Anne Guadagnin van Schothorst Feed Research laat zien dat hoogproductief melkvee meer dagelijkse variatie in melkproductie laat zien. Koeien die een consistentere productie hebben, zijn minder vatbaar voor gezondheidsproblemen en hebben een langere productieve levensduur. Het vermogen van een koe om haar gezondheid en productie op peil te houden wanneer zij wordt blootgesteld aan uitdagingen vanuit voeding, management of omgeving – zoals rantsoenwisselingen, ziekteverwekkers of hittestress – is essentieel voor een lang, gezond en productief leven.
Rondom afkalven krijgt een koe te maken met veel uitdagingen: droogzetten, rantsoen- en huisvestingsveranderingen, het afkalven zelf, verstoring van de metabole balans, hormonale aanpassingen, ontstekingen en een verminderde voeropname doen een beroep op de veerkracht (de ‘resilience’) van de koe.
Bacteriepopulatie
“Bij het droogzetten gaat de koe over op een minder energierijk rantsoen, met meer ruwvoer”, zegt Guadagnin. “Dat brengt veranderingen teweeg in de bacteriepopulatie in de pens en leidt ook tot een lagere drogestofopname. Dat is een natuurlijk proces, maar een te sterke achteruitgang in voeropname en conditiescore moet wel vermeden worden.”
Hogere drogestofopname
Rantsoenen met een negatieve kation-anionbalans vóór afkalven reduceren de drogestofopname prepartum, maar zorgen na afkalven juist voor een hogere drogestofopname, laat Guadagnin zien. Rafael Neves van de universiteit van Purdue vertelt hier meer over. “Rondom afkalven is de calciumspiegel in het bloed sterk verlaagd. Uit een Duitse studie blijkt dat koeien met een Ca-gehalte van minder dan 2,1 mmol per liter in de eerste twee dagen na afkalven meer melk produceren.
Texaans onderzoek, waar koeien met een bloed-Ca-gehalte lager dan 1,84 mmol per liter op de eerste lactatiedag meer melk produceren in de eerste negen weken van de lactatie, bevestigt dit.” Het calciumgehalte in het bloed moet op de vierde dag van de lactatie wel weer op peil zijn, aldus Neves, anders ontstaan er gezondheids- en productieproblemen. Langdurige subklinische hypocalcaemie vergroot de kans op voortijdige afvoer van melkkoeien.
Neves adviseert bloedonderzoek op de vierde dag na afkalven. “Als dan bij meer dan 36 procent van de eerstekalfskoeien een bloed-Ca-gehalte van minder dan 2,15 mmol per liter wordt gevonden en bij meer dan 39,5 procent van de oudere koeien een bloed-Ca-gehalte van minder dan 2,20 mmol per liter, dan is dat mijns inziens een slecht teken.”
Rond afkalven staat de veerkracht van de koe onder druk. Een goed transitierantsoen ondersteunt gezondheid, voeropname en melkproductie.
‘Rondom afkalven is de calciumspiegel in het bloed sterk verlaagd’
Biomarkers
In de vroege lactatie zijn onder meer calcium, β -hydroxyboterzuur en niet-veresterde vetzuren biomarkers voor verstoringen van de metabole balans. Subklinische hypocalcaemie is geassocieerd met hogere gehaltes aan haptoglobine, β -hydroxyboterzuur en niet-veresterde vetzuren in het bloed, laat Neves zien. Hij heeft wel twijfels over de waarde van β -hydroxyboterzuur als enige voorspeller voor melkproductie.
“Een verhoogd β -hydroxyboterzuurgehalte in het bloed is niet altijd geassocieerd met een inadequate aanpassing aan de negatieve energiebalans; de verschillen tussen bedrijven en tussen pariteiten zijn te groot om hier overkoepelende conclusies aan te verbinden.”
Aan de Universiteit van Purdue is de invloed van de kation-anionbalans (DCAD) in het rantsoen rondom afkalven onderzocht. Proefrantsoenen hadden een positieve DCAD (laag calcium), een negatieve DCAD met een ingekapselde CaCl-bron (NutriCAB) of een niet-ingekapseld calciumchloride. De rantsoensamenstelling had geen effect op de drogestofopname in de drie weken vóór afkalven en een laag-Ca-rantsoen prepartum had geen effect op de melkgift postpartum.
