Haiko Zuidhoffziet kansen voor de diervoedersector bij het voeden van de groeiende werekdbevolking. “De behoefte van de wereldbevolking aan eiwitten zal de komende 25 jaar met zo’n 60 procent stijgen. Die behoefte kan niet alleen worden gedekt met plantaardige eiwitten en nieuwe eiwitbronnen, zoals kweekvlees, insecten, algen en wieren en microbieel eiwit”, meent de CEO van Orffa Additives.

Tabel 1. Investeringen in verduurzaming van eiwitbronnen in de afgelopen tien jaar, wereldwijd.

Tabel 2. De toekomst van eiwitten ten behoeve van humane en diervoeding; productievolumes in miljoenen tonnen drogestof.

Alternatieve eiwitten

Vlees, melk en eieren zijn van oudsher voedzame eiwitbronnen voor de mens. De laatste decennia zijn daar alternatieve plantaardige opties bij gekomen, zoals vleesvervangers op basis van soja of tarwe en zuivelvervangers op basis van haver, rijst, soja of erwten. De afgelopen tien jaar is fors ingezet op de ontwikkeling van nieuwe, alternatieve eiwitten. Zuidhoffgeeft een beeld van de investeringen in dierlijke eiwitten en alternatieve eiwitten (Tabel 1).

Uitdagingen voor groeisectoren

Investeerders ruiken dus duidelijk kansen in de ontwikkeling van niet-dierlijke eiwitten. Toch ziet Zuidhoffnog wel wat uitdagingen voor deze groeisectoren. “Opschalen van de productie en het realiseren van een lagere kostprijs valt niet mee. De smaak en textuur van vlees- en zuivelvervangers vallen vaak nog tegen en het is de vraag of consumenten alle alternatieven makkelijk accepteren. We zien nu al enige weerstand in de samenleving ten opzichte van sterk bewerkte vleesvervangers met allerlei toevoegingen, maar ook tegen insectenburgers.

Last but not least is er een vrij sterke lobby vanuit de vlees- en zuivelsector, waar de nieuwe spelers op de markt tegenop moeten boksen.” Desondanks voorziet Zuidhoffdat het productievolume van alternatieve eiwitten dat van dierlijke eiwitten in 2050 zal overstijgen (Tabel 2).

Vier visies bij WUR

Vanuit Wageningen University & Research wordt nogal verschillend gereageerd op de uitdagingen, constateert Zuidhoff. Hij onderscheidt vier visies en noemt bij elk gezichtspunt een vertegenwoordiger: Aalt Dijkhuizen (tussen 2002 en 2014 bestuursvoorzitter bij WUR) belichaamt de conservatieve blik en pleit voor technologische oplossingen en verdere productie-efficiëntieverhoging. Imke de Boer daagt de status quo uit, door te streven naar een transformatie van het plantaardige en dierlijke productie- en consumptie-systeem als geheel.

Jan Douwe van der Ploeg is als rurale socioloog de outsider in het discours, met stevige kritiek op het landbouwbeleid, de agro-industrie en de technocratische focus van WUR de afgelopen decennia. De vierde visie is die van de diplomaat, zoals Louise Fresco. Zij was tussen 2014 en 2022 bestuursvoorzitter bij WUR en bekijkt voedselzekerheid voor tien miljard mensen op wereldschaal, met verschillende oplossingsrichtingen voor de uitdagingen in verschillende delen van de wereld.

De reünie voor Wageningers werkzaam in de diervoederindustrie is een tweejaarlijks evenement voor alumni van Wageningen University & Research.

Uiteraard heeft de hedendaagse veehouderij ook te maken met uitdagingen, zoals dierwelzijn, landgebruik, stikstofuitstoot en broeikasgasemissies. Vooral veedichte regio’s, zoals Nederland en België, hebben hier flink last van.

Verduurzaming diervoedersector

Ook de diervoedersector moet verduurzamen. Voor Orffa betekent dit het ontwikkelen van additieven die: de voerefficiëntie verhogen, de methaanuitstoot reduceren, de mineralenvoorziening verbeteren en de (darm)gezondheid ondersteunen. “Wereldwijd zien we ook nog steeds groeimarkten voor veevoer, zoals in Azië. De sterkste relatieve toename van de vraag – 2,5 tot 3 procent in de komende vijf jaar – zien we in Vietnam, India en Indonesië. Maar ook in China en Centraal- en Latijns-Amerika liggen nog kansen.” Orffa gaat de komende jaren dan ook meer investeren in deze groeimarkten en minder in de krimpende veevoedermarkt in Europa.

