Toon van der Loop start de stoomketel om de benodigde stoom mee te produceren en het productieproces te kunnen starten.

Een proef bij Feed Design Lab verloopt niet altijd zonder horten of stoten, blijkt tijdens de testdag als voorbereiding op de workshop Petfood goes circular. Al snel na het starten van het productieproces ruikt het naar verbrand product. De extruder is vastgelopen. Deze testdag vormt een voorbereiding op de workshop van 30 januari. Op die dag wil Feed Design Lab laten zien dat het mogelijk is om natte reststromen toe te voegen aan petfood, wat zorgt voor een circulairder eindproduct.

Bij het extruderen wordt nat restproduct in plaats van water toegevoegd. Vandaag staat een laatste test op het programma. Maar procesoperators Jos Dorssers en Toon van der Loop willen vooral ook laten zien hoe een proef bij Feed Design Lab in z’n werk gaat en wat er allemaal mogelijk is.

Geen verrassingen

Wanneer klanten bij Feed Design een proef willen doen, wordt alles goed voorbereid. Zodat precies duidelijk is wat er die dag wordt getest, welke grondstoffen er nodig zijn, wie die inkoopt, welke metingen en analyses wenselijk zijn. Heeft Feed Design Lab niet de benodigde kennis in huis, dan schakelen ze hun netwerk in. Bijvoorbeeld bij het inrekenen van een nieuwe grondstof in een petfoodrecept. Toon: “Gelukkig hebben we een groot netwerk en ook consultants waarop we kunnen terugvallen. Als het nodig is, loopt een van de partners mee met de proef.”

Op de testdag zelf neemt iemand van Feed Design Lab het protocol voor de proef nog een keer door met de klant. “Als het goed is staan daar geen verrassingen meer in”, aldus Toon.

Grondstoffen testen

De meeste proeven die Feed Design Lab doet, zijn proeven om nieuwe grondstoffen te testen: zijn ze te verwerken? Kan de pers ermee omgaan? Hoeveel kan er worden toegevoegd? Kan er een mooi brokje mee worden gemaakt? Hoe is de korrelhardheid? En de slijtvastheid? Ook doet Feed Design Lab veel hittestabiliteitstesten met nieuwe grondstoffen en additieven. De belangrijkste vraag is dan: tot welke temperatuur is het product te verwarmen zonder te veel van de werking of voedingswaarde te verliezen?

Labanalyses voert Feed Design Lab niet uit. “We produceren het voer onder de gestelde voorwaarden en bij de gewenste temperaturen en we leveren vervolgens de gewenste hoeveelheid proefvoer. De klant laat dan zelf in het laboratorium onderzoek doen. Of wij regelen dat op verzoek.”

Na het gehydroliseerde zalmeiwit, volgt een test met tarwegistconcentraat. Daarnaast worden nog testen gedaan met aardappelstoomschillen en nat tarwezetmeel.

Meestal gaat alleen het monstermateriaal dus met de klant mee. Soms wordt er proefvoer gemaakt dat bijvoorbeeld naar de kennel De Morgenstond gaat. Daar laat de klant of Feed Design Lab naar wens smaak- en verteringsproeven uitvoeren. “We maken momenteel per kwartaal wel drie tot vier keer voer voor smaak- of verteringsproeven”, stelt Feed

Design Lab-directeur Trudy van Megen, die de interesse vanuit de petfoodsector ziet toenemen. “Ze weten ons steeds beter te vinden.”

Toevoeging van 25 procent gehydrolyseerd zalmeiwit blijkt te veel; het product wordt te plakkerig en de extruder loopt vast.

Meer reststromen

Vandaag staat het testen van vier natte reststromen voor in petfood op het programma: gehydrolyseerd zalmeiwit, tarwegistconcentraat, aardappelstoomschillen en nat tarwezetmeel. Reststromen waarvan normaal gesproken een deel naar de vergister gaat, maar die nog voldoende nutritionele waarde hebben. “Wanneer we ze in petfood kunnen verwerken, zorgt dat voor een meer circulair product. De grondstoffen eindigen dan hoger op de ladder van Moerman”, legt Toon uit.

Trudy: “Het aanbod aan reststromen zal naar verwachting toenemen, onder andere door de afname van het aantal varkensboeren. Hoogwaardige reststromen zullen steeds meer worden opgewaardeerd voor toepassingen in food. De reststromen voor mengvoer en petfood zullen een lagere nutriëntwaarde hebben. Wel zal ook hiervan het aanbod stijgen, waardoor het mooi zou zijn als de mengvoer- en petfoodsector de toepassing ervan kan opvoeren.”

