VNO-NCW en MKB Nederland willen de verplichte toetsing van de RI&E afschaffen of aanzienlijk vereenvoudigen. Ook de toetsing door externe deskundigen moet onder het mes. Een mogelijke verbetering is het beperken van de toetsing tot één kerndeskundige (in plaats van drie).

De moties 505, 506 en 508, die op 6 november 2024 zijn aangenomen door de Tweede Kamer, laten aan duidelijkheid niets te wensen over. Werkgevers worden gek van alle regels en verplichtingen en moeten zo snel mogelijk uit hun lijden worden verlost, vinden de politici André Flach (SGP), Arend Kisteman (VVD) en Henk Vermeer (BBB). Met hun moties hebben zij de daad bij het woord gevoegd.

Naast de motie die vrijstelling moet regelen voor het opstellen van de verplichte Risico Inventarisatie & Evaluatie (RI&E), roept een andere motie op om nog maximaal één arbo-specialist (in plaats van drie) deze risicoanalyse te laten beoordelen. Motie nummer drie moet zorgen dat het aantal regels voor registratie van gevaarlijke stoffen flink wordt ingeperkt.

Ontmanteling Arbowet

De vakbonden FNV, CNV en VCP nemen ‘met zeer grote zorg’ kennis van de huidige plannen voor versoepeling van de arboregels, die volgens hen het begin inluiden van ontmanteling van de Arbowet. Volgens de bonden zal meer zelfregulering (door werkgevers) leiden tot ‘aantoonbaar onveiligere en ongezondere werkvloeren’ en een onacceptabel aantal (dodelijke) slachtoffers. In een brief aan Jurgen Nobel, staatssecretaris voor Participatie & Integratie, hebben zij hun bezwaren kenbaar gemaakt.

Zero death-manifest

Jaarlijks sterven zo’n 4.100 mensen in Nederland door een beroepsziekte. De meerderheid hiervan, bijna 3.000 mensen, gaat dood aan kanker door blootstelling aan gevaarlijke stoffen zoals chroom-6 en asbest of overlijdt aan de schildersziekte OPS (Organo Psycho Syndroom). Zo’n 80 procent van de overledenen zijn gepensioneerden. Nog meer alarmerende cijfers. Elk jaar overlijden zo’n 60 mensen door een ongeluk op het werk. Jaarlijks kunnen zo’n 200.000 werknemers het ongeluk wel navertellen maar houden (blijvende) schade over. Daarnaast telt Nederland 300.000 mensen met een beroepsziekte, elk jaar weer. Slechte arbeidsomstandigheden zijn – na roken en overgewicht – de belangrijkste oorzaak van verloren gezonde levensjaren.

“Extreem zorgelijke cijfers”, volgens Kitty Jong, portefeuillehouder voor arbozaken bij FNV en kandidaat-voorzitter in het nieuwe FNV-bestuur. Volgens Jong was Nederland tot enkele jaren geleden goed bezig met arbeidsomstandighedenbeleid. Minister Carien van Gennip van Sociale Zaken en Werkgelegenheid ondertekende in december 2022 het zero death-manifest, dat Nederland verplicht stelde om zich in te spannen om het aantal sterfgevallen te verminderen.

Jong vreest dat de aangegane verplichtingen allemaal weer worden teruggedraaid als de genoemde moties worden uitgevoerd. Jong: “De moties leggen een bom onder het arbeidsomstandighedenbeleid en laten vooral zien dat een groot deel van de Tweede Kamer de achtergrond van deze regels niet scherp op het netvlies heeft. Wij vermoeden dat de indieners de consequenties van deze maatregelen voor de veiligheid en gezondheid van werknemers niet overzien.”

Ingewikkelde aansprakelijkheid

Het uitvoeren van de verplichte RI&E is een van de grootste ergernissen van werkgevers. VNO-NCW en MKB Nederland willen de verplichte toetsing afschaffen, met name voor werkgevers met maximaal 25 werknemers, of aanzienlijk vereenvoudigen. Ook de toetsing door externe deskundigen moet onder het mes. Een mogelijke verbetering is het beperken van de toetsing tot één kerndeskundige (in plaats van drie). Daarnaast moet er vrijstelling komen voor bedrijven met een laag verzuim.

