Dit jaar viert De Molenaar haar 125-jarig bestaan. Met dit nummer sluiten we het jubileumjaar af. Een mooi moment om te kijken naar verschillende ontwikkelingen die zich de afgelopen 125 jaar hebben afgespeeld. In dit artikel kijken we naar de ontwikkeling van de brancheverenigingen. Anno 2023 zijn dat Nevedi in Nederland en BFA in België.

Yvan Dejaegher was van 1995 tot 2019 directeur-generaal bij Bemefa/BFA.

In 1898 zag niet alleen De Molenaar het levenslicht. In hetzelfde jaar werd ook de Algemene Nederlandse Molenaars Bond opgericht (ANMB), na enkele jaren (1904) gevolgd door de R.K. Molenaarsbond St. Victor. Deze Rooms-Katholieke bond werd vooral opgericht voor molenaars beneden de grote rivieren. De jaren erna groeide de bond uit tot een landelijke organisatie. De bonden hadden gezamenlijk meer dan 2000 leden, vooral molenaars.

Nevenproducten uit foodindustrie

Naast deze bonden ontstond in 1946 de VNMF (Vereniging van Nederlandse Mengvoerfabrikanten). Hiervan waren vooral de grotere particuliere mengvoederfabrikanten lid die waren ontstaan uit de levensmiddelenproductie. De nevenproducten van de levensmiddelen vormden de basis om tot mengvoerproductie over te gaan. Bij het ontstaan van de VNMF heeft zeker ook meegewogen dat na de oorlog de schaarse hoeveelheden grondstoffen die geschikt waren voor diervoeding uitsluitend via mengvoederfabrikanten mochten worden verhandeld.

Dit vond plaats via een door de overheid/Productschap voor Veevoeder gereguleerd distributiesysteem. Je moest met een monster van het enkelvoudige product naar het productschap voordat je toestemming kreeg om het product via een erkende mengvoederfabrikant af te mogen zetten. Leden van de VNMF waren onder andere Calvé, UTD (Unilever), Koopmans Leeuwarden, Hendrix Voeders, Koudijs-Wouda (toen dochter van Meneba) en Wessanen. Van de VNMF is inmiddels niet één zelfstandig bedrijf meer over.

Eerste Victam

De Victam, inmiddels wereldwijd bekend als internationale vakbeurs van de mengvoederindustrie, vond in 1965 voor de eerste keer plaats. De beurs, georganiseerd door de twee molenaarsbonden ANMB en St. Victor, vond plaats in Den Bosch en telde 35 Nederlandse deelnemers. De opa van Huub Fransen (Fransen Gerrits) behoorde tot de initiatiefnemers. Het idee ontstond tijdens de jubileumviering in 1964 van St. Victor. De beurs werd een groot succes en resulteerde in 1964 tot de oprichting van de Stichting Victam, onder de vlag van de twee molenaarsbonden. Vandaar ook de naam: Vict(or)am (algemene molenaarsbond).

Fusie: NIMO ontstaat

In 1970 fuseerden de ANMB en St. Victor tot de Nederlandse Industriële Molenaarsorganisatie (NIMO). Negen jaar later wijzigde de naam. De organisatie werd omgedoopt tot Nederlandse Vereniging van Veevoederfabrikanten en -Handelaren, nog altijd onder de vlag van NIMO. De naam ‘molen’ werd uit de naam gehaald, omdat de naam te veel associaties had met de vroegere windkorenmolenaar. De naam paste niet meer bij de snel ontwikkelende diervoederbedrijven.

In 1989 vonden individuele en relatief kleine molenaarsbedrijven (NIMO) en grote bedrijven (VNMF) elkaar, wat leidde tot de Federatie van de Nederlandse Mengvoederindustrie, FNM. In 1992 fuseerden de NIMO en VNMF volledig tot een nieuwe belangenvereniging voor de particuliere tak van de mengvoederindustrie: de Nederlandse Vereniging van Mengvoederfabrikanten. De naam FNM blijft na deze fusie ongewijzigd. De FNM benadert als belangenbehartiger van de particuliere mengvoederindustrie actief overheidsinstanties. De leden zelf worden ondersteund op technisch, economisch, juridisch en sociaal terrein. Daarnaast sluit de FNM collectieve arbeidsovereenkomsten af namens haar leden.

Samenwerking particulier en coöperatief

In 1997 ontstaat het Federatief Overleg Orgaan Mengvoederindustrie, FOOM. Uitdagingen in de markt dwingen coöperatieve en particuliere bedrijven tot een steeds verdere samenwerking. In het FOOM werken de grotere coöperaties samen met de FNM. Uit ledenbijeenkomsten blijkt dat er een breed draagvlak bestaat voor de vorming van één nieuwe brancheorganisatie.

