Extensieve en biologische houderijsystemen staan in de belangstelling door het streven naar verduurzaming. Deze systemen kennen minder input en meer uitloop en worden gezien als diervriendelijker dan conventionele systemen. “Maar ook hier zijn maatregelen nodig om het dierwelzijn te verbeteren”, stelt Bas Rodenburg van de Universiteit Utrecht in een seminar rondom het PPILOW-project (zie kader). Een overzicht van de getoetste innovaties in het PPILOW-project staat in Tabel 1.
Tabel 1. Innovaties voor welzijnsverbetering in extensieve pluimveehouderijsystemen, getoetst op praktijkbedrijven in verschillende EU-lidstaten.
Als de eieren al vóór uitkomen worden overgebracht naar het vleeskuikenbedrijf kunnen de kuikens al direct toegang krijgen tot voer en water.
Extensieve houderij en dierwelzijn
De extensieve pluimveehouderij kenmerkt zich door: meer dieren die buiten komen, trager groeiende vleeskuikens en een beperkte input van grond- en hulpstoffen. Een laag medicijngebruik, minder ingrepen aan het dier en meer lokaal geproduceerde voergrondstoffen maken hiervan deel uit. Een extensief houderijsysteem is niet per definitie goed voor het dierwelzijn. “Bij een verbod op snavelkappen kan verenpikgedrag toenemen en het doden van eendagskuikens is ook in extensieve systemen een welzijnsissue. Ook kan buitenuitloop leiden tot een hogere infectiedruk en blootstelling aan ongewenste stoffen of hittestress”, legt Rodenburg uit.
“We moeten daarnaast anticiperen op ontwikkelingen in de Europese wet- en regelgeving”, zegt Rodenburg. Daarbij verwijst hij naar het vermijden van het doden van mannelijke kuikens in de leghennenhouderij. Daarvoor zijn methodes in ontwikkeling om al in het ei het geslacht van het kuiken zo vroeg mogelijk vast te stellen. Een andere optie is de transitie naar dubbeldoelpluimvee, zodat de mannelijke leghennenkuikens kunnen worden afgemest als vleeskuiken.
Voeren van insectenlarven
Om verenpikgedrag bij leghennen met intacte snavels te voorkomen, hebben onderzoekers gekeken naar de invloed van omstandigheden in de broederij en van het voeren van insectenlarven aan kuikens. Ook het management tijdens vrije uitloop en de inrichting van de buitenruimte kreeg aandacht. Daarnaast is de impact van gefermenteerde voeders op de gezondheid van leghennen onderzocht.
‘Het aanbieden van insectenlarven stimuleert het foerageergedrag’
Het voeren van meelwormen of larven van de zwarte soldatenvlieg kan de gezondheid en de conditie van het verenkleed verbeteren. “Insecten vormen een onderdeel van het natuurlijke voedingspatroon van kippen en het aanbieden van insectenlarven stimuleert het foerageergedrag”, vertelt Saskia Kliphuis van de Universiteit van Utrecht. Haar eigen onderzoek laat ook zien dat het verstrekken van larven leidt tot frequenter foerageergedrag, al nam de totale tijd besteed aan foerageren niet toe. Uit het leghennenonderzoek kwam wel naar voren dat dubbeldoelrassen meer foerageergedrag vertoonden, minder angstig waren en minder veren pikten. Dit is een aanwijzing dat dubbeldoelpluimvee robuuster is dan de conventionele leg- en vleestypen.
Aanbieden verrijkingsmateriaal
Het aanbieden van verrijkingsmaterialen in de buitenruimte – zoals alfalfa, vers gras, hooi of stro – kan het welzijn van leghennen verbeteren, zegt Michael Plante-Ajah op basis van zijn onderzoek bij ILVO. “Ook een diverse vegetatie in de buitenruimte is wenselijk. De hennen hadden een duidelijke voorkeur voor uitloop op gras met kleinere bomen en struiken tegenover een meer bosachtig perceel. Tijdens uitbraken van vogelgriep is het wel aan te raden om een overdekte buitenruimte aan te bieden”, zegt Plante-Ajah.
On-farm hatching
Voedings- en managementmaatregelen kunnen het risico op gezondheidsproblemen bij trager groeiende vleeskuikens verminderen. De temperatuur tijdens incubatie en vroege voeding van eendagskuikens zijn van invloed. Als de eieren al vóór uitkomen worden overgebracht naar het vleeskuikenbedrijf kunnen de kuikens al direct toegang krijgen tot voer en water. In een proef van Anne Collins van INRAE was het uitkomstpercentage zelfs beter dan als de kuikens al in de broederij uit het ei kwamen en de kwaliteit van de eendagskuikens was beter. De kuikens groeiden ook beter als ze op het vleeskuikenbedrijf waren geboren. “On-farm hatching is meer werk voor de vleeskuikenhouder, maar geeft ook meer voldoening”, aldus Collins.
Haalbaar en betaalbaar
Kliphuis ziet zowel bedreigingen als kansen voor welzijnsverbeterende maatregelen, met name in de afzetmarkt en het beleid. “Om de praktijkmaatregelen ter verbetering van het dierwelzijn te financieren zijn enerzijds subsidies vanuit de EU noodzakelijk, maar ook de consument moet meer willen betalen voor een diervriendelijker productiewijze.”
Voorlichting aan de consument is nodig, maar ook de huidige regels voor biologische pluimveehouderij moeten opnieuw worden geëvalueerd om te beoordelen of de regelgeving nog voldoet aan de doelstellingen.
“Misschien is aanpassing van de criteria nodig om barrières voor verduurzaming weg te nemen en innovaties te stimuleren. Samenwerking met de primaire sector blijft essentieel om te komen tot maatregelen die haalbaar en betaalbaar zijn voor de pluimveehouder.”
PPILOW-project
Het PPILOW-project identificeert, toetst en evalueert welzijnsverbeterende maatregelen in extensieve houderijsystemen. Daarbij rekening houdend met ecologische, economische en maatschappelijke aspecten. PPILOW staat voor Poultry and Pig Low-input and Organic production systems. In dit door de Europese Unie gefinancierde Horizon 2020-project werken onder meer Wageningen UR, ILVO, de Universiteit van Utrecht en INRAE samen.
In de biologische dierhouderij en in extensieve systemen met meer uitloop en minder gebruik van grondstoffen en hulpstoffen hebben dieren meer mogelijkheden voor natuurlijk gedrag. Toch zijn er ook in deze systemen nog welzijnsissues die aandacht vragen; denk aan verenpikken, staartbijten en het doden van mannelijke eendagskuikens. Er zijn ook aspecten die specifiek zijn voor extensieve houderij, zoals blootstelling aan pathogenen en andere bedreigingen in de buitenruimte en sterfte bij jonge biggen.
Alle schakels in de productieketen (boeren, consumenten, wetenschappers, beleidsmakers) worden meegenomen in het project. Het project heeft 22 partners, verdeeld over 9 Europese lidstaten. Doel is om te komen tot een combinatie van praktisch toepasbare maatregelen om het dierwelzijn te verbeteren. Daarbij worden meerdere criteria meegenomen bij de beoordeling van het effect van maatregelen, om de wereldwijde impact van Europese welzijnsmaatregelen in beeld te krijgen.
https://ppilow.eu (andere website)









