Insecten worden in diervoer nog altijd niet grootschalig ingezet. Om een volgende stap te kunnen zetten, zijn er een aantal aandachtspunten belangrijk: economische haalbaarheid, duurzaamheid, voedselveiligheid en het welzijn van zowel de insecten als de productiedieren die insecten in hun voer krijgen. Deze punten benoemden de aanwezigen van het symposium ‘Insecten als duurzaam voer’ georganiseerd door Wageningen Plant Research.
Insecten als eiwitbron
Meelwormen en larven van de huisvlieg en de zwarte soldatenvlieg hebben een hoog eiwit- en zinkgehalte. De insectenteelt vraagt per 100 gram eiwit minder land en veroorzaakt minder CO2-uitstoot dan de teelt van andere eiwitbronnen, laat Marcel Dicke van Wageningen UR zien. “In een circulair voedselsysteem bieden insecten kansen: ze verminderen de afhankelijkheid van de import van soja en vismeel en maken het mogelijk om kringlopen op regionaal niveau te sluiten.”
Enthousiast foerageergedrag
Larven van de zwarte soldatenvlieg kunnen levend aan pluimvee worden verstrekt, maar de larven kunnen ook worden verwerkt tot insectenmeel en insectenolie. “Vleeskuikens doen het goed op levende insecten”, vertelt Anna Dörper van Wageningen UR. “De kuikens zijn levendiger en vertonen enthousiast foerageergedrag. De voederconversie is met levende larven ook beter dan op een voer met verwerkte larven of een controlevoer zonder insecten.” Uit een studie met leghennen kwamen ook voordelen naar voren, met name in het gedrag van de dieren.
‘Maar hoe is het voor die insecten om levend opgegeten te worden?’
Welzijn van insecten
In de commerciële teelt van insecten voor feed en food moeten we ons realiseren dat insecten landbouwhuisdieren zijn en dus ook onderworpen zijn aan wet- en regelgeving voor productiedieren. Dat inzicht heeft consequenties. Zo wijst Marijke de Jong van de Dierenbescherming erop dat het welzijn van pluimvee verbetert als ze levende insecten(larven) te eten krijgen. “Maar hoe is het voor die insecten om levend opgegeten te worden? Over het natuurlijke gedrag van insecten, hun welzijn en over hun behoeften op het gebied van huisvesting en voeding is nog weinig bekend. Ook insecten zijn waarschijnlijk dieren met gevoel en hebben recht op bescherming van hun gezondheid en welzijn.”
Vleeskuikens doen het goed op levende insecten.
Dierenbescherming geen voorstander
De insectensector is nogal gesloten, heeft De Jong ervaren. “De larven willen ze nog wel laten zien, maar we krijgen geen zicht op de volwassen insecten die de eitjes produceren.” De Dierenbescherming is dan ook nog geen voorstander van de teelt van insecten als diervoedergrondstof. “Met insecten voegen we een extra stap toe aan de voedselketen. In onze visie is het direct voeren van reststromen uit de levensmiddelenketen aan landbouwhuisdieren een betere optie om kringlopen te sluiten.”
Niet alle reststromen als substraat
Op dit moment mogen alleen reststromen uit de levensmiddelenketen die zijn toegelaten in de voeding van landbouwhuisdieren worden gebruikt als insectenkweeksubstraat. Adriaan Anthonis van Wageningen UR legt uit dat ‘swill’, reststromen uit de horeca en huishoudens en mest dus niet worden gebruikt als substraat in de teelt voor insecten voor feed en food. Het project Safe Insects doet wel onderzoek naar de consequenties van het gebruik van mest, vleesbeendermeel, supermarktretouren en huishoudelijk keukenafval als substraat voor de teelt van insecten. De mogelijke overdracht van pathogene organismen heeft daarbij de volle aandacht.
Black box
Lotte Joosten van Protix erkent dat er – ook voor de producenten – nog veel ‘black box elementen’ in de insectenkweek schuilen. “Vooral op het gebied van gezondheid en welzijn, optimale voeding en huisvesting weten we nog lang niet alles.” Daarnaast is veiligheid een aandachtspunt: het teeltsubstraat, de gekweekte larven en het resterende ‘frass’ (het residu van het kweeksubstraat, vermengd met de insectenuitwerpselen) moeten veilig zijn voor de verschillende toepassingen. In reactie op de bijdrage van De Jong legt Joosten uit dat de geslotenheid van de insectenteeltbedrijven te maken heeft met enerzijds biosecurity en anderzijds met intellectueel eigendom en concurrentiegevoeligheid voor wat betreft de bedrijfsprocessen.
Probiotica voor insectenmicrobioom
Anna Voulgari-Kokota van de Rijksuniversiteit van Groningen verdiepte zich in het microbioom van insectenlarven. “We zien dat de samenstelling van het microbioom afhankelijk is van de voeding, oftewel het kweeksubstraat”, vertelt zij. Een infectie met Bacillus thuringiensis heeft negatieve gevolgen voor de verpopping van de insecten. Probiotica kunnen de diversiteit van het microbioom positief beïnvloeden en de weerstand tegen pathogene bacteriën verbeteren, zo blijkt uit het Groningse onderzoek.
Mycotoxinen en insectenteelt
Kelly Niermans onderzocht aan Wageningen UR de invloed van mycotoxinen in de insectenteelt. “Sommige mycotoxinen kunnen zich vanuit het substraat ophopen in de larven, andere worden juist afgebroken in het maagdarmkanaal van de insecten. De afbraakproducten kunnen minder schadelijk of juist toxischer zijn dan de oorspronkelijke mycotoxine.” Dergelijke kennis is cruciaal voor de toepassing van de eindproducten: je wilt geen larven met hoge mycotoxinegehalten in diervoeders verwerken, maar ook de toepassing van ‘frass’ met hoge gehalten aan mycotoxinen of afbraakproducten heeft beperkingen.
‘De prijs voor de larven moet dus fors dalen voordat dit economisch interessant wordt in de pluimveevoeding’
Economisch interessant?
Mark Leipertz van Wageningen UR en René Veldman van de Rabobank belichten de economische aspecten van de insectenteelt. Daarvoor heeft Leipertz een simulatiemodel gebouwd met 170 inputparameters. “Daarmee berekenden we dat de kostprijs van kipfilet ongeveer 25 procent hoger wordt als we de vleeskuikens levende of verwerkte insectenlarven geven, ter gedeeltelijke vervanging van soja. De prijs voor de larven moet dus fors dalen voordat dit economisch interessant wordt in de pluimveevoeding.”
Dat betekent dat er flinke opschaling van de larvenproductie nodig is. Als bedrijven worden betaald voor de verwerking van afvalstromen (rioolslib, dierlijke mest) kan dat een interessant verdienmodel voor de insectensector opleveren. Voorlopig zien Leipertz en Veldman vooral mogelijkheden voor de toepassing van insecten in de aquacultuur (ter vervanging van vismeel).
Probiotica kunnen de diversiteit van het microbioom bij insecten positief beïnvloeden, blijkt uit Gronings onderzoek van onder meer Anna Voulgari-Kokota.









