Het aantal SPF-bedrijven neemt gestaag toe. Dat komt onder andere door positieve praktijkresultaten zoals lagere gezondheidskosten, betere technische prestaties en prettiger werken.

In de varkenshouderij zijn er steeds meer bedrijven met de status Specific Pathogen Free oftewel vrij van gespecificeerde ziekteverwekkers (zie kader). Het handhaven vereist strikte hygiënemaatregelen: aangevoerde dieren moeten al SPF zijn en via hygiënesluizen moet de introductie van pathogenen voorkomen worden.

Bij SPF-varkens is er minder ziektedruk en zijn er dus minder nutriënten nodig voor het activeren van het immuunsysteem. “Daardoor kunnen deze nutriënten, zoals aminozuren, efficiënter worden ingezet voor groei”, legt Jan Fledderus van Schothorst Feed Research uit. “Vanwege die hoge groeisnelheid en voerefficiëntie is er wel behoefte aan een meer geconcentreerde voersamenstelling, met eventueel een aangepast aminozurenpatroon.”

Ook Walter Gerrits van de leerstoelgroep Diervoeding van Wageningen University & Research (WUR) adviseert eiwitrijke en duurdere voeders voor SPF-varkens: “De eiwitefficiëntie op bedrijven met een hoge gezondheidsstatus is hoger. Hoewel varkens op bedrijven met een lagere gezondheidsstatus voor optimale prestaties meer eiwit nodig hebben, benutten ze dat eiwit minder efficiënt. Daarom kun je je eiwitrijke, en dus duurdere, voeders beter inzetten op SPF-bedrijven, waar het eiwit optimaal wordt benut.”

Naast de nutritionele samenstelling heeft de structuur/maalfijnheid van het voer invloed op de gezondheid van het maagdarmkanaal. Beide experts wijzen er overigens op dat SPF maar een etiket is: er zijn veel meer bedrijven die inzetten op een hoge(re) gezondheidsstatus. Beheersing van veel voorkomende pathogenen loont altijd, zeggen zij. “Goede navolging van veterinaire regels plus goed management, en daarmee beheersing van reguliere ziekten als E. coli, Streptokokken en Lawsonia, heeft veel effect op de resultaten van de dieren”, zegt Fledderus.

Meer oxidatieve verliezen

Wageningen doet vrij veel onderzoek naar de gezondheid en dierprestaties onder ‘schone’ en ‘vuile’ omstandigheden. In een vuile omgeving wordt het immuunsysteem chronisch geactiveerd door de aanwezigheid van pathogene organismen. Daardoor besteedt het dier meer energie en nutriënten aan onderhoudsprocessen en blijft er minder over voor productie. Dat leidt tot een lagere eiwitverteerbaarheid en eiwitefficiëntie, zo blijkt uit de WUR-studies.

“We zien meer oxidatieve verliezen, maar hebben die nog niet direct kunnen relateren aan de productie van immuun-gerelateerde eiwitten”, vertelt Gerrits. Het energieverbruik voor onderhoud neemt ook toe onder suboptimale omstandigheden, maar niet veel, constateert hij uit de diverse studies.

Verschillende diervoederfirma’s bieden specifieke voeders voor varkens met een hoge(re) gezondheidsstatus. Deze voeders bieden extra ondersteuning aan de darmgezondheid, de darmmicrobiota en het immuunsysteem.

Specifieke behoeftenormen

Er zijn verschillende manieren om een hogere gezondheidsstatus te realiseren en SPF is er één van. Dieren met een hogere gezondheidsstatus hebben - zoals uit onderzoek blijkt - wellicht andere nutritionele behoeften dan reguliere varkens. Omdat deze andere behoeften (nog) niet goed onderbouwd en gekwantificeerd zijn, is het voor het Centraal Veevoederbureau (CVB) niet mogelijk om specifieke behoeftenormen voor SPF-varkens te formuleren, legt Wouter Spek van het CVB uit.

Steeds meer SPF-bedrijven in Nederland en België

Het is niet bekend hoeveel SPF-varkensbedrijven er zijn in Nederland en België, maar het aantal neemt wel gestaag toe. Dat komt vooral door de groeiende aandacht voor gezondheid, meer kennis bij de periferie over gezondheidsmanagement en positieve praktijkresultaten zoals lagere gezondheidskosten, betere technische prestaties en prettiger werken. Tegelijkertijd benadrukken betrokkenen dat een hoge gezondheidsstatus alleen behouden kan blijven met strikte bioveiligheid en continue monitoring.

In het verleden werd gedacht dat in varkensrijke gebieden zoals Noord-Brabant SPF niet te handhaven zou zijn, maar dit vooroordeel is door succesvolle praktijkbedrijven weerlegd. Een deel van bedrijven met een SPF-status zijn kern- en subfokbedrijven, vaak naar de voorschriften van de betreffende fokkerijorganisatie. Daarnaast neemt het aantal vermeerderingsbedrijven dat ervoor kiest, toe. Een uitdaging voor die bedrijven is het verwaarden van de biggen met een hoge gezondheid, aangezien een groot deel van het economisch voordeel in de vleesvarkenshouderij wordt gerealiseerd. Daarom zijn het vaak gesloten bedrijven die ervoor kiezen.

In de praktijk zijn het vooral nieuwbouwlocaties die met SPF-dieren opstarten. Omschakelen naar SPF kan ook, daarvoor is een volledige vervanging van de varkensstapel nodig (depop-repop). Daarbij zijn de nieuwe dieren afkomstig zijn van SPF-kernfokbedrijven.

Onder SPF wordt meestal verstaan vrij van PRRS, Mycoplasma en APP (in de Verenigde Staten ook Vibrio). Vooral PRRS (Porcine Reproductive and Respiratory Syndrome) is moeilijk buiten de deur te houden, omdat het virus zich via de lucht verplaatst. PRRS mag daarom via vaccinatie van de zeugen onder controle gehouden worden.

Deel dit artikel

Carolien Makkink