Het persen gebeurt meestal met een V3/30-korrelpers met hydraulische rolverstelling.
Proefvoeders zijn van essentieel belang om goede dierproeven uit te kunnen voeren waarin bijvoorbeeld de waarde van grondstoffen moet worden onderzocht. De huidige moderne mengvoerfabrieken zijn niet meer uitgerust om dit type voeder te produceren. Een dergelijke fabriek voor proefvoeders en de organisatie eromheen verschilt van een fabriek waarin vooral wordt lesgegeven of waar lesgeven in combinatie met onderzoek wordt gedaan.
Het fabriceren van proefvoeders is verantwoordelijk werk. “Het uitvoeren van dierproeven is een dure aangelegenheid en moet zorgvuldig gebeuren. Proefvoeders zijn daar een belangrijk onderdeel van”, aldus Gerard Beelen, van oudsher betrokken bij het fabriceren van proefvoeders.
Het belangrijkste is dat de klant de juiste kwaliteit op tijd geleverd krijgt. “De geleverde kwaliteit moet onberispelijk zijn en daarom mag het voer wat duurder zijn.”
Research Diet Services
Research Diet Services (RDS) produceert sinds 2001 proefvoeders voor proefbedrijven, universiteiten, onderzoeksinstituten en bedrijven. De oprichters, Gerard Beelen en Piet Roeleveld, waren vroeger werkzaam bij TNO-ILOB te Wageningen. Dit bedrijfsonderdeel is met apparatuur in 2001 verhuisd naar Wijk bij Duurstede en vond daar onderdak bij de fabriek van destijds Fa. Gebr. van Eck. Inmiddels is de behuizing ruimer. Bij de fabriek (nu: E.J. Bos Mengvoeders) beschikt RSD over een eigen ingang, een aparte proceshal en dito opslagruimten voor toevoegingen en grondstoffen. Ook is er een aparte ruimte voor de extruder.
RSD heeft veel ruimte beschikbaar voor de opslag van de verschillende grondstoffen.
Gerard Beelen is één van de oprichters van Research Diet Services.
Strenge eisen
De schaalvergroting in de mengvoederindustrie heeft ervoor gezorgd dat veel grote mengvoerfabrikanten niet langer proefvoeders in hun eigen fabrieken produceren. Dit is nu ondergebracht bij gespecialiseerde bedrijven zoals RDS. Het gaat om experimentele voeders die onder gecontroleerde omstandigheden worden gefabriceerd. De installatie voor het maken van proefvoeders voldoet aan aparte eisen (zie kader). De afzetmarkt van RDS bestaat voor ongeveer 50 procent uit Nederlandse afnemers, de overige 50 procent gaat naar het buitenland, met name naar België, Frankrijk en Italië.
Basisrecept identiek
Een basisrecept is gebruikelijk bij de opzet van dierproeven, met daarbij voor de proeven verschillen in bijvoorbeeld het gehalte van een grondstof of additief, of een vergelijking tussen verschillende doseringen van een toevoegmiddel. Zo kan het verschil in effectiviteit worden onderzocht. “Het is hierbij van belang dat het basisrecept voor alle proefbehandelingen identiek is, zodat mogelijke effecten van een toevoegmiddel ook werkelijk kunnen worden toegeschreven aan die toevoeging”, aldus Gerard. Bij RDS wordt in dit geval altijd gebruikgemaakt van een dubbele mengstap: basismengsel en proefmengsel.
‘De geleverde kwaliteit moet onberispelijk zijn en daarom mag het voer wat duurder zijn’
Behalve de reguliere grondstoffen en toevoegmiddelen heeft RDS de beschikking over een breed scala aan producten, zoals probiotica, coccidiostatica, fytogene producten en diverse enzymen. Voor een deel van de proeven worden grondstoffen apart opgeslagen en geanalyseerd. Daarna worden de voeders met de geanalyseerde waarden geformuleerd. Zo kan nog nauwkeuriger de uiteindelijke gewenste nutritionele samenstelling van de proefvoeders worden bewerkstelligd.
Uitbreiding faciliteiten
In 2021 is de productie- en opslagfaciliteit van RSD flink uitgebreid en kwamen er zonnepanelen op het dak. Het proefvoeder wordt vrijwel uitsluitend geleverd in zakgoed, met grote aandacht voor het labelen van de voeders. Registraties in het productieproces zijn hier essentieel, terwijl de automatisering eenvoudig kan zijn. RDS heeft ongeveer 1000 m2opslagruimte en 600 m2 oppervlak voor de productie. “Mengen van micro-componenten en premixen doen we zelf, dus zijn er kleine mengers in diverse afmetingen, en kleine en nauwkeurige weegschalen”, vertelt Gerard.
