Studies wijzen op een dreigende schaarste en mogelijk zelfs een volledige uitputting van de beschikbare voorraden aan fosfaat in de wereld, nog deze eeuw. De landbouw is de belangrijkste gebruiker van fosfaat. InnovatieNetwerk heeft opdracht gegeven aan Geochem Research , Rijksuniversiteit Utrecht , Rijksuniversiteit Groningen en Wageningen UR om inzicht te verschaffen in de problematiek en aangrijpingspunten te verkennen voor een betere benutting van fosfaat.
Krachtvoer
Verminderen van het fosfaatgehalte van krachtvoer verlaagt de uitscheiding van fosfaat in de mest, waardoor ook minder fosfaat in de bodem terechtkomt, stellen de onderzoekers. Een verdere reductie is te bereiken door het vergroten van de verteerbaarheid van het in het voer aanwezige fosfaat door het dier, bijvoorbeeld door toevoeging van het enzym fytase. Het geschatte effect bedraagt 20 tot 30 Mt fosfaat.
Verbeterpunten
De onderzoekers geven nog een aantal andere punten aan waarmee de efficiëntie van het fosfaatgebruik in de Nederlandse landbouw kan worden verbeterd:
• Reductie van fosfaat uit kunstmest
Het gebruik van kunstmest-fosfaat is de laatste decennia afgenomen als gevolg van milieunormen van 82 kilo per hectare in 1986 tot 48 kilo per hectare in 2005. De meststoffenwet uit 2006 zal tot een verdere reductie van het fosfaatbemesting met 30 tot 40 procent leiden, hetgeen resulteert in een effect van 71 tot 95 Mt fosfaat.
• Verwerken van mest en gewasresten tot minerale fosfaten als kunstmestvervanger
Er zijn verschillende technieken voor het maken van vloeibare of vaste fracties van fosfaten. Een voorbeeld is struviet: een vloeibare meststof, die in sommige landen wel en in andere landen, waaronder Nederland, niet is toegelaten. Momenteel zijn enkele pilots in uitvoering om kunstmestvervangers te maken uit mest.
• Verbeteren van de efficientie van meststoffen
Het verbeteren van de bemestingstechnieken, bijvoorbeeld door rijenbemesting en precisielandbouw vermindert de fosfaatverliezen door absoptie en coprecipitatie met bodemstoffen met circa 10 Mt. Verder valt te denken aan het beschikbaar maken van in de bodem aanwezig fosfaat voor plantengroei, bijvoorbeeld door gebruik te maken van chelating agentia, zoals bij schimmels. De haalbaarheid van dit concept moet nader worden onderzocht.
• Benutten van alternatieve bronnen voor fosfaat
Een belangrijke potentiële bron is de bodem, waarin de afgelopen decennia veel fosfaat is geaccumuleerd. Het is echter nog onduidelijk hoe deze bron kan worden ontsloten. Ook zou de nutrientrijke bovenlaag van bodems in natuurgebieden wellicht te gebruiken zijn om de bodemvruchtbaarheid van landbouwgronden te verbeteren. Op soortgelijke wijze zouden eendenkroos, algen en wieren de fosfaten uit water kunnen halen en zo eutrofiering tegengaan. Deze planten kunnen dan als veevoer of als meststof weer in de kringloop worden gebracht.
Verder valt te denken aan het terugwinnen van fosfaat uit rioolslib, afvalwater van de agrarische en voedingsmiddelenindustrie en uit bio-energie installaties. Alleen met deze laatste maatregelen is al cicra 18 Mt fosfaat te recyclen.








