De insectensector is de ‘missing link’ in het streven naar circulariteit, zegt Teun Veldkamp van Wageningen Livestock Research bij de presentatie van de uitkomsten van het SusInChain-project (zie kader). Toch zitten er nog de nodige (praktische) haken en ogen aan grootschalige verwerking van insecten in diervoeding. De verwerking van insecten in diervoeding wordt weliswaar gemakkelijker geaccepteerd dan humane voeding met insecten, maar probleem is wel dat de diervoederindustrie behoefte heeft aan grote volumes van constante kwaliteit, samenstelling en voederwaarde.
Dat kan de insectensector (nog) niet bieden. De prijs is een andere belemmering. Insectenproducten zullen daarom voorlopig vooral toepassing vinden in aqua, ter vervanging van vismeel, in petfood en in speciaalvoeders voor bijvoorbeeld jonge biggen.
De diervoederindustrie heeft behoefte aan grote volumes van constante kwaliteit, samenstelling en voederwaarde. Dat is bij insecten als grondstof nog een probleem..
Gunstige invloed op eindproduct
Laura Gasco heeft binnen het SusInChain-project de leiding over het onderzoek waarin het gebruik van insecten in diervoeders werd onderzocht. De meeste studies werden uitgevoerd aan de Universiteit van Turijn in Italië. De kwaliteit van het eindproduct (vis, vlees, eieren) blijkt gunstig te worden beïnvloed door het opnemen van insectenproducten in het voer. Vanwege de (nog) hoge prijs van insecten zal het gebruik voorlopig beperkt blijven tot visvoeders, petfood en voeders voor jonge biggen.
Tussen de verschillende insectensoorten en doeldiercategorieën (vleeskuikens, leghennen, biggen, vissen) varieert de ruweiwitverteerbaarheid van larven van de zwarte soldatenvlieg tussen de 75 en 95 procent, laat Gasco zien. In bepaalde gevallen verbeterde de voederconversie door inmenging van larven van de zwarte soldatenvlieg.
Gezondheidseffecten
Insectenlarven in diervoeding kunnen ook de samenstelling van de darmmicrobiota en de antioxidantstatus beïnvloeden, veelal in positieve zin. Gasco benadrukt dat er nog meer onderzoek nodig is om de gezondheidseffecten van verschillende insecten in het voer van verschillende landbouwhuisdieren vast te stellen. “We weten nog te weinig over de bioactieve componenten van insectenlarven.”
Een mengsel van meelwormen en larven van de zwarte soldatenvlieg geeft bij 5 procent inmenging goede productieresultaten bij vleeskuikens, blijkt uit onderzoek aan de Universiteit van Turijn.
Verteerbaarheid van larven
Naar de verteerbaarheid van larven van de zwarte soldatenvlieg is bij vleeskuikens al veel onderzoek gedaan, maar de manier waarop de larven worden bewerkt heeft ook effect, zo blijkt uit een studie aan de Universiteit van Turijn. Enzymatisch behandelde en met hitte gedroogde larven resulteren in een betere vetvertering dan larven die in de magnetron werden gedroogd.
Een in vitro-bepaling van de verteerbaarheid van insectenmeel blijkt een goede voorspelling op te leveren voor de in vivo-verteerbaarheid bij regenboogforel. De ruweiwitverteerbaarheid van insectenmeel varieert bij deze vissen tussen ruim 85 en meer dan 90 procent.
Ideaal kweeksubstraat
Een ander deel van het onderzoek was gericht op optimalisatie van teeltsubstraten. Hieruit bleek dat gele meelworm goed kan worden gekweekt op tarwezemelen met een deeltjesgrootte kleiner dan 2 mm, bij een dichtheid van 1 larve per cm3 tarwezemelen. De pH van het natte substraat had weinig invloed op de groei en ontwikkeling van de meelwormen.
Voor de teelt van huiskrekels is een mengsel van tarwezemelen en zonnebloemzaadschroot een goed substraat, blijkt uit een Deense studie. Toevoeging van vismeel aan een teeltsubstraat bestaande uit kuikenvoer of tarwezemelen had een sterk positief effect op de groei en overleving van de krekels. Voor de teelt van larven van de zwarte soldatenvlieg zijn aardappelstoomschillen, ddgs, myceliumresiduen en tarwegistconcentraat zeer geschikt.