MKB Nederland wil dat de Nederlands overheid stopt met strengere regels bovenop EU-regels. Uit het rapport: ‘Nederland is de enige EU-lidstaat met een verplichte externe toetsing van de RI&E. Dit kost het bedrijfsleven naar schatting meer dan 500 miljoen euro per jaar.’

Jong: “Veel werkgevers doen het goed. Veel anderen hebben helemaal niet het beste met hun personeel voor. De cijfers liegen niet. Vooral in slachterijen, de industrie, distributiecentra, de transportsector en de zorg zien we hoge gezondheidsrisico’s en te weinig preventie. Hoe flexibeler je contract, hoe onveiliger je bent als werknemer. En de overheid laat het gebeuren. Bedrijven komen ermee weg als ze de RI&E niet invullen en worden gedoogd als ze geen verplichte Ondernemingsraad instellen. De regels voor aansprakelijkheid van werkgevers zijn zo ingewikkeld gemaakt dat het vrijwel onmogelijk is voor zieke werknemers om hun gelijk te halen.”

De afgelopen decennia heeft de overheid veel teveel aan bedrijven overgelaten, stelt Jong: “Wouter Koolmees en daarna Carien van Gennip hebben gezegd: tot hier en niet verder. Vooral de VVD wil dat weer terugdraaien: ‘Jongens, help ons! Denk aan de regeldruk! Denk aan het vestigingsklimaat!’ Wij zeggen: denk aan die 4.100 sterfgevallen. Neem de RI&E serieus! Welke gevaarlijke stoffen? Welke risico’s? Kleine werkgevers kunnen zich organiseren in een branche-RI&E. Grotere werkgevers moeten in gesprek blijven met werknemers, risico’s in kaart brengen en toezicht houden op de werkvloer.”

Naschrift redactie

Dit artikel werd geschreven voor de val van het kabinet Schoof 1. Bij het ter perse gaan van De Molenaar was nog niet duidelijk of dit gevolgen heeft voor de uitvoering van de aangenomen moties.

Toetsing RI&E

De vakbonden FNV, CNV en VCP zijn bang dat de genoemde moties in dit artikel tot grote problemen gaan leiden op de werkvloer. Als de moties worden uitgevoerd, dan mag bijvoorbeeld een arbeids- en organisatiedeskundige, specialist in psychosociale arbeidsbelasting, alle arbeidsrisico’s gaan toetsen en hierover adviseren. Dus ook risico’s die te maken hebben met gevaarlijke stoffen. Andersom mogen deskundigen op het gebied van asbest en chroom-6 goedbedoelde adviezen gaan geven over grensoverschrijdend gedrag en psychische problemen.

Arbeidsrisico’s zullen volgens de vakbonden te allen tijde beoordeeld moeten worden door de juiste deskundigen en in sommige gevallen betekent dit inderdaad dat er meerdere deskundigen betrokken moeten worden bij de (toetsing van de) RI&E. De klacht vanuit werkgeverskant dat nu elke werkgever verplicht is om de RI&E te laten toetsen door drie deskundigen klopt volgens de vakbonden niet. Kleine werkgevers met maximaal 25 werknemers, die gebruikmaken van een branche-RI&E, hoeven de RI&E zelfs helemaal niet te laten toetsen.

Reactie Nevedi

Nevedi heeft desgevraagd een reactie gegeven op de voorgestelde wijzigingen van de arboregels: “Nevedi vindt het belangrijk dat alle bedrijven in onze sector voldoen aan eisen voor modern werkgeverschap. Daar hoort een veilige werkomgeving bij en daarom voldoen onze bedrijven al jarenlang aan de verplichte RI&E, een branche-RI&E die beschikbaar is voor de diervoederproducerende ondernemingen. Deze branche-RI&E wordt iedere drie jaar geactualiseerd en getoetst. De toetsing van de RI&E is in de afgelopen jaren complexer geworden en daarmee ook duurder.

Waar voorheen bijvoorbeeld 1 kerndeskundige de toetsing mocht doen, zijn dat er nu meerdere geworden. Ook zijn de meningen verdeeld over de doelmatigheid van recente wijzigingen. Ook Nevedi stelt hierbij enkele vraagtekens. Een toetsing moet waar dat kan voor ieder bedrijf – groot of klein – toegankelijk en betaalbaar blijven. We zijn blij met versoepelingen als die leiden tot behoud van het gewenste niveau en bijdragen aan gezond en veilig werken in onze sector.”

Deel dit artikel

Ton Verheijen