Aan de Universiteit van Gent wordt veel onderzoek gedaan naar microbiota in relatie tot darmgezondheid. Tijdens de Phileo Microbiota Dagen werden verschillende studies toegelicht. In dit artikel lichten we twee studies van de Universiteit van Gent uit: over Vibrio-bacteriën in de garnalenteelt en over biomarkers voor darmgezondheid.

Door veranderingen in het fenotype van Vibrio-bacteriën neemt de virulentie af en bij garnalen ook het risico op acute lever- en pancreasnecrose.

De bacterie Vibrio parahaemolyticus komt voor in zeewater. Het fenotype van de bacterie kan veranderen onder invloed van omgevingsfactoren. “Deze verandering heeft consequenties voor de eigenschappen van de bacterie, zoals de celstructuur van de bacterie, de uitscheiding van bepaalde eiwitten en toxinen, de gevoeligheid voor antibiotica, de virulentie en de vlokvorming”, legt Peter Bossier van de Universiteit van Gent uit tijdens de Phileo Microbiota Dagen.

Schudkrachten veranderen fentotype

Voor de garnalenteelt is dit relevant, omdat daar vaak gebruik wordt gemaakt van beluchtingssystemen en het rondpompen van water. Dit veroorzaakt schudkrachten die leiden tot veranderingen in het Vibrio-fenotype, met consequenties voor de virulentie van de bacterie en het optreden van acute lever- en pancreasnecrose (AHPND) in de garnalen, zo blijkt uit een studie van de onderzoeksgroep van Bossier.

Biofloc-systeem

Dit mechanisme geeft een verklaring voor de voordelen van het zogeheten Biofloc-systeem. Hierbij worden nutriënten in de aquacultuur hergebruikt als voeding voor de vissen of garnalen, waarbij specifieke micro-organismen worden toegevoegd die microbieel eiwit produceren uit (toxische) componenten in het afvalwater. Met de Biofloc-technologie blijft de waterkwaliteit goed en dalen de kosten. Omdat het water in dit systeem wordt rondgepompt, kunnen veranderingen optreden in het fenotype van Vibrio-bacteriën, waardoor de virulentie afneemt en het risico op AHPND daalt.

Daarnaast wijst Bossier erop dat bepaalde Bacillussoorten in staat zijn om het AHPND-toxine af te breken. “Dit opent mogelijkheden voor de toepassing van Bacillus-soorten als probioticum in de aquacultuur.”

Bamboepoeder

Ook is aangetoond dat bamboepoeder (een bron van cellulose, hemicellulose en lignine), toegevoegd aan het water, leidt tot sterkere vlokvorming, Vibrio-fenotype-switching induceert en zorgt voor veranderingen in de door de Vibriobacteriën uitgescheiden eiwitten. Dit beschermt de garnalen tegen AHPND-veroorzakende Vibrio parahaemolyticus stammen.

‘Dit opent mogelijkheden voor de toepassing van Bacillus-soorten als probioticum in de aquacultuur’

Biomarkers voor darmgezondheid

Om de darmgezondheid van dieren te monitoren zijn biomarkers die inzicht geven in de homeostase in het maagdarmkanaal nuttig, vertelt Gunther Antonissen van de Universiteit van Gent. Biomarkers helpen om de dierprestaties te voorspellen en om de effectiviteit van darmgezondheid-bevorderende strategieën te evalueren. Een goede biomarker biedt snel, betrouwbaar, eenvoudig toepasbaar, goedkoop en kwantitatief inzicht in de darmgezondheid. Biomarkers worden gebruikt om ziekterisico’s in te schatten, zodat kan worden ingegrepen voordat er klinische symptomen optreden.

Non-invasieve bemonstering

“Voor de algemene darmgezondheid zijn kenmerken van zowel de gastheer als het microbioom relevant, dus een combinatie van biomarkers, gericht op beide invloedsfactoren, levert het beste beeld op”, legt Antonissen uit. Als biomarker kunnen DNA, RNA, eiwitten, peptiden en metabolieten in monstermateriaal worden gebruikt, bij voorkeur verkregen via non-invasieve bemonstering (bij pluimvee bijvoorbeeld veren, mest, uitademingslucht of cloaca-swabs). Voor bemonstering van bloed, organen en dunnedarminhoud zijn meer invasieve methodes nodig.

Waardevolle informatie uit darmen

In darminhoud en mest geeft de samenstelling van de microbiota waardevolle informatie over de gezondheidsstatus in het maagdarmkanaal. “Een hoog aandeel boterzuurvormende bacteriën reflecteert een goede darmgezondheid, terwijl de aanwezigheid van veel proteobacteriën een kenmerk is van een verstoorde microbiële balans”, legt Antonissen uit. Proteoomanalyse van de inhoud van de dikke darm, verkregen via cloaca-swabs, geeft inzicht in de staat van de darmbarrière en ontstekingsreacties in de darm.

“De aanwezigheid van het acutefase-eiwit ovotransferrine in de mest van pluimvee wijst bijvoorbeeld op een ontstekingsreactie in de darm. Als we een inert molecuul oraal toedienen en dit molecuul in het bloed aantreffen, dan weten we dat er sprake is van lekkende darm (leaky gut), waardoor ongewenste stoffen in het darmlumen via slecht functionerende tight junctions de bloedbaan bereiken.”

Nieuwe technieken

In de toekomst komen nieuwe technieken beschikbaar om de darmgezondheid te monitoren, verwacht Antonissen. “Immunologische en PCR-sneltesten zullen steeds meer data opleveren, die met behulp van kunstmatige intelligentie kunnen leiden tot beter en sneller inzicht in de gezondheidsstatus van het maagdarmkanaal. Dit maakt tijdig ingrijpen mogelijk om klinische ziekteverschijnselen voor te zijn.”

Symposium ‘Microbiome: from benchtop to bedside’

De Universiteit van Gent organiseert samen met de universiteiten van Brussel en Antwerpen op dinsdag 7 november het tweede symposium ‘Microbiome: from benchtop to bedside’. Europese experts delen daar hun nieuwste inzichten op het gebied van het microbioom in onder meer het maagdarmkanaal. De focus ligt op de vertaalslag van fundamenteel onderzoek naar de praktijk, zowel in de humane geneeskunde als in de diergeneeskunde en de veehouderij.

Auteur: Carolien Makkink

Deel dit artikel

Carolien Makkink