Al meer dan twintig jaar wordt gewezen op een relatie tussen de handel in soja en ontbossing en landdegradatie. In 2011 tekenden de Nederlandse voedings- en veevoerindustrie een intentieverklaring waarin stond dat 100 procent van alle geïmporteerde soja in 2015 zou voldoen aan de principes van de Round Table on Responsible Soy (RTRS) of een gelijkwaardig systeem.
Een belangrijk RTRS-principe in 2011 was dat gecertificeerde soja slechts onder voorwaarden afkomstig mocht zijn van ná 2009 ontbost land, met een uiterlijke conversiedatum in 2016 (zie kader voor een toelichting op dit begrip).
Gaandeweg werd duidelijk dat de ambities uit 2011 niet konden worden gerealiseerd. Het bleek een uitdaging om de toeleveringsketen zo in te richten dat de Nederlandse bedrijven geen nadeel zouden ondervinden ten opzichte van omliggende landen. Of van de export van vlees uit soja-producerende landen.
Vanaf 2014 verwijst de Nederlandse diervoederindustrie naar de Europese federatie van diervoederfabrikanten (FEFAC), dat in 2015 de eerste Soy Sourcing Guidelines uitbracht. Die richtlijnen bleken echter niet gelijkwaardig aan de eerdergenoemde RTRS-criteria. Om de ambities van de sector te realiseren, bleek Europese coördinatie op wetgevend niveau noodzakelijk.
Over geen enkele grondstof in de mengvoederindustrie wordt zoveel geschreven en gesproken als soja. De nieuwe EUDR biedt de diervoederindustrie een kans om met behoud van een gelijk speelveld ontbossing tegen te gaan.
Transitiefase
In 2021 werd door Nevedi het zogeheten Satellite-based Land Use Change (SBLC)-certificaat in het leven geroepen. Met deze certificaten worden de CO2 e-emissies van soja in diervoer fors verlaagd. Door de media werden SBLC’s als controversieel bestempeld, omdat de methode niet voldeed aan internationale regels voor de berekening van klimaatemissies. De systematiek voor het berekenen van de klimaatvoetafdruk werd door het gebruik van SBLC’s een stuk ingewikkelder dan het al was.
Het ontbreekt hier aan ruimte om in te gaan op de vraag waarom SBLC’s niet leiden tot emissiereducties of het tegengaan van ontbossing. Experts stellen op basis van de eerdergenoemde regels, dat eerder behaalde emissiereducties van veevoer als gevolg van SBLC’s op termijn niet houdbaar zijn. Emissiedoelstellingen, zoals die in de zuivelindustrie, kunnen daardoor in de praktijk wel eens onhaalbaar zijn.
Vanuit de veevoerindustrie worden SBLC’s gezien als noodzakelijke ‘tussenstap’ naar een meer robuuste methodiek. Dat maakt nieuwsgierig naar het vervolg. Wellicht leidt de EU Deforestation Regulation (EUDR) naar een volgende fase?
Gelijk speelveld met EUDR
In juni 2022 stemde het Europees Parlement voor invoering van de EUDR. Met de komst van deze wet (2023/1115) kwamen de voornemens van de Nederlandse diervoederindustrie opnieuw binnen bereik. De wet zorgt ervoor dat op Europees niveau een gelijk speelveld wordt gecreëerd. Daarvoor wordt ketentransparantie van sojaproducent tot verwerker wettelijk verplicht gesteld. De EUDR biedt de diervoederindustrie een kans om met behoud van een gelijk speelveld ontbossing tegen te gaan.
In de laatste maanden van 2025 wordt op EU-niveau druk overleg gevoerd, waaruit vermoedelijk volgt dat de ingangsdatum van de EUDR opnieuw met een jaar wordt uitgesteld. Daardoor ligt de bal het komende jaar weer bij de industrie. Wacht de toeleveringsketen af, of wordt de EUDR spoedig onderdeel van de inkoopspecificatie voor soja?
Afwachten of doorpakken?
Terugkijkend op de voorbije vijftien jaar valt op dat de ambitie uit 2011 om export-gedreven ontbossing te beëindigen, nog niet is behaald. Eerdere streefdata zijn verlegd naar 2030. Hoe ziet het pad naar 2030 eruit? De EUDR biedt een blauwdruk. Organisaties als GMP+ International en het Duitse kwaliteits- en borgingssysteem QS kunnen een coördinerende rol vervullen. Bijvoorbeeld door inzichtelijk te maken welke soja al voldoet aan EUDR, en welke reducties in de klimaatvoetadruk wel of niet voldoen. Samen met sectororganisaties kunnen schemabeheerders bovendien voor meer eenduidigheid zorgen, door te snoeien in initiatieven die niet tot duurzame resultaten leiden.