Een zetmeelgehalte van 8 procent in het natte substraat (30 procent drogestof) gaf de beste teeltresultaten en toevoeging van vloeibaar methionine verhoogde de larvenopbrengst.
Een risico van gebruik van restproducten van granen (tarwe, mais) in kweeksubstraten is de mogelijke aanwezigheid van (residuen van) gewasbeschermingsmiddelen. Deze kunnen de ontwikkeling van de insecten remmen.
Meer onderzoek is nodig om een ideale ‘premix’ voor verrijking van teeltsubstraten te ontwikkelen. Een premix die tegemoet komt aan de behoeften van insecten, maar niet leidt tot kostprijsverhoging of negatieve effecten op duurzaamheid.
Functionele eigenschappen
Coen Smits van Trouw Nutrition verwacht veel van insecten als functioneel ingrediënt ter ondersteuning van de diergezondheid en verduurzaming van de dierlijke productieketen. “Als eiwitbron zijn insecten nog te duur, maar onderzoek heeft al wel laten zien dat inmengen van 5 tot 10 procent insecteneiwit in diervoeders geen negatieve consequenties heeft voor de dierprestaties.”
Smits benadrukt dat de duurzaamheid van nieuwe diervoederingrediënten moet worden bepaald aan de hand van life cycle analysis en carbon footprint-data die volgens gestandaardiseerde methodes (GFLI, PEFCR) zijn vastgesteld. “Alleen dan hebben we de beschikbaarheid over gevalideerde en vergelijkbare data die tegemoet komen aan de EU Green Claim Directive.”
Toepassing van nevenstromen
In Nederland worden al veel reststromen en co-producten ingezet in de diervoeding. Volgens Smits kan de toepassing van dergelijke circulaire grondstoffen in de EU nog wel worden verhoogd. “De beschikbaarheid van nevenstromen zal nog verder stijgen, zo komen er steeds meer former foodstuffs en restproducten uit de tuinbouw en de biofuelsector beschikbaar”, ziet hij.
Dat betekent dat er voorlopig ook voldoende substraten voor de teelt van insecten zijn. Toelating van mest en cateringafval als teeltsubstraat heeft volgens Smits dan ook geen prioriteit. “Dergelijke substraten brengen ook risico’s met zich mee”, waarschuwt Martin Alm van de Europese Renderers Association EFPRA. Bij Wageningen UR zijn de effecten van 5 of 10 procent inmenging van larven van de zwarte soldatenvlieg, als vervanging voor sojaschroot, onderzocht bij leghennen.
Insecten bevatten diverse essentiële nutriënten en bioactieve componenten, zoals chitine, antimicrobiële peptiden en laurinezuur. Met behulp van diverse ‘omics-technieken’ wordt inzicht verkregen in de moleculaire en biochemische mechanismen die de relaties tussen functionele ingrediënten in het voer en gezondheid en productieprestaties van leghennen verklaren.
Vooruitgang
Er is al veel bereikt in het SusInChain-project, maar er moet ook nog wel het een en ander gebeuren om de insectensector een hoge vlucht te laten nemen als grondstoffenleverancier. Meer samenwerking in de keten, tussen onderzoek, praktijk, overheden en andere stakeholders is wenselijk. Belemmeringen op het gebied van wet- en regelgeving moeten worden opgelost, de insectenkweek moet worden opgeschaald om te kunnen voldoen aan de eisen van de diervoederindustrie (prijs, kwantiteit en kwaliteit). Voor een constante kwaliteit is standaardisering van insectenproducten noodzakelijk.
Meer onderzoek is nodig om het optimale teeltsubstraat en de optimale processing van het eindproduct voor elke insectensoort te bepalen en om de functionele eigenschappen van insectenproducten beter in kaart te brengen.
SusInChain
Het vierjarige SusInChain-project (Sustainable Insect Chain) is opgezet om bij te dragen aan de inzet van nieuwe eiwitbronnen in humane voeding en diervoeding in Europa. In tien werkpakketten is met een breed Europees consortium gewerkt aan vele aspecten van de insectenteelt:
- optimale samenstelling van teeltsubstraten
- opschaling van de productie
- veiligheid
- verwerking van de larven en het restproduct (frass)
- wet-en regelgeving
- consumentenacceptatie
- marktkansen via verschillende afzetkanalen.
Eind september was er in Wageningen een afsluitend symposium, waarin de belangrijkste resultaten tot nu toe werden toegelicht.








