De eerste machine die ’s morgens wordt gestart in de fabriek is de compressor. Soms zelfs meerdere compressoren. De compressor zorgt samen met een breed netwerk aan leidingen dat kleppen en schuiven in de fabriek kunnen openen en sluiten. Op al die voorzieningen zitten elektro-pneumatische aansluitingen die een signaaltje geven voor actie. De perslucht doet de rest. Maar het afkloppen en reinigen van filters in filterkasten gebeurt eveneens met lucht. Ook reinigingsnozzles kunnen pas functioneren met perslucht. Sommige fabrieken transporteren delen van de productie en producten door middel van lucht. Kortom, perslucht in de fabriek is een onmisbaar element: geen lucht, geen actie.
Compressor en persluchtdroger
De compressor staat vaak ver weg van de werkvloer, vanwege de hoge geluidsbelasting. Bij volledige capaciteit komen veel compressoren boven de 80 dB. De compressor produceert veel restwarmte. Naast de compressor is een persluchtdroger een belangrijk onderdeel bij het gebruik van perslucht. Er ontstaat immers condensaat. Om corrosie te voorkomen, moet dat condensaat zo snel mogelijk uit de circuits. Om onderdelen iets soepeler te laten werken, is er ook vaak een geringe toevoeging van olie nodig. Tegenwoordig worden steeds meer seals gebruikt, die geen olie nodig hebben. Seals zijn afdichtingen (bijvoorbeeld PTFE O-ringen) op pneumatische cilinders.
Olievrije perslucht
Tegenwoordig zijn deze afdichtingen zelfsmerend. Daardoor is olievrije perslucht geen probleem. Om die reden zijn olievrije compressoren interessanter geworden. Dat is weer van belang met het oog op contaminatie van het eindproduct. Hergebruik van die overtollige warmte staat nog in de kinderschoenen. Met restwarmte kun je ruimtes verwarmen, maar ook water om bijvoorbeeld de stoomketel voor te verwarmen (tot circa 70 °C) is een optie.
Energie besparen
In de basis zorgt een fikse motor voor het comprimeren van de lucht richting 4 tot meer dan 10 bar overdruk, dat kost zo’n 22-40 kW. Hoe meer er aan m3 perslucht wordt gevraagd, hoe meer capaciteit er nodig is. Het is dus raadzaam om goed te kijken naar de maximale werkdruk en de benodigde capaciteit. Die overdruk houdt automatisch in dat lekkages in het systeem voor grote verliezen kunnen zorgen. Het opsporen van lekkages meenemen in het onderhoudsplan is dan ook raadzaam. Ook kan energie worden bespaard met het vervangen van oudere modellen compressoren: deze werken nog met een vast toerental en dat betekent altijd ‘vol gas’.
Met restwarmte uit perslucht kunnen ruimtes worden verwarmd, maar ook water om bijvoorbeeld de stoomketel te verwarmen.
Verbeteringen compressoren
Atlas Copco is de grootste fabrikant van compressoren, met Zweden als thuisbasis. Dit jaar namen ze Geveke over. Mark Stapel, sales engineer bij Atlas Copco, raadt aan om een goed ‘strijdplan’ te hebben voor onderhoud. “Een compressor gaat heel lang mee, mits goed onderhouden. Prachtig, maar des te meer reden om permanent in beeld te hebben wat je als gebruiker wilt. Nu, maar ook in de toekomst.”
Atlas Copco is de afgelopen jaren steeds bezig geweest om ieder detail op verbeteringen te beoordelen en aan te passen. Natuurlijk op het gebied van energiebesparing, maar ook het aspect om via slimme verbindingen, gegevens te verzamelen en in te zetten. “Denk verder aan zaken als temperatuurregeling, gebruik van minimale en duurzame componenten en een Boost-functie. Dat wil zeggen dat bij extreme omstandigheden automatisch extra vermogen kan worden geleverd.”
De huidige modellen zijn uitermate klein en stil (tot 63 dB), zodat ze ook in de fabriek geplaatst kunnen worden. De energiebesparing van het topmodel ten opzichte van de oudere modellen met vast toerental becijfert Atlas Copco op 60 procent. Onder de noemer ‘connectiviteit’
schaart het bedrijf alle moderne besturings- en bewakingsfuncties en slimme algoritmes voor optimalisatie van de mogelijkheden.
Ontzorgen
Om de compressoren goed te laten lopen en te onderhouden, zijn er veel dingen om op te letten. Stapel: “Hoeveel aandacht de compressoren krijgen, hangt ook af van de mate van risico die je wil of mag nemen bij uitval of onderhoud. Maar ook of er nog wakende ogen beschikbaar zijn. Met name technisch personeel is amper meer te krijgen.” Atlas Copco biedt daarom aan een rol in te vullen, van weinig hulp tot 100 procent ontzorgen.
Ook de infrastructuur is een niet te onderschatten facet. “Er is veel buffer in de diameter van het leidingwerk en in de buffertanks”, legt Stapel uit. ”We moeten bijvoorbeeld zien te voorkomen dat onderdelen die af en toe veel verbruiken, niet tegelijk worden ingezet.”
Het oplossen van lekkages is meestal niet eenvoudig en daarmee een ander niet te onderschatten facet. “Het opsporen is meestal geen probleem, maar het oplossen ervan is waar het meestal blijft liggen door de complexiteit of gebrek aan tijd”, zegt Stapel.
“Onder het motto ‘meten is weten’ kunnen we – als de klant dat wil – meekijken en data verzamelen. Soms leidt dat tot ogenschijnlijke tegenstrijdigheden, maar met al die data en het vertalen ervan, kunnen we snel de beste strategie bepalen.”