Proef gaat van start

Bij de test die vandaag op het programma staat, speelt vooral de extruder een belangrijke rol. Het natte bijproduct wordt in plaats van water toegevoegd aan de extruder. Het recept is zo aangepast dat het natte restproduct het water volledig vervangt. De proef gaat van start. De stoomketel wordt gestart, de temperatuur en de druk nemen toe, de stoom gaat de leidingen in, de condenspotten doen hun werk en het productieproces kan van start. “We warmen de boel eerst op zonder natte reststromen”, legt Toon uit. “Het eerste half uur is het proces nog niet stabiel, erna starten we met het toevoegen van het gehydrolyseerde zalmeiwit.”

‘Ook als blijkt dat een grondstof niet geschikt is om te verwerken en de boel blijft vastlopen, is de proef geslaagd’

Extruderen blijft uitdagend

Al snel na de start neemt het amperage van de extruder vervaarlijk toe. Uit de extruderkop valt alleen wat samengeperst meel en het begint wat aangebrand te ruiken. Jos wijzigt nog snel wat instellingen, maar het is al te laat. De extruder is vastgelopen en moet worden opengemaakt en schoongemaakt. Erna blijkt het lastig om de machine goed aan de praat te krijgen. “Het proces opstarten met een schone machine is een stuk makkelijker”, weet Jos inmiddels.

Toon monitort het proces en past wanneer nodig de instellingen aan. Dat is niet altijd eenvoudig. Werken met een extruder is minder voorspelbaar dan met een pers.

Na nog enkele opstartproblemen, kan Jos het gehydroliseerde eiwit toevoegen. Al snel loopt de extruder toch weer vast. “De verandering van het recept heeft toch meer invloed dan we vooraf dachten. Het wordt te plakkerig”, geeft Toon toe. En extruderen blijft altijd uitdagender dan persen. “Een pers doet het wel of niet, je kunt alleen wat spelen met enkele parameters. Maar bij de extruder zijn er zo veel knoppen waaraan je kunt draaien”, aldus Toon. Jos vult aan: “Soms draai je aan een knop en verwacht je een bepaald effect, maar geeft het juist het tegenovergestelde resultaat. Extruderen is soms zeer onvoorspelbaar.”

Geslaagde proef

Jos besluit het percentage gehydrolyseerd zalmeiwit te verlagen van 25 naar 15 procent en daarnaast water toe te voegen aan de extruder. Dat werkt: de machine blijft nu goed lopen, al ziet de kibble er nog niet altijd even mooi uit. “De perfect gevormde kibble is voor ons ook niet het belangrijkste”, aldus Toon. “Iedere fabriek heeft andere machines en instellingen, dus uiteindelijk moeten klanten het procwes toch thuis nog verder optimaliseren. De finetuning doen bedrijven vaak achteraf in hun eigen fabriek.”

Toon beoordeelt de kibbles die uit de extruder komen, al is de perfect gevormde kibble produceren niet het doel.

Dat de proef niet altijd helemaal soepel gaat, hoort erbij, meent Trudy. “Het blijft experimenteren. Ook als blijkt dat een bepaalde grondstof niet geschikt is om te verwerken en de boel blijft vastlopen, levert dat je kennis op en is de proef daarmee geslaagd.”

'De perfect gevormde kibble is voor ons niet het belangrijkste’

Rapport mee naar huis

Sensoren meten tijdens de proef elke halve minuut allerlei waardes. Desgewenst kan deze interval korter worden ingesteld. Zo worden gegevens in kaart gebracht over onder meer de temperatuur van het product, van de extruder, van de stoom, energieverbruik, snelheden of amperages. “Soms moeten we binnen bepaalde kaders produceren, bijvoorbeeld qua temperatuur. Af en toe zien we in het rapport dat we buiten de kaders zijn gegaan. En soms moeten we ook concluderen dat iets niet kan, dat hoort bij experimenteren”, legt Toon uit.

De klant ontvangt achteraf een overzichtelijk rapport met de meest relevante data en berekeningen. Desgewenst geeft Toon toelichting op het rapport. Mochten ze de ruwe data willen, dan is dat ook mogelijk. “Je ontvangt dan wel een enorme bak aan informatie”, waarschuwt hij.

We lopen nog even naar het eindproduct. Er staan verschillende bakjes met eindproduct, vers uit de droger. “Het zijn niet allemaal perfect gevormde kibbles geworden”, geeft Toon toe. “Maar het doel vandaag was vooral om te laten zien dat het mogelijk is natte reststromen in petfood te verwerken. Wanneer bedrijven daarmee aan de slag gaan, kunnen ze zelf finetunen en zo een stap maken op het gebied van circulariteit.” Zo is de testdag toch succesvol te noemen.

Aan het eind van de dag is het toch gelukt om de test af te ronden. Met alle vier de natte reststromen zijn kibbles gemaakt.

Deel dit artikel

Tessa Nederhoff