Voor het mengproces van de proefvoeders beschikt RSD over twee verticale Nauta-mengers van respectievelijk 1200 en 3200 liter inhoud. Het persen gebeurt met een V3/30-korrelpers met hydraulische rolverstelling. Er is een uitgebreid assortiment aan persmatrijzen met verschillende diameters en diktes. “Na het persen kunnen we desgewenst kruimelen en/of vloeistof doseren op het eindproduct.” Tot slot heeft RDS de beschikking over een dubbelschroefs (co-rotating) extruder van het type Creusot-Loire, voor de productie van visvoeders.
Meedenken
Voornamelijk drie vaste krachten bereiden een scala aan proefvoeders in de fabriek. De nadruk ligt op voeders voor vleeskuikens en biggen. Behalve het produceren van het voeder is het voor Gerard ook belangrijk om mee te denken met de klant en kritisch te zijn richting samenstellingen en proefopzet. “Mijn onderzoekachtergrond en ervaring helpen me hierbij. Technologie en voedingsleer gaan hierbij mooi samen.” RSD biedt daarnaast service aan bij het opstellen van samenstellingen en indien gewenst bij monsteranalyse van grondstoffen en voeders. “We werken op een strikt vertrouwelijke basis.”
‘We gebruiken containers en we sjouwen ouderwets veel met zakken’
Verslepingsarme productie
De fabriek kent uiteraard een verslepingsarme productie – verslepingvrij bestaat niet – en is bedoeld om ongewenste invloeden bij de proeven te voorkomen. Dit betekent zo min mogelijk verticaal transport. Gerard: “We gebruiken containers en we sjouwen ouderwets veel met zakken.” Er zijn kwaliteitseisen met betrekking tot de te gebruiken apparatuur en het personeel dat er werkt, want RSD werkt onder GMP+. “Goede planning van de productie is noodzakelijk”, constateert Gerard. “Maar in deze fabriekshal is het vooral maatwerk en handwerk met een flinke dosis flexibiliteit.” Inspectie en reiniging van apparatuur is aan de orde van de dag.
De variatie tussen de grootte van de te produceren partijen is behoorlijk. Voor muizen produceert het bedrijf hoeveelheden vanaf 5 kg, geperst, zonder stoom, met behulp van een Simon-Heesen Monoroll-korrelpers. Maar er zijn ook charges van 50 tot 5000 kg. Met enige regelmatig produceert RSD voeders voor andere diersoorten, zoals kangoeroevoeder (zie kader). Bij elk voer wordt er kritisch naar voersamenstelling en productie gekeken.
De Simon-Heesen Monoroll-korrelpers wordt bijvoorbeeld gebruikt bij het maken van proefvoer voor muizen.
Kangoeroevoeder
Een van de standaardvoeders die RDS produceert, is een voeder voor kangoeroes (Gunyah). De afnemer was ontevreden over de voeders die destijds op de markt verkrijgbaar waren en wilde haar ideeën verwerkt zien in een eigen voeder. In samenspraak met een aantal deskundigen en RDS is dit voer ontwikkeld en productie hiervan vindt bij RDS plaats. Het product vindt zijn weg inmiddels naar dierentuinen en kangoeroehouders in een groot aantal Europese landen.
De proefvoederfabriek
Producten van een proefvoederfabriek worden gebruikt om dieren te voeren onder gecontroleerde omstandigheden. De uitkomsten van de dierproeven geven vaak de waarde aan van grondstoffen dan wel toevoegingen met als referentie een standaardsituatie. Kenmerkend voor zo’n fabriek zijn de ruime beschikbaarheid voor opslag, een grote variatie aan beschikbare apparatuur (voor het maken van kleine en grote batches) en procesomstandigheden (denk aan persmatrijzen, conditioneertemperaturen en dergelijke.).
Monstername moet op veel verschillende plaatsen kunnen plaatsvinden. Zakgoed is bijna een must, automatisering is niet het belangrijkste, een goede planning van de proefvoeder-productie wél. Er zijn hoge eisen aan het restloos ledigen van apparatuur en het schoonhouden van machines en de werkomgeving. Bij een proefvoederfabriek wordt een hoge kwaliteit van het proefvoeder met het ‘graag op tijd leveren, alstublieft’ verenigd.











