Waar aanvankelijk enige scepsis was, waren de resultaten met de BoaNiCO2 dermate positief dat Zuid-Oost Salland de standaard BOA 500 ook ombouwde naar een BoaNiCO2.

Eén van de aspecten in de mengvoederproductie die op dit moment veel aandacht krijgt, is het pelleteerproces: het maken van de korrels, de omstandigheden waaronder, de bijbehorende korrelkwaliteit en het energie-verbruik. Menno Thomas van Zetadec schreef het rapport: ‘BoaNiCO2: nieuw energiezuinig voorverdichtingsproces t.b.v. de mengvoederproductie’. Het rapport onderzoekt het effect van verschillende wijzen van voorverdichten bij het persproces op energieverbruik en korrelkwaliteit. Doel van het onderzoek was het valideren van een voorverdichtingsproces voor de productie van verschillende soorten diervoeders.

Met de voorverdichtingsmachine BoaNiCO2 zouden energie en dus kosten kunnen worden bespaard. Dit doordat er geen gas meer wordt toegevoegd om de in het proces benodigde stoom te realiseren: het verdichtingsproces kan een hoeveelheid wrijvingswarmte initiëren die voldoende is om van toegevoegd water stoom te genereren. In dat geval is er geen afhankelijkheid van gas en ligt de CO2-uitstoot lager, net als de productiekosten (zie kader). Het onderzoek is uitgevoerd met verschillende subsidies van Nederlandse bodem en werd gecoördineerd via de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland.

Over dit onderwerp is eerder een uitgebreid artikel verschenen in De Molenaar nr. 3, 2017 van de hand van Jan Holterman. De finesses van de BoaNiCO2 met variabel toerental zijn in dit artikel goed beschreven.

Rapport Zetadec

Het onderzoek met betrekking tot de aangepaste BoaNiCO2-voorverdichter/pers werd verricht in de productiefaciliteit van CAVV Zuid-Oost Salland te Haarle (zie kader). Daar werd geproduceerd met een standaard BOA 500-voorverdichter, zodat een mooie vergelijking mogelijk was in energieverbruik van beide machines. De resultaten van dit onderzoek gaven aanleiding tot de conclusies zoals vermeld in Tabel 1.

Proefopstelling bij Zuid-Oost Salland

Bij de proefopstelling in Haarle is gebruikgemaakt van een reguliere BOA 500 en een BoaNiCO2. Waar aanvankelijk enige scepsis was, waren de resultaten met de BoaNiCO2 dermate positief dat Zuid-Oost Salland de standaard BOA 500 ook ombouwde naar een BoaNiCO2. Zodoende wordt op een eerste productielijn (voeders voor konijnen, biggen en kalveren) en een tweede lijn (rundveevoeders) de BoaNiCO2 ingezet als voorverdichter. Dat was overigens niet een kwestie van simpelweg installeren en productie draaien. Het fabriceren van diervoeders met een BoaNiCO2 vergt de nodige ervaring en oefening, omdat het afwijkt van de in de praktijk gehanteerde werkwijze.

Nico Treurniet heeft met één van de bestaande BOA 500-machines aanpassingen verricht en uitvoerige proeven gedaan om het gebruik van fossiele energie te reduceren tot 0.

Zo was er aandacht nodig voor de lagers van de machine om de fysische belasting te verminderen en proefondervindelijk was het nodig om het ideale toerental te vinden van de BoaNiCO2 in samenhang met de juiste hoeveelheid (water) als geen stoom wordt toegevoegd. Voor het BoaNiCO2-proces is altijd veel vocht nodig voor de gewenste werking. In plaats van water, kunnen ook melasse of andere vloeibare co-producten worden gebruikt. De stoomketel kan weg.

Temperatuurverschil als voorspeller

Toerental en vocht zijn uitermate belangrijk om voor de verschillende voederformuleringen de gewenste verandering van de persmeeltemperatuur te krijgen. Inmiddels is er in Haarle veel ervaring en is een temperatuurmeting van ‘Nico’s ∆ T’ (temperatuurverschil BOANiCO2 in, pers uit) uitermate belangrijk. De meting blijkt een goede voorspeller van het persresultaat in termen van korrelkwaliteit. Hiervoor geldt als norm een slijtvastheid van meer dan 97.5 procent, gemeten met de nieuwe Holmen-methode (30 seconde).

Dat betekent dat Zuid-Oost Salland – behoudens enkele bijzondere formuleringen – in de reguliere productie van korrelvoeders geen gas meer gebruikt voor het opwekken van stoom. Inmiddels kan men gezien de grote variatie aan voeders (onder andere konijnenvoeders met veel ruwe celstof, pluimveevoeders met vet) uit veel ervaringen putten voor het typisch gebruik van de BOA NiCO2 in het persproces.

Commerciële productie?