“Ik herinner mij nog goed dat ik zowel de coöperaties als de FNM-leden uitnodigde voor een oriënterend gesprek om tot oprichting van een federatief overlegorgaan te komen. De coöperatiedirecteuren zaten aan de ene kant van het gangpad en de particuliere FNM’ers aan de andere kant. Gelukkig veranderde dat snel nadat Foom van start was gegaan”, memoreert Wijnand Wiegeraadt, voormalig algemeen secretaris/directeur van NIMO, FNM, FOOM en tot 2003 van Nevedi.

Nieuwe branchevereniging: Nevedi

Begin 2000 leidt dat grote draagvlak tot het ontstaan van de Nederlandse Vereniging voor Diervoederindustrie (Nevedi). Over het ontstaan van deze nieuwe branchevereniging meldt De Molenaar:

‘Een moedige stap om het verleden te laten voor wat het was en een nieuwe frisse start te maken. Moedig om het dikwijls bekrompen eigenbelang uit het verleden om te zetten in een gezamenlijk belang voor de toekomst. Moedig om de gevestigde FNM- en Foom-structuur los te laten en een geheel nieuwe organisatiestructuur op te zetten.’

Nevedi wil eisen gaan stellen aan de kwaliteit van de producten en de kwaliteit van de bedrijfsvoering van haar leden.

‘Niet duidelijk is of het GMP-certificaat hiervoor volstaat danwel een verenigingscertificaat zal worden gecreëerd dat afdoende bescherming biedt tegen onattent of frauduleus handelen.’

Het woord mengvoeder is in de naam niet opgenomen. ‘Enerzijds omdat door de buitenwacht niet altijd herkend wordt om welke industrie het gaat, anderzijds wordt met het begrip diervoeder tot uitdrukking gebracht dat de vereniging zich in beginsel niet alleen oriënteert op de producten en handelaren van mengvoeders, maar eveneens op andere bedrijven die voeders voor landbouwhuisdieren produceren danwel vehandelen.’

Anno 2023 streeft Nevedi met haar leden naar een positief ondernemingsklimaat in dialoog en in samenwerking met ketenpartners, overheden en maatschappelijke organisaties, zo staat op de website te lezen.

Van Bemefa tot BFA

In België ontstond er later dan in Nederland een brancheorganisatie voor molenaars. De Belgische Beroepsvereniging van Mengvoederfabrikanten/ Association Professionnelle des Fabricants d’Aliments Composés pour Animaux (Bemefa-Apfaca) ziet in 1944 het levenslicht. Opgericht om de belangen van de Belgische mengvoederfabrikanten te verdedigen. Een twintigtal bedrijven sloot zich aan.

125 jaar

Tussen 1960 en 1980 kende de veeteelt in Vlaanderen een sterke groei. Door nieuwe technologieën en een sterke kennis van genetica namen de opportuniteiten toe voor lokale veehouders en de diervoederindustrie. In 1988 telde Bemefa 84 leden, een aantal dat in de loop der jaren groeide. In 1995 vertegenwoordigde Bemefa zo’n 75 procent van de nationale productie, in 2004 werd dat 93 procent. In 2008 telde Bemefa 164 leden, waarmee ze 99 procent van de Belgische sector vertegenwoordigde. De jaren erna daalde het aantal leden licht, tot 151 in 2018. Dit kwam vooral door concentratiebewegingen.

In 1999 was de diervoedersector in het oog van een storm terechtgekomen door de dioxinecrisis, toen vervuilde vetten in het veevoeder terechtkwamen. Bemefa nam snel zelf het heft in eigen handen. Er kwam een systeem van autocontrole zodat zowel de kwaliteit als de veiligheid van het veevoeder kon worden gegarandeerd. Dit leidde tot de oprichting van Ovocom in 2001. Bemefa nam sinds 1999 het voortouw in de keten inzake voedselveiligheid en duurzaamheid. Dit gebeurde vooral dankzij Yvan Dejaegher.

Yvan Dejaegher was een autoriteit, zowel binnen als buiten de sector, zowel nationaal als Europees.

In 2017 werd Bemefa-Apfaca omgedoopt naar Belgian Feed Association, kortweg BFA. Naast het verdedigen van de belangen van haar leden, zet BFA vol in op de maatschappelijke aanvaarding van een duurzame diervoederproductie. In 2020 lanceerde BFA daarom het Duurzaamheidscharter, met twaalf doelstellingen die tegen 2030 worden uitgevoerd.

Deel dit artikel

Tessa Nederhoff