ILVO en VIB werkten al bijna 10 jaar samen aan gezamenlijke onderzoeksprojecten in de agri-biotech. Met succes. Recent tekenden de partijen een nieuwe overeenkomst. Daarin hernieuwen en versterken ze hun engagement voor gezamenlijke onderzoeksprojecten. De ondertekening gebeurde op een proefveld waar ILVO en VIB samen met UGent onderzoeken hoe soja zo efficiënt mogelijk geteeld kan worden op Vlaamse bodems.
Van inzicht naar oplossing
Joris Relaes, administrateur-generaal van ILVO: “Onze samenwerking is erop gericht om wetenschappelijke inzichten sneller om te zetten in oplossingen die écht het verschil maken voor landbouw, maatschappij en milieu. Dankzij onze complementaire expertise vergroten we de impact en bruikbaarheid van ons onderzoek.”
Joris Relaes (ILVO) en Jérome Van Biervliet (VIB) ondertekenden de samenwerkingsovereenkomst bij een sojaproef.
De samenwerking heeft al tot meerdere successen geleid. In totaal werden er in het kader van de samenwerking negen doctoraten afgerond en konden de instituten samen bijna twintig onderzoeksprojecten realiseren. Daarnaast resulteerde de samenwerking ook in vier octrooiaanvragen, de oprichting van het spin-off bedrijf Protealis en industriële samenwerkingen met toonaangevende bedrijven in de sector, zoals het Amerikaanse ‘seed design’-bedrij Inarl. Een ander voorbeeld is het platform EMPHASIS-België, een hoogtechnologische omgeving waarin agrobedrijven en -onderzoekers toegang krijgen tot gespecialiseerde infrastructuur en expertise voor het onderzoek van complexe planteigenschappen (fenotypering) in relatie tot hun omgeving. Het laat hen toe te bouwen aan de landbouwgewassen van morgen, met focus op klimaatmitigatie en -adaptatie, biologische gewasbescherming en precisielandbouw.
Oplossingen in grilliger klimaat
De nieuwe samenwerkingsovereenkomst moet leiden tot duurzame oplossingen voor voedselproductie in een grilliger klimaat. Dit behelst gezamenlijke initiatieven in onderzoeksgebieden zoals plantenfenotypering, modellering van groeiprocessen, plantveredelingstechnieken en onderzoek naar biologische nitrificatieremmers om verliezen van stikstof en broeikasgassen naar het milieu te verminderen.
Soja als spitsvoorbeeld
Met de sojaveldproef van ILVO, VIB en UGent onderzoeken de instituten samen welke combinatie van sojaras en bodembacterie (stam) het beste resultaat oplevert voor de Vlaamse landbouw. Dat wil zeggen: een goede opbrengst zonder stikstofbemesting, hoog eiwitgehalte in de sojabonen, efficiënt met water en goed voor de bodem. De omvang van de proef is ongezien: in Merelbeke-Melle groeien dit jaar 320 potentieel interessante sojarassen voor Vlaanderen naast elkaar.
Tijdens de proef telden medewerkers hoeveel wortelknolletjes (nodules) elke plant heeft en hoe groot ze zijn.
Sojaplanten gaan in hun wortelzone een bijzondere samenwerking aan met die bacteriën. Ze vormen wortelknolletjes of nodules waarmee ze hun voeding (stikstof) uit de lucht kunnen opnemen en dus niet bemest moeten worden. Hoe efficiënter die plant-bacterie-samenwerking of ‘nodulatie’ verloopt, hoe beter voor de plant, bodem, omgeving en landbouwer. Dit is een multidisciplinair project dat de expertise samenbrengt van ILVO, VIB en UGent.
Beste combinaties selecteren
Tijdens de proef telden medewerkers hoeveel nodules elke plant heeft en hoe groot ze zijn. Vervolgens zal het microbioom van deze wortelknobbeltjes in kaart gebracht worden om belangrijke bacteriesoorten te identificeren. De teams zullen ook de hoeveelheid stikstof meten die de planten via de lucht opgenomen hebben door symbiose met bodembacteriën. Dit kenmerk draagt bij tot een duurzaam stikstofbeheer. “Op basis van de massadata die we verzamelen, bepalen we welke combinaties van plant en bacteriestam het beste werken”, zegt Joke Pannecoucque van ILVO.
