De steeds hogere eisen die we stellen aan de duurzame productie van levensmiddelen heeft ook consequenties voor de diervoedersector. Nutritionisten hebben behoefte aan betrouwbare data en rekenmodellen om de ecologische voetafdruk van diervoedergrondstoffen te kunnen inrekenen in de voerformulering. Laura Nobel van het Global Feed LCA Institute (GFLI) vertelde tijdens de Feeds & Nutrition Course van Schothorst Feed Research (SFR) hoe dergelijke data en modellen tot stand komen. “GFLI beheert en onderhoudt een wereldwijde database met levenscyclusanalysegegevens van inmiddels meer dan 1800 diervoederingrediënten. Voor het vaststellen van de ecologische voetafdruk maken we gebruik van de algemeen erkende methodologie van FAO-LEAP en EU PEFCR Feed.”

De database van GFLI is publiek beschikbaar en de gegevens kunnen worden ingelezen in voerformuleringsprogramma’s. “We hebben ons tot nu toe vooral gericht op varkens, pluimvee, rundvee en vis, maar in de toekomst nemen we ook petfoodingrediënten op in het databestand”, vertelt Nobel. Ook streeft het instituut continu naar uitbreiding van de dataset met meer grondstoffen en naar meer regionale detaillering. Verschillende ketenpartijen kunnen eigen data aanleveren, die na controle en validatie worden opgenomen in de GFLI-database.

Verduurzaming in de praktijk

Roger Davin, pluimveespecialist bij SFR, laat zien hoe onderzoek en industrie gebruik kunnen maken van de duurzaamheidsdata. “Met behulp van de door BASF ontwikkelde softwaretool Opteinics kunnen we de milieu-impact van voeders en vlees bepalen, op basis van gegevens van de voerproducent, het veehouderijbedrijf en de slachterij.”

Voor Davin en zijn SFR-collega’s is dat een goede manier om de consequenties van verschillende scenario’s door te rekenen. “We kunnen bijvoorbeeld voorspellen hoe vervanging van soja door andere eiwitbronnen uitwerkt op diverse productieparameters en duurzaamheidsaspecten. Daaruit blijkt dat een vleeskuikenvoer met gecertificeerd ontbossingsvrije soja een iets lagere koolstofvoetafdruk per ton voer of per ton karkasgewicht oplevert dan een voer met fababonen. Als er bij de sojateelt sprake is van ontbossing, dan is de CFP twee tot drie keer hoger dan bij gebruik van ontbossingsvrije soja.”

Dergelijke scenariodoorrekeningen laten zien dat vervanging van soja door andere eiwitbronnen niet altijd leidt tot lagere emissies. “Dat komt onder meer omdat er voor de teelt van alternatieve eiwitgewassen meer landbouwgrond en fossiele energie nodig is en omdat de eiwitvertering en -benutting meestal lager is dan van soja”, legt Davin uit.

Vleeskuikenvoer met gecertificeerd ontbossingsvrije soja heeft een iets lagere koolstofvoetafdruk per ton voer of per ton karkasgewicht dan een voer met fababonen.

Verschillende parameters

Ook varkensspecialist Jan Fledderus van SFR wijst erop dat verschillende duurzaamheidsparameters haaks op elkaar kunnen staan. “Zulke waterbedeffecten zien we als we verschillende scenario’s doorrekenen”, laat hij zien. Fledderus vergeleek vier van zulke scenario’s in Bestmix: reductie van CO2-emissie (1), reductie van het aandeel ‘human-edible’ grondstoffen (2), weglaten van soja- en palmproducten (3), en reductie van stikstof (verlaging ruweiwitgehalte, (4)). Elk scenario leidde tot een toename van de voerkosten. De effecten van de vier scenario’s op verschillende parameters staan samengevat in Tabel 1.

Fledderus concludeert dat het niet realistisch is om alle aspecten van milieu-impact simultaan te verbeteren. “In de Nederlandse varkenshouderij is de emissie van broeikasgassen sinds 1990 al afgenomen met bijna 50 procent, met name door verbetering van de voederconversie, een lagere koolstofvoetafdruk per kg voer en toenemend gebruik van reststromen en bijproducten in voeders”, vertelt hij.

Fledderus denkt wel dat het lastig wordt om de EU-doelstellingen in de Green Deal te behalen. Het is ook de vraag of de consument wil betalen voor de extra kosten die verduurzaming met zich meebrengt.

Methaan

Bij herkauwers is methaan (CH4) het belangrijkste broeikasgas. Wilfried van Straalen van SFR gaat in op voerstrategieën die de CH4-emissie kunnen reduceren. Hij maakt onderscheid in methaanproductie (gram CH4 per dag), methaanintensiteit (gram CH4 per kg melk) en methaanopbrengst (gram CH4 per kg drogestofopname).

“Van de bruto energieopname van een koe gaat 6 procent verloren in de vorm van methaan”, legt Van Straalen uit. Vermindering van de methaanuitstoot leidt dus ook tot efficiëntere melkproductie. Bij hoogproductieve koeien is de methaanintensiteit per kg melk lager en ook de levensduur van de koe speelt een rol, omdat het aandeel methaan dat gepaard gaat met de opfok van de vaars dan lager is.

‘Zulke waterbedeffecten zien we als we verschillende scenario’s doorrekenen

Reductie via rantsoen

De methaanuitstoot kan gereduceerd worden via de rantsoensamenstelling (minder NDF, meer gemakkelijk fermenteerbare koolhydraten, meer pensbestendig vet en zetmeel, sturen op meer propionzuur en minder azijnzuurproductie). Verlaging van de pens-pH vermindert ook de methaanproductie, maar het risico op pensverzuring neemt dan toe, waarschuwt Van Straalen. Inmiddels zijn er verschillende additieven op de markt die methaanvorming verminderen. “De effectiviteit van de producten hangt af van onder meer de rantsoensamenstelling, en bovendien worden hoopgevende in vitro-resultaten niet altijd in vivo bevestigd en doven positieve effecten vaak uit in de tijd, omdat de samenstelling van de populatie pensmicroben zich aanpast”, benadrukt Van Straalen.

E-Dairy model

Bij SFR wordt de methaanemissie van melkkoeien voorspeld met behulp van het E-Dairy model: “Aan de hand van de rantsoensamenstelling en de berekening van fermentatie in pens en dikke darm voorspellen we de vorming van azijnzuur, propionzuur, boterzuur en andere zuren. Deze modelberekeningen blijken vrij goed te matchen met in vivo-methaanmetingen.”

De carbon footprint van Nederlands melkvee is al afgenomen van 1500 gram CO2-eq per kg melk in 1990 tot minder dan 1000 gram CO2-eq per kg melk nu. Die afname is vooral tot stand gekomen door minder kunstmestgebruik in de ruwvoerteelt en door minder aankoop van voedermiddelen. Van Straalen verwacht dat een verdere afname van de enterische methaanemissie mogelijk is.

Deel dit artikel

Carolien Makkink