleesvee, schapen en geiten. Jongvee stoot per dag minder methaan uit dan lacterende koeien. Bij een hoge melkproductie is de methaanuitstoot per kilogram melk lager dan bij een lage melkgift.”
Verschillende kengetallen
Het is relevant hoe we de methaanemissie uitdrukken, benadrukt Van Tol. “De methaanproductie in gram per dag is hoger voor een hoogproductieve koe, maar de methaanintensiteit in gram per kilogram melk is lager. Daarnaast kunnen we ook nog kijken naar de methaanopbrengst in gram per kilogram drogestofopname. Elk kengetal is relevant voor een specifiek doel.”
‘Als we dezelfde hoeveelheid melk produceren met productievere koeien, daalt de methaanproductie per kilogram melk’
Productievere koeien
Uit Van Tol haar uitleg blijkt dat verbetering van de voerefficiëntie (meer melk uit minder drogestofopname) leidt tot vermindering van de methaanuitstoot. Dat bevestigt Valentin Nenov van Phileo Lesaffre. “Als we dezelfde hoeveelheid melk produceren met minder, maar productievere koeien, dan neemt de methaanuitstoot per koe weliswaar iets toe, maar daalt de methaanproductie per kilogram melk en per bedrijf.”
De verbetering van de voerefficiëntie leidt tot vermindering van de methaanuitstoot.
Drie wegen tot reductie
Om de vorming en uitstoot van methaan te reduceren kunnen we drie wegen bewandelen, legt Van Tol uit. “Meer en snellere fermentatie van koolhydraten zorgt voor minder azijnzuur, meer propionzuur en minder waterstofproductie. We kunnen ook de opname van het vrijgekomen waterstof in de pens stimuleren, door alternatieve afvangmogelijkheden voor waterstof aan te bieden, door te sturen op propionzuurproductie of door gebruik van waterstof voor de omzetting van onverzadigde naar verzadigde vetzuren te stimuleren. Een derde optie behelst voerstrategieen die direct ingrijpen op de methaanvormende organismen in de pens.”
Als voorbeelden van methaanreducerende strategieën noemt Van Tol een lager NDF-gehalte en een hoger gehalte aan gemakkelijk fermenteerbare koolhydraten in het rantsoen. Dit kan door sturen op ruwvoerkwaliteit en op de ratio’s krachtvoer:ruwvoer en graskuil:maiskuil. Daarbij tekent zij aan dat een beter verteerbaar rantsoen ook leidt tot een hogere voeropname en daarmee tot een hogere methaanemissie per dag. Verhoging van het vetgehalte in het rantsoen leidt tot een lagere methaanproductie per kilogram drogestofopname
Rantsoensupplementatie
Van Tol ziet het meeste perspectief in rantsoensupplementatie met vet, 3-NOP en nitraat (zie kader). “Algenproducten kunnen ook effectief zijn, maar bromoform is in principe giftig, dus meer onderzoek is nodig voordat deze strategie in de praktijk veilig kan worden toegepast”, waarschuwt zij. Inmiddels zijn er mogelijkheden beschikbaar om melkveerantsoenen zodanig te formuleren dat er minder methaan wordt uitgestoten. Cargill biedt binnenkort via het platform Dairy MAX mogelijkheden om rantsoenen te formuleren op methaanemissie, stikstofefficiëntie en fosfaatefficiëntie. Van Tol vindt het wel belangrijk dat melkveehouders een beloning krijgen voor de reductie van broeikasgasemissies. “Alleen dan zullen zij investeren in methaanmitigerende maatregelen op hun bedrijf.”
Additieven methaanreductie
Verschillende additieven kunnen – elk op hun eigen manier – bijdragen aan het verminderen van de methaanuitstoot:
• Het gistprobioticum ActiSaf verhoogt de voerefficiëntie. Voor een koe met een melkproductie van 10.000 kg per jaar resulteert dit in een reductie van de uitstoot van broeikasgassen van 670 kg CO2-eq per koe. De carbon footprint per kg FPCM daalt daarmee met 5,5 procent.
- Het gistfermentatieproduct Diamond V verbetert ook de voerefficiëntie, waardoor tot 9 procent vermindering van de methaanintensiteit per kg melk mogelijk is.
- 3-nitro-oxypropanol (3-NOP, Bovaer) blokkeert de laatste stap in de methaanvorming en zorgt zo voor een reductie.
- Calciumnitraat (SilvAir) fungeert als alternatieve ‘hydrogen sink’. In de pens gevormd waterstof wordt gebruikt voor de omzetting van nitraat in nitriet en uiteindelijk in ammoniak. De route waarbij waterstof en kooldioxide worden omgezet in methaan wordt afgesloten. Dit kan de methaanproductie in de pens met 10 procent reduceren, met behoud van het melkproductieniveau. SilvAir in het krachtvoer kan ook een deel van het calcium en eiwit in het rantsoen vervangen.
- Bromoform uit Asparagopsis-algen en diverse natuurlijke (kruiden)componenten (knoflook, laurinezuur, saponinen, groene thee), kunnen bijdragen aan vermindering van de methaanuitstoot door melkvee.