Dat brengt de focus terug bij waar de sector echt verschil kan maken. Zoals het Instituut voor Landbouw-, Visserij- en Voedingsonderzoek (ILVO) al verklaarde, levert sleutelen aan het rantsoen de grootste klimaatverbetering op.”
Tijdlijn van twintig jaar sojabeleid
-2006: Amazon Soy Moratorium - industrie committeert zich om geen soja meer in te kopen uit na 2008 ontbost gebied in de Amazone.
-2009: Belgische diervoederindustrie start met aankoop gecertificeerde soja.
-2010: Eerste versie Round Table on Responsible Soy (RTRS)-standaard.
-2011: Afspraken ontbossingsvrije soja in Taskforce Sustainable Soy (samenwerkingsverband ngo’s en industrie), met als ambitie inkoop ‘RTRS of gelijkwaardig’.
-2015: Publicatie eerste editie FEFAC Soy Sourcing Guidelines (FSSG).
-2016: Uiterste conversiedatum voor ontbossing van RTRS-gecertificeerde soja.
-2020: Publieke consultatie European Deforestation Regulation (EUDR), meer dan 1,2 miljoen reacties van burgers, bedrijven en andere organisaties.
-2022: EUDR in Europees Parlement met grote meerderheid aangenomen, conversiedatum vastgesteld op 31 december 2020.
-2023: Derde herziening FEFAC Soy Sourcing Guidelines, afgestemd op EUDR.
-2024-2025: Uitstel implementatie EUDR.
Partijen onderschrijven belang, ook praktisch complex
Enkele betrokken partijen onderschrijven het belang van ontbossingsvrije soja en gebruiken hun reactie om hun eigen aanpak en keuzes toe te lichten, waarmee zij de bredere context van de discussie aanvullen.
Nevedi beschouwt de recente wijzigingen in het eigen sojaconvenant als een aanscherping van het convenant uit 2015. Het convenant van 2025 legt vast dat de sector streeft naar 100 procent FEFAC Soy Sourcing Guideline (FSSG) gecertificeerde soja, minimaal via Book & Claim, en 100 procent RTRS voor melkveevoeders. Certificaten ondersteunen leveranciers bij de naleving van wetgeving en de EUDR, zonder hun verantwoordelijkheden te vervangen. Volgens Nevedi draagt het gebruik van certificaten bij aan zowel ontbossingsvrije als conversievrije soja, conform de definities van het Accountability Framework. De EUDR richt zich op ontbossings- en conversievrij. Nevedi blijft hier via certificering aan bijdragen.
FEFAC licht toe dat sinds de eerste versie in 2015 de richtlijnen in 2021 en 2023 zijn herzien, waarbij ontbossings- en conversievrije soja nu als ‘essentieel criterium’ geldt. FEFAC benadrukt dat het ambitieniveau bewust is gekozen om een brede markttransitie mogelijk te maken. Alleen focussen op topsegmenten van verantwoorde sojaproductie zou onvoldoende draagvlak bieden. Alle beoordeelde schema’s hebben via het International Trade Centre een benchmarking doorlopen, inclusief de uitgebreide evaluaties van QS. Volgens FEFAC gaat de discussie vooral over de toegepaste traceerbaarheidsmodellen, niet over de duurzaamheid van de standaarden zelf.
GMP+ International plaatst de discussie in een bredere context. Duurzaamheid in de keten is complex en de focus is in de loop van de jaren steeds verschoven, ook door breder maatschappelijk bewustzijn. Een ‘vinkjesmentaliteit’ via EUDR is op lange termijn onvoldoende toekomstbestendig voor de sector; bedrijven moeten stap voor stap ‘ingroeien’ en samenwerken aan pilots en standaarden die verder gaan dan alleen wettelijke ‘compliance’. De sector maakt inmiddels flinke voortgang, maar verschillen in schaal en bedrijfsmodellen vereisen flexibele en realistische benaderingen.
Maatschappelijke druk en consumentenverwachtingen vragen bovendien dat de sector proactief blijft investeren in duurzaamheid. GMP+ zegt naast de bestaande standaarden te werken aan een eigen LCA-standaard (levenscyclusanalyse) voor diervoeder, waarmee bedrijven flexibel kunnen ‘ingroeien’. Alleen door collectieve actie en continue dialoog is de stap te maken van ‘compliance’ naar echte verduurzaming.








