Het gebruik van keuken- en restaurantafval in diervoeding brengt risico’s met zich mee. In een reviewartikel uit 2022 beschrijven Georganas en collega-onderzoekers de mogelijkheden van het gebruik van keuken- en restaurantafval in diervoeding. Met name mogelijkheden om potentiële risico’s in dit type product te minimaliseren, komen aan bod.

Afval in diervoer

In de voedselketen wordt nogal wat voedsel verspild dat evengoed in diervoeding kan worden gebruikt. Voorkomen van verspilling en hergebruik van voedsel zijn dan goede opties. Daar zijn wel voorwaardes aan verbonden, zoals een goede hygiënische kwaliteit. In landen als Japan en Zuid-Korea probeert men afval van humane oorsprong op een veilige manier te verwerken in diervoeders, tot een verwerkingspercentage van zo’n 30 procent aan toe. Ook in enkele staten in de VS en in China worden deze afvallen in diervoeders verwerkt. In de EU is dit sinds 2001 niet toegestaan, als gevolg van het voorkomen van besmettelijke dierziektes (destijds de mond- en klauwzeerepidemie, ontstaan in het Verenigd Koninkrijk).

Veilige verwerking

Het artikel van Georganas et al. geeft een uitgebreid literatuuroverzicht waarin het gebruik en het verwerken van keuken- en restaurantafval is onderzocht en beschreven. Uiteraard besteden de auteurs veel aandacht aan pathogenen die gezondheidsrisico’s met zich meebrengen voor dier en mens. Het verwerken van het afval (met uitzondering van melk, eieren en vetten) in de EU is in principe verboden, maar voor de toepassing in voeders voor pelsdieren bestaat een uitzondering.

Wetgeving dient dan ook de veiligheid van het gebruik van afvallen te garanderen door het toepassen van op risico-gebaseerde programma’s, zoals HACCP (hazard analysis and critical control points). In het artikel breken de auteurs dan ook een lans voor het produceren van dit type producten onder de regels van GMP en GHP (good hygienic practices), voor licenties, audits en het managen om dat in fabrieken goed te beheersen.

Insecten voeren op afval

Een ander idee is om insecten te voederen op deze afvallen, die op hun beurt een grondstof kunnen vormen voor zee- en landdieren. Vooralsnog houdt EU-wetgeving dit nog tegen. Onder meer is de zwarte soldaatvlieg een goede kandidaat om keukenafval te valoriseren. De larven hiervan zijn goed resistent tegen ziekten, zijn omnivoor en kunnen afval met daarin vlees omvormen tot hoogwaardige eiwitten. Tegen de tijd dat de larven volwassen zijn worden zij geoogst, gedroogd en gemalen tot meel. Deze technologie wordt onder meer commercieel gebruikt in de VS, Canada, Zuid-Afrika en ook in Nederland en België.

Afdoende behandeling van keuken- en restaurantafval en er goed mee omgaan in de fabriek is noodzakelijk om ziekten bij het gebruik ervan te voorkomen.

Microbiële groei

Het vochtgehalte in keukenafval is doorgaans hoog (500-850 g/kg en soms hoger). De wateractiviteit is een maat voor de beschikbaarheid van water in relatie tot de groei van micro-organismen en was 0.97 in een van de studies. Met name als er vlees in het afval aanwezig is, lijken deze afvallen gevoelig voor microbiële groei. Procestechnieken dienen dus een hygiënisch veilig product te garanderen met een goede nutritionele waarde, met daarnaast eisen aan de effectiviteit van het proces zelf. Dat laatste kan nog een hele uitdaging zijn. In de EU staan in de wetgeving processen genoemd met kenmerken zoals het onder druk steriliseren (133 °C/20 min/3 bar/ deeltjesgrootte < 50 mm). Onder deze procescondities worden vrijwel alle micro-organismen, virussen en de meeste toxinen wel geëlimineerd.

Biologische risico’s verkleinen

De auteurs besteden terecht veel aandacht aan de biologische risico’s die verbonden zijn aan het vervoederen van keuken- of restaurantafval. Vele studies hebben de microbiologische status hiervan onderzocht. Tevens bestaat er een veelheid van technieken om de microbiële status van de producten te verbeteren. Zo zijn er hydrothermische behandelingen en droge hittebehandelingen, fermentatie- en extrusietechnieken, combinaties hiervan en ten slotte zondrogen. In alle gevallen is de hittestap in het proces essentieel om een aanzienlijke reductie te bewerkstelligen van het risico op meldingsplichtige ziekten.

Andere nadelige effecten

Warmtebehandelingen kennen ook nadelen die negatieve effecten op de voederconversie kunnen verklaren en waarmee nutritionisten in de formulering van diervoeders rekening moeten houden. Deze factoren zijn bijvoorbeeld (I) het aminozuurgehalte van het product, (II) het mogelijk ontstaan van anti-nutritionele factoren gedurende een excessieve behandeling, zoals Maillard-reactie-producten die de aminozuurbeschikbaarheid vermindert en (III) het vezel-, as- en energiegehalte van het product. Het is overigens goed om te bedenken dat voor de conversie van restaurant- en keukenafval elk land specifieke eisen heeft/stelt aan bijvoorbeeld de procescondities (tijd/temperatuur) voor het valoriseren ervan.

Overige risico’s

Het artikel gaat dieper in op andere chemische en fysische aspecten van restaurant- en keukenafval, zoals de aan-/afwezigheid van zware metalen, risico’s voor pesticiden, dioxines, ijzerdeeltjes, glas, steentjes en dergelijke. Ook is er aandacht voor de aanwezigheid van biogene aminen en peroxydatie van vetten. Het gehalte aan zout – ten slotte – verdient tevens aandacht: het gehalte in keukenafval kan soms wat verhoogd zijn.

Keukenafval legaliseren?

Het artikel concludeert dat een afdoende behandeling van keukenafval en er goed mee omgaan in de fabriek noodzakelijk is om ziekten bij het gebruik ervan te voorkomen. Er zijn nu moderne technieken om het afval te bewerken, zoals aangetoond is in landen waar dit momenteel is toegestaan. Het zou goed zijn het gebruik van keukenafval te legaliseren, alhoewel de auteurs ook onder die omstandigheden waarschuwen voor niet afdoende behandelde of het ongecontroleerd gebruik van afvallen.

Een aantal studies geeft geen eenduidige resultaten over de microbiologische resultaten na verschillende procesbehandelingen. De auteurs pleiten dan ook voor de ontwikkeling en het gebruik van een HACCP-plan. Dierproeven in combinatie met een risicoanalyse van het afval moeten dan essentiële informatie geven over de veiligheid van het diervoeder met daarin keukenafval verwerkt.

Referenties zijn op te vragen bij de redactie.

Deel dit artikel

Thomas van der Poel