De dierlijke sector staat voor klimaatgerelateerde uitdagingen, waaronder de afhankelijkheid van geïmporteerde soja als eiwitbron voor veevoer. Daarom groeit de belangstelling voor lokaal geteelde, meerjarige gewassen als gras en rode klaver. Die verlichten de milieudruk en leveren via bio-raffinage bruikbare eiwitten voor varkens en pluimvee; een duurzaam alternatief voor soja. Wel blijkt uit onderzoeken dat er verschillen in bruikbaarheid zijn.
Rode klaver is één van de gewassen waarbij de onderzoekers naar de mogelijkheden van bio-raffinage hebben gekeken.
De laatste jaren staat het benutten van eiwitten uit voedergewassen in de belangstelling. Stødkilde en collega’s (2025; Aarhus Universiteit, Foulum, Denemarken) publiceerden onlangs gegevens over deze vorm van het bewerken van voedergewassen. De studie nam, behalve enkele gewassen, ook de technologie zelf onder de loep. Traditioneel is bio-raffinage vooral op luzerne gericht, vanwege een hoge opbrengst en kwaliteit. Onlangs zijn er echter meerdere onderzoeken geweest waarin klaver en grassen onder de loep werden genomen. De daarbij waargenomen variatie in chemische samenstelling en opbrengst waren onder meer toe te schrijven aan de variatie in gewassoorten en de toegepaste procesparameters.
Deens onderzoek
In onderzoek met varkens gevoerd met geraffineerd eiwit van Engels raaigras en rode klaver, bleek de gestandaardiseerde ileale verteerbaarheid van de essentiële aminozuren tussen de 62 en 81 procent te liggen. Dat is lager dan de corresponderende waarden in sojaschroot. Meer recente studies toonden echter waarden aan voor verteerbaar lysine uit rode klaver en luzerne die gelijk dan wel hoger waren aan de waarden gerapporteerd voor sojaschroot.
Voor het Deense onderzoek was het de doelstelling te onderzoeken hoe het zit met de verteerbaarheid van eiwit/aminozuren geëxtraheerd uit luzerne, gras ( Festulolium ) en rode klaver. Tevens was het de vraag of de verschillende methoden voor het concentreren van het eiwit bij luzerne invloed hebben op de verteerbaarheid, zoals eerder bleek uit studies met ratten.
Proefopzet
Luzerne, gras ( Festulolium ) en rode klaver werden geteeld op de Aarhus Universiteit, geoogst (bloeifase voor luzerne en rode klaver; rekfase van gras) en circa 4 tot 6 ton verse biomassa werd verder behandeld. De behandeling bestond globaal uit het versnijden, het persen tot respectievelijk een groene soep en vezelige pulpfractie (dubbelschroef pers), filtratie van de groene soep, het neerslaan van het oplosbaar eiwit en ten slotte de centrifugering tot een vaste, eiwitrijke fractie (eiwit concentraat). Dit werd uiteindelijk gedroogd (vacuümdroger) tot een drogestofgehalte van meer dan 950 g/kg.
Voor de klaver en het gras werd het neerslaan van het eiwit uitgevoerd bij 65 en 85°C in circa 90 seconden. Voor luzerne werden vier methoden uitgetest. Het vloeibare eiwit werd neergeslagen bij 85°C (luzerne-85), voorafgaand aan het neerslaan gecentrifugeerd (luzerne gezuiverd), neergeslagen via verhitting tot 60°C alvorens te centrifugeren en drogen (luzerne-60) of verhit tot 55°C, gecentrifugeerd, nogmaals verhit tot 85°C, gecentrifugeerd en gedroogd (luzerne 55+85).
Verteerbaarheidsstudies
Er werd gebruikgemaakt van acht gecastreerde mannelijke varkens (kruisingen: Duroc x Deens landvarken x Yorkshire) van circa 31 kilo gewicht, die werden voorzien van een T-canule voor het verzamelen van de ileale digesta. De verschillende voeders bevatten allen 170 g/kg ruw eiwit met het eiwitconcentraat als enige eiwitbron. Andere grondstoffen in het voeder waren maiszetmeel, sucrose, maisolie en cellulose. Alle voeders werden tegelijk gesupplementeerd met NaCl, monocalciumfosfaat, CaCO3, spoorelementen en vitaminen. Endogene N-verliezen werden bepaald met behulp van een N-vrij voeder, waarbij de eiwitbron was vervangen door maiszetmeel. Titaniumdioxide werd gebruikt als merkstof (3 g/kg).
Significant effect
De hoeveelheid eiwit die kon worden neergeslagen, vertoonde een variatie van 509 g/kg droge stof (klaver en luzerne) tot 618 g/kg droge stof ( Festulolium ). De variatie in de geanalyseerde aminozuren bleek veel kleiner, maar liet de hoogste waarden zien voor luzerne-85 en luzerne gezuiverd. Er werden wel verschillen gevonden in het gehalte aan mineralen tussen de plantsoorten, waar dan weer de methode van precipitatie (neerslagvorming) geen invloed op had.
Voor de schijnbare ileale verteerbaarheid van nutriënten bleken alle behandelingen een significant effect te hebben (voor voeders Tabel 1, voor gewassen Tabel 2). Hierbij werd voor het Festulolium een hogere droge stof en een betere verteerbaarheid van organische stof berekend. De onderlinge verschillen tussen de gewassen kunnen worden vergeleken, allen hadden een 85°C-behandeling. Bij luzerne bleek geen van de alternatieve methoden voor precipitatie de verteerbaarheid van droge stof, organische stof of eiwit te verbeteren.
De schijnbare ileale verteerbaarheid van eiwit varieerde van 69.3 (klaver) tot 79.6 (luzerne-85). De verteerbaarheid voor de belangrijkste aminozuren bleek voor rode klaver lager te liggen dan voor gras of luzerne-85. Het artikel geeft ook een tabel weer met daarin de verteerbaarheid van eiwitconcentraten van de genoemde gewassen, met onder meer een vergelijking met die van sojaschroot en veldbonen. Men berekende daartoe het gehalte aan verteerbare aminozuren. Hieruit blijkt dat behandelingen zoals luzerne-85 en ook luzerne 55+85 hogere gehalten lieten zien dan die van sojaschroot.
Goede kansen
De gegevens laten zien dat via bio-raffinage van voedergewassen hoog-eiwitconcentraten kunnen worden geproduceerd, waarbij met name Festulolium en luzerne goede kansen bieden. Bij luzerne bleek duidelijk dat de gehanteerde methode van bewerken een duidelijke invloed heeft op de variatie in nutriëntgehalten en mineralen. Behandelingen kunnen het gehalte aan aminozuren bijvoorbeeld verhogen. De meer intensieve behandelingen gaan echter ten koste van de kwaliteit: de eenvoudige verhitting tot 85°C leidt tot de hoogste verteerbaarheid.
Referenties zijn op te vragen bij de auteur of redactie.










