De Europese Rekenkamer stelt in een verslag dat de extra Europese maatregelen om het inkomen van de agrarische sector te stabiliseren niet het gewenste effect hebben.
Volgens een verslag van de Europese Rekenkamer zijn de doelstellingen van de EU-instrumenten die landbouwers helpen hun inkomen te verzekeren tegen dalende prijzen en productieverliezen slechts gedeeltelijk verwezenlijkt. Bovendien wordt er weinig en ongelijkmatig gebruikgemaakt van deze instrumenten. Daarnaast zijn enkele buitengewone maatregelen niet naar behoren ingericht en kunnen deze tot onevenredige compensatiebetalingen leiden, aldus de controleurs.
Meerwaarde
“Momenteel zijn er weinig aanwijzingen dat deze steun voor de stabilisering van het inkomen van landbouwers een Europese meerwaarde biedt”, aldus Samo Jereb, het lid van de Europese Rekenkamer dat verantwoordelijk is voor het verslag. “De maatregelen moeten meer worden gericht op landbouwers die ze het meest nodig hebben en wel op een manier die strookt met de ontwikkeling van een preventievere en veerkrachtigere landbouw in de EU.”
Waarborg
Het gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB) van de EU omvat een reeks maatregelen die zijn bedoeld om een stabiel en toereikend inkomen voor landbouwers te waarborgen. Rechtstreekse betalingen aan de 6,4 miljoen landbouwers in de 28 lidstaten zijn goed voor 41 miljard euro per jaar.
Naast deze rechtstreekse betalingen omvat het GLB specifieke instrumenten voor het voorkomen en beheren van risico’s en crises in de landbouwsector. Zo kunnen verzekeringen en onderlinge fondsen worden gebruikt om het landbouwbedrijfsinkomen te stabiliseren. Er bestaan ook buitengewone maatregelen die tot doel hebben de markt als geheel te stabiliseren in geval van ernstige verstoringen, zoals toen Rusland in 2014 besloot de invoer van bepaalde landbouwproducten uit de EU te verbieden.
Resultaat
De controleurs zijn in het bijzonder nagegaan of deze instrumenten doeltreffend zijn uitgevoerd en resultaten opleverden. Zij hebben zich met name toegespitst op de steun van de EU voor verzekeringen en de buitengewone maatregelen die zijn getroffen naar aanleiding van de Russische sancties van 2014.
De controleurs erkennen dat het GLB diverse inkomenswaarborgen omvat. Rechtstreekse betalingen spelen een belangrijke rol in dit verband. Deze vertegenwoordigen gemiddeld een kwart van het landbouwbedrijfsinkomen, waardoor landbouwers beter kunnen omgaan met dalende prijzen of lagere productie en bijgevolg minder behoefte hebben aan verzekeringen. Tegelijkertijd bevordert het GLB in toenemende mate preventieve maatregelen, met name door landbouwers aan te moedigen goede landbouw- en milieupraktijken toe te passen. De controleurs hebben evenwel vastgesteld dat deze activiteit een beperkte impact op het gedrag van landbouwers heeft, aangezien verzekerde landbouwers minder geneigd kunnen zijn om een robuuste bedrijfsstrategie toe te passen of zich aan te passen aan de klimaatverandering.
Volatiliteit
Volgens de controleurs heeft het merendeel van de 2,6 miljard euro die de EU heeft uitgetrokken om landbouwers te helpen zich tegen prijsvolatiliteit en productieverliezen te verzekeren, weinig impact gehad. Het geld bereikt een zeer klein aandeel van de landbouwers, aangezien minder dan 10 procent van de landbouwers die zich verzekeren, gebruikmaakt van EU-steun. De meeste landbouwers overwegen niet eens om risico’s te beperken, omdat zij ervan uitgaan dat ze sowieso aanzienlijke overheidssteun zullen ontvangen in geval van een crisis.
Daarnaast komt de EU-steun voor verzekeringen niet terecht bij de landbouwers die deze werkelijk nodig hebben. In de twee lidstaten die er het meest gebruik van maken (Italië en Frankrijk) hebben de controleurs vastgesteld dat de EU-steun in de wijnsector is geconcentreerd. In deze sector, waar het verzekerde kapitaal kan oplopen tot 115.000 euro per hectare, zouden vele begunstigden hun productie ook zonder EU-subsidies hebben verzekerd, gezien hun financiële draagkracht en risicoprofiel.
Overcompensatie
De EU heeft volgens de Rekenkamer bijvoorbeeld geen objectieve parameters vastgesteld voor het overwegen van het gebruik van 513 miljoen euro voor groenten en fruit tussen 2014 en 2018 naar aanleiding van het Russische verbod. Zo is 61 procent van de steun toegekend aan appelproducenten (voornamelijk in Polen), hoewel de uitvoer van appelen vrijwel constant bleef of zelfs steeg.
Er zijn ook buitengewone maatregelen toegepast voor andere fruitsoorten (zoals perziken en nectarines) om structurele overproductie binnen de EU aan te pakken, in plaats van eenmalige marktverstoringen. Tot slot wijzen de controleurs erop dat de EU-steun voor het uit de markt nemen van producten met het oog op gratis verstrekking veel geld heeft gekost. In sommige gevallen lag het betaalde steunbedrag veel hoger dan de marktprijzen, met overcompensatie tot gevolg.
Risicobeheer
In het licht van recente wetsvoorstellen voor het komende GLB, waarmee wordt beoogd meer nadruk op risicobeheer te leggen, bevelen de controleurs aan dat de Europese Commissie:
• landbouwers aanmoedigt om zich beter voor te bereiden op crises;
• haar steun voor verzekeringen beter opzet en monitort;
• de criteria voor het activeren en beëindigen van buitengewone maatregelen verduidelijkt;
• de compensatie voor het uit de markt nemen van producten aanpast.








