De nutriëntenbehoeften en de optimale voersamenstelling zijn bij vleesvarkens beter uitgewerkt dan bij melkvee. Dat stelt Mike Van Amburgh van Cornell University (VS) tijdens een door Balchem georganiseerd webinar. “In de varkensvoeding wordt de lysinebehoefte uitgedrukt ten opzichte van energie en zijn de overige essentiële aminozuren een functie van het eerst-limiterende aminozuur lysine”, vertelt hij. De eiwit- en energievoorziening en de ratio’s worden vervolgens afgestemd op de levensfase en het groeipotentieel van de varkens.

Bij melkkoeien wordt nog te weinig rekening gehouden met hun capaciteit voor de aanmaak van melkcomponenten. “Het is achterhaald om het energiemetabolisme en het eiwitmetabolisme als twee gescheiden systemen te beschouwen”, benadrukt Van Amburgh. “De interacties tussen het energiesysteem en het eiwitsysteem bepalen de benutting van de rantsoencomponenten en de productie-efficiëntie voor melkvolume en gehalten aan melkcomponenten.”

Van Amburgh vergelijkt de vorming van melkvet en -eiwit met een lopende band in een fabriek. Voor de productie van melkcomponenten zijn verschillende ingrediënten nodig: aminozuren, ATP (energie), koolstofbronnen en glucose. Deze ingrediënten moeten steeds op het juiste moment en in de juiste hoeveelheden en onderlinge verhoudingen beschikbaar zijn om melk met een optimale samenstelling te produceren.

Synthese van melkcomponenten

De behoefte aan aminozuren hangt af van de fysiologische status – dracht, lactatiestadium, melkproductieniveau, leeftijd, conditiescore, groeisnelheid – en varieert dan ook tussen individuen in de veestapel.

De melkvetproductie is het hoogst als er voldoende vetzuren én lysine beschikbaar zijn voor de cellen in de melkklieren.

“Essentiële aminozuren zijn nodig voor eiwitsynthese, nutriëntsignalering en de omzetting in metabolieten, zoals niet-essentiële aminozuren, enzymen en hormonen”, vertelt Van Amburgh. Ook voor de aanmaak van vetzuren in het lichaam zijn aminozuren noodzakelijk. Al deze processen zijn geïntegreerd in het metabolisme van lever en melkklieren. De verwerking van aminozuren in het lichaam is een continu proces, maar het systeem maakt niet altijd optimaal gebruik van de beschikbare energie.

Metabole processen

Voor de synthese van melkeiwit zijn drie metabole processen cruciaal, legt Van Amburgh uit. De mTORC1- en AMPk-routes worden geactiveerd door hormonen (insuline, IGF-1), intracellulaire nutriënten (aminozuren, leucine) en de energiestatus (ratio tussen ATP en AMP). De insuline-, IGF-1- en ATP-status zijn ook van belang, omdat ze de geïntegreerde stressrespons (integrated stress response, ISR) remmen. Als er sprake is van ISR, dan zijn cellen minder goed in staat om eiwitten te vormen.

Ten derde is de ‘unfolded protein response’ (UPR) relevant, omdat deze de homeostase van het endoplasmatisch reticulum herstelt. Het endoplasmatisch reticulum (ER) is verantwoordelijk voor eiwitsynthese en -transport in de cel. Als het ER onder druk staat, dan bedreigt dat de anabole processen in en de overleving van de cel. De ISR-signalen worden onder meer overgebracht door protein kinase R-like endoplasmatic reticulum kinase (PERK). Initiatie van de UPR-pathway leidt tot fosforylering van PERK en activatie van de ISR-pathway.

“Een optimale voorziening van aminozuren en een optimale energiestatus zijn dus essentieel voor een maximale output van melkcomponenten”, stelt Van Amburgh. “Het hele, geïntegreerde systeem werkt alleen optimaal als alle onderdelen in balans zijn.”

Het belang van aminozuren

Een efficiënt gebruik van aminozuren in de melkklier hangt in hoge mate af van de beschikbaarheid en onderlinge verhoudingen van die aminozuren, laat Van Amburgh zien. In de loop van de lactatie verandert de benutting van vertaktketenige aminozuren, met consequenties voor de melkeiwitsynthese. Lysine wordt in de melkklier omgezet in niet-essentiële aminozuren (NEAA). Als er weinig NEAA uit andere bronnen beschikbaar zijn, gaat er dus meer lysine verloren. Melkcaseïne bestaat voor een groot deel uit proline, een aminozuur dat wordt gevormd uit arginine. De efficiëntie van omzetting van aminozuren-N-opname naar aminozuren-Noutput in de melk hangt daarmee mede af van de argininevoorziening.

In een dit jaar gepubliceerde metastudie werd aangetoond dat meer pensbestendig lysine (8,5 versus 6,5 procent van metaboliseerbaar eiwit) leidt tot een hogere melkgift en een hogere melkvet- en -eiwitopbrengst.

Eerder onderzoek (2019) liet ook al zien dat een hogere voorziening van essentiële aminozuren leidt tot meer melk, meer melkeiwit, meer melkvet, meer lactose en een hogere efficiëntie van melkproductie (melkgift ten opzichte van drogestofopname en melk-N ten opzichte van rantsoen-N). Ook pensbestendig methionine draagt bij aan een hogere eiwitefficiëntie.

‘Het is achterhaald om het energiemetabolisme en het eiwitmetabolisme als twee gescheiden systemen te beschouwen’

Vetzuren

Een optimale beschikbaarheid van lysine is mede van belang voor de synthese van melkvet. De melkvetproductie is het hoogst als er voldoende vetzuren én lysine beschikbaar zijn voor de cellen in de melkklieren. Verschillende essentiële en niet-essentiële aminozuren (niet alleen lysine, maar ook methionine, cysteïne, leucine, arginine, histidine en serine) dragen overigens bij aan de vetzurensynthese in het uier.

Het vetzurenprofiel (bijvoorbeeld de ratio tussen palmitinezuur en oliezuur) kan de energieverdeling in het metabolisme en de energetische efficiëntie beïnvloeden via insuline.

Van Amburgh benadrukt dan ook dat melkkoeien niet alleen behoefte hebben aan aminozuren, maar ook aan vetzuren en pleit voor meer aandacht voor de vetzurenvoorziening in de voeding van melkvee.

Nutritionele efficiëntie

Om de nutritionele efficiëntie bij melkvee te verbeteren, moeten we rantsoenen formuleren op basis van metaboliseerbare (pensbestendige) essentiële aminozuren ten opzichte van metaboliseerbare energie, vindt Van Amburgh. Voor een maximale opbrengst aan melkcomponenten adviseert hij op drogestofbasis 5 tot 7 procent suikers, 26 tot 27 procent zetmeel (90 procent pensafbreekbaar), minder dan 4,5 procent vetzuren en een palmitinezuur:oliezuur-ratio van 1,5:1. Een lysinevoorziening van 3,21 gram per Mcal metaboliseerbare energie en daarbij een methioninevoorziening van 1,19 gram per Mcal ME bevordert de synthese van melkeiwit en melkvet.

Deel dit artikel

Carolien Makkink