“Dat is waardevolle informatie voor de ontwikkelaars van sojarassen en de producenten van bacteriepreparaten, ofwel: inoculanten. Voor de Vlaamse landbouw kan hier de sleutel liggen voor de echte doorbraak van de teelt.”
In een tweede veldproef, het Grand Challenges project Soy2.0 (VIB, ILVO, UGent, KU Leuven en CRA-W), wordt gekeken in welke mate de voorlopig-beste lokale inoculanten hun symbiose met de plant blijven waarmaken in variabele of stressomstandigheden (zoals droogte of veel neerslag, koude of hitte en bodemcondities). Dat gebeurt op vijf proefvelden in Vlaanderen en vijf in Wallonië. Het zijn de meest flexibele, stressbestendige bacteriestammen die voor landbouwtoepassing in aanmerking komen.
In Merelbeke-Melle groeien dit jaar 320 potentieel interessante sojarassen voor Vlaanderen naast elkaar.
Ontwikkeling van betere Europese soja
“De marktintroductie van een bredere Europese sojateelt komt echt dichterbij”, zei Sofie Goormachtig van VIB. “Dat is een belangrijke stap richting meer plantaardige eiwitautonomie in Europa.” Isabel Roldan, wetenschappelijk directeur bij ILVO, wees erop dat soja ook op vlak van bodemkwaliteit en klimaatweerbaarheid grote voordelen biedt. “Sojateelt vergt amper stikstofbemesting en vormt een duurzame aanvulling op het bestaande landbouwareaal”, aldus Roldan.
De VIB-ILVO-samenwerking is volgens beide partijen een topvoorbeeld voor de ontwikkeling van Europese soja. Wanneer de akkerbouwers (zouden) overschakelen op lokale sojateelt in hun rotatie, zullen ze een aantal vragen positief beantwoord willen zien. Zij vragen zaden (sojarassen) die goed zijn aangepast aan onze bodems en klimaatomstandigheden, die een aanvaardbare en zo stabiel mogelijke opbrengst en kwaliteit geven. Bij die zaden moet meteen ook het groeibevorderend inoculant, met lokaal gevonden en goed presterende bodembacteriën (van de Rhizobium-familie) worden gegeven, waarvan we weten dat ze goed passen bij de plant – en dus echte groei bevorderen.
Bovendien willen de landbouwers garanties dat zowel de sojarassen als de bijgeleverde bacteriën ook in minder optimale weers- en bodemcondities flexibel hun werk blijven doen. Het jaar 2025 is een topjaar voor het Vlaamse veldproefonderzoek rond soja.
‘Voor de Vlaamse landbouw kan hier de sleutel liggen voor de echte doorbraak van de teelt’
Humane en dierlijke voeding
Het onderzoek richt zich op soja voor de humane voeding. Dat geldt ook voor het sojameel. “De soja moet van hoge kwaliteit zijn en minstens 42 procent eiwit bevatten”, aldus Jérome Van Biervliet, directeur van het VIB. Dat is ook nodig voor de rendabiliteit gezien de kleine schaal. Er moeten afzetmogelijkheden gevonden worden voor kleine partijen. De lagere kwaliteit gaat naar de veevoeding. “Protealis selecteert en commercialiseert al goede sojazaden, maar het onderzoek gaat voort. We moeten daarin vooruitkijken naar de klimaatverandering, streven naar meer bestendigheid, onder meer over opbrengst en duurzaamheid met soja die stikstof uit de lucht haalt”, aldus Van Biervliet.
VIB en ILVO zijn ervan overtuigd dat onderzoeksvraagstukken in de snel veranderende wereld geïntegreerd aangepakt moeten worden. De plantaardige productie kampt met grote uitdagingen, zoals klimaatverandering en milieuaspecten. Een integrale probleemaanpak, gestoeld op robuuste wetenschappelijke kennis, is de meest aangewezen weg om daadwerkelijke oplossingen mogelijk te maken.