Soja vervangen

Jan Fledderus van Schothorst Feed Research bespreekt het imago van soja in diervoeders. “Zorgen met betrekking tot genetische modificatie, ontbossing, broeikasgasemissies en de Europese afhankelijkheid van import nemen toe.” De diervoederindustrie verdiept zich dan ook in de mogelijkheden van alternatieve eiwitbronnen in diervoeders. Vervanging van soja blijkt nog geen eenvoudige opgave, omdat de teeltopbrengsten en de eiwitkwaliteit van in Europa geteelde gewassen moeilijk kunnen concurreren met soja(schroot).

Diervoeders kunnen zonder soja(schroot) worden geformuleerd met behulp van ‘klassieke’ alternatieven (zoals raapzaadschroot, zonnebloemzaadschroot of erwten), maar de voerkosten zullen daardoor stijgen. Voor nieuwe, innovatieve opties is er nog een lange weg te gaan, ziet Fledderus. “Technologische bewerkingen, zoals raffinage en fermentatie van traditionele eiwitrijke grondstoffen bieden mogelijkheden, maar echt nieuwe eiwitbronnen zijn nog in het beginstadium van de ontwikkeling.” Als voorbeelden hiervan noemt hij gisten, bacteriën, schimmels, algen en wieren, insecteneiwitten en bewerkte dierlijke eiwitten (PAP’s). “Productieschaal, kostprijs, belemmerende wet- en regelgeving en acceptatie door de consument van het vlees zijn nog struikelblokken.”

Voor insectenproducten ziet Fledderus de grootste afzetmarkt in petfood en aquacultuur. Voor de langere termijn heeft hij wel hoge verwachtingen van alternatieve eiwitten. “De nieuwe eiwitten kunnen in Europa duurzaam en milieuvriendelijk geproduceerd worden, vragen vaak minder of geen landbouwareaal en hebben een hoge nutritionele waarde.”

Circulair systeem

Joep van Liempde van Looop stelt dat in de hele agrifoodketen reststromen beschikbaar komen die kunnen bijdragen aan een meer circulair systeem. Ongeveer 90 procent van de producten die Looop aanbiedt, komen terecht in diervoeding en de veehouderij. Eiwitrijke bijproducten van de bierbrouwerij, de graanverwerkende industrie, de suikerbietenverwerking, de slachterijen en de zuivelindustrie vinden zo weer circulaire en dus duurzame toepassingen in de voedselketen. Bij Looop worden ook nieuwe producten ontwikkeld, vertelt Van Liempde. “Zo hebben we gehydrolyseerd verenperswater in het assortiment. Dat is eigenlijk een bijproduct van een bijproduct. Rijk aan eiwit, met een stabiel nutriëntenprofiel en een hoge eiwitverteerbaarheid.”

Ook in dit speelveld zijn er verschuivingen. Door de toenemende vraag naar bio-ethanol komt er bijvoorbeeld minder tarwezetmeel beschikbaar voor diervoeders, maar neemt het aanbod van tarwegistconcentraat juist toe. Dit zorgt voor uitdagingen voor de bijproductensector en de diervoederindustrie.

Duurzamere keuzes?

In de Europese Unie is er aandacht voor dierenwelzijn, milieu, natuur en duurzaamheid. Toch blijft ook de Europese consument gefocust op prijs. Het is de vraag of de retail, onder druk van ngo’s, de consument gaat dwingen tot ‘duurzamere’ keuzes. De plofkip en het legbatterij-ei zijn al verdwenen uit het supermarktschap. De consument heeft inmiddels veel keus in het eieren- en zuivelschap. Zuidhoffverwacht dat deze segmentatie zich voortzet bij het vlees.

Uiteindelijk verwacht Fledderus dat er ruimte blijft voor verschillende productiesystemen. “Grootschalige, efficiënte bedrijven zullen blijven, naast kleinschalige, dier- en milieuvriendelijke bedrijven. In verschillende delen van de wereld zullen verschillende systemen de voorkeur hebben.”

Deel dit artikel

Carolien Makkink