Professor Lieven Thorrez, hoofd van het Tissue Engineering Lab aan de KU Leuven, nam het publiek mee in de wereld van kweekvlees. Reeds in 1932 stelde Winston Churchill dat het absurd is om een heel dier te kweken als we enkel bepaalde delen willen eten. In 2013 presenteerde Mark Post van de Universiteit Maastricht de eerste kweekvleesburger, met steun van Google. Sindsdien zijn er wereldwijd tientallen bedrijven en miljarden aan investeringen in kweekvlees gestoken.

Het moeilijkste aspect van kweekvlees is het matureren, oftewel het opbouwen van kracht in de spieren. Dat bepaalt mede de smaak.

“Kweekvlees is een biologisch weefsel, meestal spierweefsel, dat in een laboratorium of industriële omgeving wordt gekweekt zonder een dier te doden”, aldus Lieven Thorrez. Het proces is erg complex. Voor de binding is collageen nodig, voor de kleur bietroot en de juiste textuur vraagt om specifieke eiwitten. De grondstoffen zijn cellen die groeien in een vloeibaar medium en draagstructuren. De cellen komen van een dier. Het medium is een celcultuurmedium met alle benodigde voedingsstoffen voor die cellen, enigszins vergelijkbaar met bloedplasma. In dat medium zitten mineralen, sporenelementen, eiwitten en groeifactoren. Als draagstructuur wordt gebruikgemaakt van plantaardige eiwitten.

Moeilijkste is matureren

Het moeilijkste is het matureren, oftewel het opbouwen van kracht in de spieren. Dat bepaalt mede de smaak. Stamcellen moeten buiten het lichaam groeien, wat traag en kostbaar is. Telomeren, de beschermende uiteinden van chromosomen, beperken de groeicapaciteit van cellen. Buiten het lichaam reageren cellen anders dan binnenin. Er is een dure voedingsvloeistof nodig met glucose, aminozuren, zouten, vitaminen en meer. Het splitsen van een diercel duurt een dag; het is een traag proces. Thorez wees erop dat er nog helemaal geen standaard proces is en de firma’s cellen, media en draagstructuren gebruiken die helemaal of deels van elkaar verschillen.

De ontwikkeling van kweekvlees heeft nog een lange weg te gaan. Lieven Thorrez benadrukt dat onafhankelijk onderzoek noodzakelijk is.

De voedingswaarde, veiligheid en duurzaamheid van kweekvlees zijn nog niet volledig duidelijk. Vlees bevat van nature essentiële mineralen, creatine, carnosine en de vitaminen B en D. Als die allemaal moeten worden toegevoegd aan kweekvlees, waarom eten we dan niet gewoon vlees? Tot nu toe wordt het meeste onderzoek gefinancierd door grote investeerders als Jeff Bezos en Bill Gates. “Er is absoluut behoefte aan onafhankelijk onderzoek om feiten te scheiden van wensdromen en het beleid te gidsen”, benadrukte Thorrez. Er zijn ook nog veel vragen over kostprijs, structuur, opschaling, milieu-impact en gezondheid.

Ratio en emotie

Dr. Maarten Boudry, wetenschapsfilosoof en vooruitgangsdenker, legde uit dat voedselkeuzes diepgeworteld zijn in onze intuïtie en emoties. Mensen hebben ook een weerstand tegen evolutie en tegen alles wat onnatuurlijk lijkt, zoals ggo’s of kweekvlees. Toch zijn we als soort omnivoren en kunnen we in theorie zonder vlees. “Vlees eten is echter diep verankerd in onze cultuur en biologie. Wereldwijd is armoede de belangrijkste reden om geen vlees te eten.

Door de stijgende welvaart groeit het vleesverbruik wereldwijd nog steeds.” Boudry verwacht dat kweekvlees op termijn wordt geaccepteerd, zeker als de weerstand tegen ‘labo-omstandigheden’ afneemt. “Het jaar 2040 lijkt nog wat vroeg voor een doorbraak van kweekvlees. Maar wellicht zullen beide naast elkaar bestaan, met vlees als nicheproduct en alternatieven als standaard.”

Vlees als luxeproduct?

In een panelgesprek met topchef Peter Goossens, Justine Arkens (voorzitter Groene Kring), Karen Pollet (winkeleigenaar en franchisenemer van het jaar) en Pieter-Jan Meerschman (plantmanager Covameat) werden visies en verwachtingen gedeeld. Volgens Goossens eten we al twee miljoen jaar vlees. “Dat verandert de komende vijftien jaar niet. Vlees heeft een superieure smaak. Ook saus van vlees is bepalend. Kwaliteit wordt steeds belangrijker: de juiste dieren, de juiste voeding en slachten zonder stress. Misschien zullen we minder vlees eten en wordt het een luxeproduct.”

Volgens Pollet is vlees moeilijk weg te denken uit het eetpatroon. “Wij moeten het verhaal van vlees vertellen”, zei ze. Ze gelooft in een toekomst voor vers vlees. Het vegetarische gebruik blijft stabiel (op 3 procent) en heeft volgens haar het plafond bereikt. Meerschman beaamde dit en wees op het belang van het maatschappelijke kader en juist slachten.

Dierenwelzijn, kwaliteit en prijs

VRT-journalist en moderator Johny Van Sevenant bracht de problematiek van de veehouder ter sprake. “Er is zeker een probleem van opvolging”, zei Arkens. “Het eist zware investeringen. Toch heb ik, samen met mijn zus, besloten het varkensbedrijf van mijn ouders over te nemen. Rechtszekerheid is belangrijk voor de opvolging. En onze varkens hebben een beter leven dan sommige mensen.”

Het voorkomen van stress is belangrijk, zowel voor dierenwelzijn als voor vleeskwaliteit, aldus Meerschman. “Dat moet in de stal gebeuren en in het vervoer. Hoe korter de keten, hoe beter. Uiteraard geldt dat ook voor het slachthuis; wij besteden daar veel aandacht aan. Het is bijvoorbeeld belangrijk dat varkens tot het einde in hun vertrouwde groepje blijven.”

De prijzenoorlog in de sector werd als problematisch ervaren. “Wij zijn daarvan de dupe”, zei Arkens. “Prijzendruk is er altijd geweest, maar kwaliteit is minstens even belangrijk”, aldus Meerschman. “Ik ben tegen de prijzenoorlog”, benadrukte Pollet. “In plaats van elkaar dood te concurreren, moeten we samen de consument naar kwaliteit leiden.” Arkens: “Wij leveren kwaliteit af aan de slachthuizen en verwachten dat de consument die kwaliteit ook op zijn bord krijgt.”

‘Er is absoluut behoefte aan onafhankelijk onderzoek om feiten te scheiden van wensdromen en het beleid te gidsen’

Vlees heeft nog alle troeven

De Belgian Pork Academy 2025 toonde aan dat vlees nog alle troeven heeft. Kweekvlees biedt zeker op korte en middellange termijn weinig perspectieven en kent nog veel uitdagingen. De vleesconsumptie in België daalt wellicht geleidelijk, maar vlees blijft een belangrijk, mogelijk luxueus onderdeel van het dieet. De sector zet in op kwaliteit, dierenwelzijn en duurzaamheid, en blijft zoeken naar manieren om het vertrouwen van de consument te behouden. De Belgische boer blijft dus, ondanks de uitdagingen, een centrale rol spelen in het voedsellandschap van morgen.

Deel dit artikel

Jef Verhaeren