Koeien die vóór afkalven NutriCAB verstrekt kregen, produceerden wel significant meer melk in de vroege lactatie dan de koeien op de andere twee rantsoenen. Het laag-Ca-rantsoen prepartum had een negatief effect op de drogestofopname en op de melkgift in de vroege lactatie.
Alert blijven
Neves wijst erop dat het lastig is om in een totaal gemengd rantsoen van ruw- en krachtvoer (TMR, Total Mixed Ration) de DCAD en de daadwerkelijke opname door de koe correct te voorspellen. “Een nat-chemische analyse van de mineralengehalten is aan te raden bij een ruwvoeromschakeling, maar ook dan moeten we alert blijven op fouten bij rantsoenberekeningen, premixsamenstellingen en menging van rantsoencomponenten”, zo waarschuwt hij.
In rantsoenen gebaseerd op maissilage worden lysine en methionine beschouwd als de eerst limiterende aminozuren. Guadagnin zet hier vraagtekens bij: “Voor lacterende koeien op een ruwvoerrijk rantsoen is histidine waarschijnlijk eerst limiterend. Ook voor koeien op laag-eiwit-rantsoenen gebaseerd op gras- en maiskuil zijn His, Lys en Met waarschijnlijk limiterend.”
Tijdens de transitieperiode, bij een verminderde drogestofopname, zijn de nutritionele behoeften van koeien juist hoger en is een gebalanceerd aminozurenprofiel extra belangrijk, dit mede vanwege de functionele rol van aminozuren in de immuunfunctie en het metabolisme. Guadagnin laat zien dat een hoger gehalte aan metaboliseerbaar lysine prepartum de drogestofopname verhoogt. Na afkalven is ook de melkproductie en melkeiwit- en melkvetproductie dan hoger. Een rantsoen met meer methionine in de gehele transitieperiode verbetert ook de drogestofopname.
Dit resulteert in een hogere opname aan metaboliseerbaar eiwit pre- en postpartum, wat de melkproductie en de uiergezondheid ten goede komt. Guadagnin wijst er tevens op dat extra methionine diverse immuunparameters positief beïnvloedt, resulterend in een betere gezondheid.
Nieuw onderzoek
Bij Schothorst Feed Research wordt onderzoek gedaan naar de effecten van aminozurenoptimalisatie rondom afkalven op de productieprestaties, de stikstofefficiëntie en de koolstofvoetafdruk van melkproductie bij Holstein-koeien.
Immuunfunctie
Ook de immuunfunctie krijgt aandacht. “Een adequate immuunrespons is snel, sterk en dooft snel weer uit, zodat er geen systemische ontstekingen en chronische gezondheidsproblemen ontstaan”, zegt Guadagnin. Indicatoren voor systemische inflammatie zijn acute fase eiwitten (haptoglobine, serum amyloïde A en albumine) en cytokinen (TNF-α , IL-1 β en IL-6). Een methionine-gebalanceerd transitierantsoen reduceert de ontstekings-biomarkers. Naast extra aminozuren heeft een koe rond afkalven baat bij extra choline, omdat dit de immuunfunctie ondersteunt.
Aanbevelingen voor een soepele transitieperiode
Anne Guadagnin van Schothorst Feed Research geeft enige adviezen voor een soepele transitieperiode.
• Streef naar een conditiescore tussen 3,0 en 3,25 bij droogzetten.
• Monitor in de droogstand de drogestofopname en let op de smakelijkheid van het rantsoen.
• Zorg in de droogstand bij voorkeur voor een inname van 96 gram metaboliseerbaar lysine en 35 gram metaboliseerbaar methionine per dag. In de vroege lactatie is dat 150-160 gram metaboliseerbaar lysine en 50-55 gram metaboliseerbaar methionine per dag.
• Verstrek 20 gram choline per dag in de eerste periode na afkalven.
Kation-anionbalans
De kation-anionbalans - ook wel DCAD genoemd: Dietary Cation-Anion Difference, of KAB in het Nederlands - is het verschil tussen de positief geladen ionen (kationen) en negatief geladen ionen (anionen) in bijvoorbeeld voeding. Het wordt uitgedrukt in milliequivalenten (mEq) per kilogram droge stof. Vooral in de melkveehouderij is dit een cruciale factor om de zuurgraad (pH) van het bloed en de gezondheid van het dier te sturen.








