De EU Verordening ontbossingsvrije producten (EUDR) trad 29 juni vorig jaar in werking. Na 30 december dit jaar moet er uitvoering aan worden gegeven. De bereidwilligheid vanuit het bedrijfsleven is er, maar wie moet wanneer waaraan voldoen? Daarover is nog veel onduidelijkheid. Dat bleek tijdens een speciale themabijeenkomst over dit onderwerp.

Met de implementatie van de EU Verordening ontbossingsvrije producten wil de EU voorkomen dat producten die bijgedragen hebben aan ontbossing, op de Europese markt komen.

Met de implementatie van de EU Verordening ontbossingsvrije producten wil de EU voorkomen dat producten die hebben bijgedragen aan ontbossing, op de Europese markt komen. EUDR verbiedt de import en export in producten die ontbossing of bosdegradatie veroorzaakten sinds 31 december 2020. Voor een adequate implementatie van de EUDR is meer duidelijkheid op korte termijn van essentieel belang. Zoveel werd duidelijk tijdens de themabijeenkomst waar leden van MVO – de ketenorganisatie voor oliën en vetten-, Het Comité van Graanhandelaren en Nevedi vorige maand op af kwamen. Zij lieten zich in Utrecht door verschillende sprekers bijpraten over de laatste stand van zaken met betrekking tot de implementatie van deze verordening.

De verordening verbiedt de invoer van grondstoffen (en afgeleide producten) als soja, palmolie, cacao, rubber, hout, vlees en koffie die gelinkt zijn aan ontbossing. Een van de vereisten uit de verordening is dan ook volledige traceerbaarheid van de grondstoffen naar de productiepercelen (op basis van geolocatie). Alle geïmporteerde producten moeten ontbossingsvrij (meetdatum 31 december 2020) en legaal zijn verkregen en zijn voorzien van een zorgvuldigheidsverklaring waarmee wordt aangetoond dat het risico op ontbossing verwaarloosbaar is. Dat lijkt misschien eenvoudig, maar in de praktijk zitten er nogal wat haken en ogen aan.

Welke vraagstukken hebben nog opheldering nodig?

Om te beginnen zijn er nog een aantal vragen onbeantwoord. Frans Claassen, directeur van MVO, benoemde tijdens de bijeenkomst een aantal belangrijke vraagstukken en uitdagingen die nog moeten worden opgehelderd. “Sluit het beoogde IT-systeem bijvoorbeeld aan op andere dataplatformen? Hoe zit het met de verschillende wetten en regels in de productielanden, waarmee moet rekening worden gehouden? Welke documenten zijn er voor welk productieland nodig? Hoe zorgen we ervoor dat met deze nieuwe wetgeving de continuïteit van het productieproces gewaarborgd blijft?

En als we het hebben over derivaten en bijproducten (zoals Palm Fatty Acid Distillates en Palm Kernel Expeller) is er nog een forse uitdaging op het gebied van traceerbaarheid.” Op deze vragen is momenteel nog geen antwoord.

Volgens Claassen heeft het bedrijfsleven het afgelopen jaar niet stilgezeten. “Maar er is voor hen nog weinig tijd om hun toeleveringsketens in lijn te brengen met de eisen van de EUDR.”

‘Hoe hoger het risico dat een product afkomstig is uit ontbost gebied, hoe meer documenten je moet aanleveren’

Wie wordt er in Nederland verantwoordelijk voor de controle?

Begin januari werd bekend dat NVWA verantwoordelijk wordt voor de controle van de zendingen uit het buitenland. De douane controleert daarvoor of de aangifte van het product en de zorgvuldigheidsverklaring in orde is. Is dat niet het geval, dan wordt de NVWA ingeschakeld voor fysieke controle van de zending. Op een vraag vanuit de zaal of een fysieke zending daardoor wekenlang aan de ketting komt te liggen is het antwoord geruststellend: “De douane en NVWA trekken hierin samen op, controles vanuit de NVWA vinden na melding door de douane binnen een paar dagen plaats”, zegt Tieme Wanders namens de NVWA.

Omdat nog maar net bekend is dat NVWA de fysieke controles gaat uitvoeren, moeten er binnen deze overheidsorganisatie nog mensen worden geworven en opgeleid. “Maar het gaat ons lukken om dit voor 30 december te regelen.”

Hoe zit het met de zorgvuldigheidsverklaring?

De zorgvuldigheidsverklaring, of in het Engels Due Diligence Statement, bevat grotendeels dezelfde informatie als de douaneaangifte, maar moet ook de geolocaties bevatten, zodat de productiepercelen waar de grondstoffen vandaan komen traceerbaar zijn.

Wanders raadt het bedrijfsleven aan om allereerst en vooral het stelsel van zorgvuldigheid (een raamwerk van procedures en maatregelen) en de rapportage op orde te hebben. Eisen binnen dit stelsel zijn een informatiebewaarplicht van 5 jaar, en een jaarlijkse evaluatie. Wanders: “Indien nodig kan er in het stelsel worden bijgestuurd.”