Met een tweetal machinefabrikanten is gesproken over de mogelijkheden om de machine commercieel te produceren. Zo zou de milieu-impact van de diervoederindustrie kunnen afnemen en helpt het bedrijven energie te besparen. De twee machinefabrikanten stonden hier positief tegenover, zij vinden alleen de productiecapaciteit van de BOA NiCO2-voorverdichter te beperkt. De capaciteit is afhankelijk gebleken van de plaats van productie/ voersamenstelling en was nogal variabel (4,5 – 6,8 ton/uur). Bij een lage capaciteit zou dat volgens het rapport betekenen dat er twee voorverdichters naast elkaar zouden moeten worden geplaatst, of dat er een investering nodig is in een machine met dezelfde techniek, die de gewenste verhoogde capaciteit wél kan leveren.

De BOA 700 van PTN kent een groter huis, wat echter weer nadelig is voor het transport van persmeel en voor het kneden van het meel in vergelijking met de BOA 500. Beide machinefabrikanten stelden vraagtekens bij een terugverdientijd van een dergelijke machine. Dat betekent wellicht een gemiste kans in het kader van mogelijkheden voor energiebesparing, plus een grotere onafhankelijkheid van het gebruik van gas in de Nederlandse mengvoederindustrie.

Verwerken vochtrijke grondstoffen

Het fabriceren van diervoeders met een BoaNiCO2 vergt de nodige ervaring en oefening. Het biedt daarnaast echter ook kansen voor het kunnen verwerken van meer vochtrijke grondstoffen. Dat is gunstig uit oogpunt van productiekosten.

Nico Treurniet wil graag ervaringen uitwisselen met collega’s. Nico Treurniet is te bereiken via: nico@treurniet-mengvoeders.nl of 0654948295.

Referenties zijn opvraagbaar bij de redactie.

Invloeden op het persproces

Het persen van mengvoeders is een kunst en is dus meer dan louter een techniek. Wat maakt dat korrels slijtvast worden en blijven? Tijdens verschillende presentaties en bij verschillende promotieonderzoeken ging het over fijn/grof-vermalingen, over de uiteindelijk te bereiken persmeeltemperaturen bij toevoeging van stoom, over toevoeging van water, etc. Fundamenteel onderzoek liet zien dat er een ‘beetje vocht’ aanwezig moet zijn om de vorming van bindingen te initiëren; maar op wetenschappelijk niveau is daarover nog discussie.

In promotieonderzoek van Tom Basistiaansen (2024) staat: ‘het verklaren van de korrelkwaliteit in relatie tot de snelheid van bindingsvorming is nog ietwat theoretisch, maar kan een systematisch raamwerk worden voor het beschrijven en verklaren van de relatie tussen persmeelsamenstelling, procescondities en de uiteindelijke korrelkwaliteit’. AI helpt inmiddels het pelleteerproces te ondersteunen door gebruik te maken van software die op basis van vele batchanalyses het effect van prestatie-indicatoren uit het persproces op de korrelkwaliteit kan laten zien. Deze data-gedreven technologie gaat niet meer weg.

BoaNiCO2

Nico Treurniet heeft met één van de bestaande BOA 500-machines aanpassingen verricht en uitvoerige proeven gedaan om het gebruik van fossiele energie te reduceren tot 0. De BoaNiCO2-machine is daarvan het resultaat. Het onderzoek van Zetadec werd verricht in de productiefaciliteit van de CAVV Zuid-Oost Salland te Haarle. Daar werd al standaard geproduceerd met een BOA 500 en is de BoaNiCO2 ingebouwd in de fabriek, zodat een mooie vergelijking mogelijk was.

Een gesprek met Nico maakt duidelijk dat de hierboven beschreven aanpassingen een lange aanlooptijd hadden en dat jaren van eigen onderzoek en – later – van gesubsidieerd onderzoek debet waren aan de goede resultaten. Het was de kunst om met een grotere inhoud van de voorverdichter, deze langzamer te laten lopen. Maar ook te laten transporteren en via het kneedwerk van het vochtige persmeel een gewenste ∆ T te verkrijgen.

Zo kan een hoge slijtvastheid van de korrel worden gewaarborgd. Daarvoor bleek onderzoek nodig naar de lagers, naar de poelies (welk toerental voor welke ∆ T ), inloophoek van de frictieringen en verder onderzoek naar de effecten van maalfijnheid, vet en celstofpercentages in het voer. Maar uiteindelijk kan een slijtvaste brok met minder kWh en zonder gas worden geproduceerd.

CAVV Zuid-Oost Salland

CAVV Zuid-Oost Salland is een regionaal mengvoederbedrijf met een hoofdproductielocatie in Haarle en een tweede in Heeten. Samen met ABZ Diervoeding heeft Zuid-Oost Salland het op- en overslagbedrijf OOCON in Lochem. De coöperatie produceert ca 55.000 ton diervoeders en 10.000 ton VLOG-voeders.

Zuid-Oost Salland kent een regionale functie. Mede daarom is de omgeving van de productielocatie erg belangrijk. De coöperatie probeert bij te dragen aan een duurzame toekomst door gerichte maatregelen te nemen voor het bevorderen van energie-efficiëntie (zonnepanelen, BoaNiCO2), het oplossen van geurhinder (gebruik van ozon) en het terugdringen van de carbon footprint.

Deel dit artikel

Thomas van der Poel