Wat voor informatie moeten bedrijven straks aanleveren?

Binnen het stelsel van zorgvuldgheid moeten bedrijven documentatie verzamelen over onder andere grondeigendom/gebruiksrecht, kaprechten, vervoersdocumenten, betaalde belastingen en exportdocumenten. Wanders: “Hoe hoger het risico dat een product afkomstig is uit ontbost gebied, hoe meer documenten je moet aanleveren.” Goed om te weten is dat NVWA bij controle zich niet focust op de verklaringen, maar op het stelsel in zijn geheel. Wanders adviseert bedrijven verder om een risicoanalyse te maken. Risicofactoren waar je volgens hem onder andere naar moet kijken zijn: corruptie, vermenging in de keten, landmisbruik en kijken of de grondstof uit een andere bron afkomstig is dan geclaimd.

Wie wanneer waaraan moet voldoen, daarover is nog heel veel onduidelijkheid, bleek tijdens een speciale themabijeenkomst in Utrecht.

Daarnaast raadt hij bedrijven aan in te zetten op risicobeperking: “Je kunt risico’s beperken door het inzetten van certificering, audits en wetenschappelijke technieken.”

‘Voor het bedrijfsleven is er nog weinig tijd om hun toeleveringsketens in lijn te brengen met de eisen van de EUDR’

In hoeverre zitten wij als Nederland en België al op één lijn met overige EU-lidstaten?

Op de vraag of wellicht gezamenlijk met andere Europese landen de benodigde documentatie kan worden opgezet, antwoordde Jouke Knol, projectmanager EU Ontbossingsverordening bij het ministerie van LNV, dat de Nederlandse overheid dat niet zal doen. Knol raadt aan het voorbeeld van de houtindustrie te volgen, waar ze inmiddels al 10 jaar ervaring hebben met soortgelijke wetgeving. “Organiseer het bij voorkeur op Europees niveau. Wacht in ieder geval niet op ons, ga zelf aan de slag.” Wel wil de overheid met de sectororganisaties meedenken met initiatieven.

Hoe nu verder?

De komende tijd is er nog veel overleg nodig tussen alle betrokken partijen. Vooral op internationaal vlak zijn er nog de nodige vragen. Echter, de klok tikt en enige haast is in ieder geval geboden, zo benadrukte Nevedi-directeur Henk Flipsen tijdens de bijeenkomst: “Zowel voor het bedrijfsleven als de overheid is het van belang dat er zo snel mogelijk meer duidelijkheid komt. Specifiek voor de diervoedersector moeten we voor de zomer weten waar we aan toe zijn. Wil de implementatie van de EU-Verordening zorgvuldig en op tijd afgerond zijn, dan is essentieel dat op onderdelen er zowel voor het bedrijfsleven als de overheid duidelijkheid komt.”

Overgangsperiode

Bij de implementatie van de EUDR is er sprake van een overgangsperiode. Product dat vóór 30 december 2024 is geïmporteerd op de Europese markt valt nog buiten de verordening, maar wordt datzelfde product na deze datum pas ingevoerd of ingeklaard door de douane dan moet het wél aan de verordening voldoen. Een lastig punt. Om het nog wat ingewikkelder te maken: voor het mkb gaat de verordening pas in op 30 juni 2025. “Maar het mkb neemt vaak product af van groothandelsbedrijven die wel aan de eis van 30 december moet voldoen”, vertelde beleidsmedewerker verduurzaming agro-grondstoffen en IMVO (van het ministerie van LNV) Julius Seinen na afloop.

Impact bedrijfsleven

Vanuit het bedrijfsleven deelden Peter Hofland (Cargill) en Caroline Westerik-Sikking (AAK) hun ervaringen met de voorbereidingen op de implementatie. Hofland deed dat vanuit soja-perspectief, Westerik-Sikking vanuit de palmoliesector.

Vanuit de sojasector wordt onder andere gevraagd naar werkbare verplichtingen met betrekking tot traceerbaarheid, het voorkomen van uitsluiting van (kleine) boeren en richtlijnen vanuit overheden. Hofland benoemde als andere uitdagingen voor de sojasector nog de traceerbaarheid via geolocatie, – aangezien dit gevoelige informatie is met betrekking tot privacygegevens – en controle op naleving door bevoegde autoriteiten.

“We hebben als bedrijf te dealen met onduidelijkheden”, zegt Westerik-Sikking die niet uitsluit dat AAK straks bepaalde palmolieproducten niet meer kan inkopen omdat het niet meer aan de eisen voldoet. Verder noemt ze net als Hofland de geolocaties als uitdaging. “Je hebt een enorme hoeveelheid datapunten nodig wil je de grondstoffen op een juiste manier kunnen traceren.”

Beide sprekers benadrukten dat ze dubbel werk willen voorkomen bij het verzamelen van documenten met betrekking tot de legaliteit in de producerende landen. “Een gelijk speelveld met gelijke regels is absoluut noodzakelijk.”

Deel dit artikel

Daniël Kooistra