“Een gezonde darm is nodig voor vertering en absorptie van nutriënten, biedt een adequate barrièrefunctie en is onderdeel van een goed functionerend immuunsysteem”, stelt Kelly Swanson van de Universiteit van Illinois Urbana-Champaign tijdens een webinar op het Purina Institute Microbiome Forum Virtual Event. “Een gezonde darm reageert op veranderingen, maar vertoont geen overreactie.” De darmflora is belangrijk voor een gezonde darm, maar een definitie van een normale flora is moeilijk te geven.

Bij gezonde honden had de postbiotica als effect dat de ontlasting minder sterk rook, het aandeel bifidobacteriën was verhoogd en het aandeel fusobacteriën was verlaagd.

Gezonde darmflora

Swanson stelt dat een gezonde darmflora soortenrijk is, stabiel en niet zo snel uit evenwicht te brengen. Strategieën om de darmflora te beïnvloeden bestaan al enige tijd, waaronder het gebruik van pre-en probiotica, of een mengsel hiervan, de zogenaamde synbiotica (zie tabel 1). “Voor alle ‘biotica’ geldt dat de gezondheidseffecten moeten zijn aangetoond in het doeldier. Niet alleen wat betreft de soort, maar ook bijvoorbeeld leeftijd of levensstadium en gezondheidsstatus. Verder is het noodzakelijk dat er bewijs is van de veiligheid van de biotica”, benadrukt Swanson.

Postbiotica

Naast pre-, pro-en synbiotica bestaan er ook nog postbiotica. Volgens de definitie kunnen postbiotica bestaan uit (een mengsel van) opzettelijk geïnactiveerde microbiële cellen of celcomponenten, met of zonder hun metabolieten. Ze bevatten tientallen tot soms honderden bioactieve bestanddelen. Swanson legt uit dat het niet nodig is dat postbiotica afkomstig zijn van bewezen probiotica, ze kunnen ook afkomstig zijn van andere micro-organismen. “Maar zij moeten wel geïdentificeerd zijn en het is belangrijk dat er een bewezen gezondheidseffect is.

Gezuiverde microbiële metabolieten zoals vluchtige vetzuren als boterzuur, vallen nadrukkelijk niet onder de definitie.” Voordelen van postbiotica zijn onder andere de stabiliteit en houdbaarheid en ze zijn vaak erg smakelijk. Daarnaast kan een postbioticum bescherming bieden met betrekking tot intellectueel eigendom. Dat is gunstig voor producenten, maar minder gunstig voor onderzoekers. Voorbeelden van postbiotica zijn gedroogde producten op basis van Saccharomyces cerevisiae en/of Kluyveromyces marxianus en gedroogde en vloeibare bacteriële fermentatieproducten.

Onderzoek in kinderschoenen

“Onderzoek naar postbiotica staat bij huisdieren nog in de kinderschoenen. Er zijn drie studies bekend bij honden en geen enkele bij katten.” In gezonde honden werd onder andere gevonden dat de ontlasting minder sterk rook, het aandeel bifidobacteriën was verhoogd en het aandeel fusobacteriën was verlaagd. Andere effecten waren verhoging van superoxide dismutase in het bloed en minder circulatie van interferon-producerende T-cellen en cytotoxische T-cellen, wat mogelijk duidt op een betere bescherming tegen oxidatieve stress. “Al met al kan worden gesteld dat er enkele gunstige effecten beschreven zijn, maar dat er nog meer onderzoek nodig is”, besluit de professor.

Plantaardige vezels

Waar Swanson vooral aandacht besteedde aan wetenschappelijk onderzoek, had Julia Fritz, voedingsdierenarts en eigenaar van Napfcheck.de, een meer praktische insteek. Als eerste legde zij uit dat honden en katten, hoewel ze van nature (vooral) vleeseters zijn, toch plantaardige vezels nodig hebben. Dit omdat huisdieren van nu in andere omstandigheden leven dan hun wilde voorouders. “De omgeving is anders en ook hun voeding is wezenlijk veranderd, waarbij prooidieren met hun vezelachtige ‘onderdelen’ vaak ontbreken.”

Fermenteerbare vezels

Wanneer de darmflora ondersteuning nodig heeft, zoals het geval is bij dysbiose, raadt Fritz fermenteerbare vezels met een prebiotische werking aan, zoals fructo-oligosacchariden (FOS), mannaan-oligosacchariden (MOS), inuline en guar. Zij schaart ook pectine in het rijtje, hoewel Swanson twijfelt of pectine selectief genoeg is om binnen de enge definitie van prebiotica te vallen. Beiden zijn het er echter over eens dat pectine een gunstig effect heeft.

Verder kunnen fermenteerbare vezels worden gebruikt bij chronische obstipatie, lever-en/of nierziektes. Fritz gebruikt vaak guar of pectine. “Deze zijn wateroplosbaar en kunnen tevens de viscositeit verhogen. Als dosering kan tot 2 g/kg lichaamsgewicht per dag worden aangehouden, maar dit moet langzaam worden opgebouwd, omdat anders gevaar bestaat voor winderigheid of diarree. Helaas is de acceptatie door de dieren matig, doordat het nogal plakkerig is”, stelt Fritz.

‘Bulkvezels’

Ook niet-fermenteerbare vezels kunnen een positief effect hebben op de darmgezondheid. Ze dienen als ‘bulk’ in het maagdarmkanaal, waarbij ze onder andere de darmmotiliteit beïnvloeden. Bovendien hebben deze vezels effect op de consistentie van de ontlasting en kunnen worden gebruikt bij diabetes of colitis. Voorbeelden zijn cellulose, lignocellulose, psyllium en sojahullen. Fritz laat zien dat de keuze voor de soort bulkvezel afhangt van de symptomen en het beoogde effect. “Bij een te natte ontlasting of diarree is cellulose de eerste keus. Bij een beschadigde mucosa heeft psyllium de voorkeur en voor het vertragen van de maaglediging en verhogen van verzadigingsgevoel kunnen zowel psyllium als cellulose geschikt zijn.”

Cellulose

Cellulose is niet oplosbaar en heeft, ten opzichte van andere onoplosbare vezels, een hoog waterbindend vermogen. De nutritionist raadt een minimale vezellengte aan van 200 µ m omdat kortere vezels te weinig effect hebben. Volgens haar kun je met cellulose eigenlijk niet fout zitten en wordt het niet alleen goed geaccepteerd door honden, maar ook door katten. “Alleen wanneer er geen darmmotiliteit is, kan het niet worden gebruikt.”

‘Een gezonde darm reageert op veranderingen, maar vertoont geen overreactie’

Psyllium is daarentegen wel oplosbaar en kan beperkt worden gefermenteerd, maar net als cellulose heeft psyllium een hoog waterbindend vermogen. “Het moet worden verstrekt in een 1:10 – 1:20 mengsel met water of bouillon dat 5 tot 15 minuten heeft kunnen wellen. Bovendien moet het dier altijd voldoende water ter beschikking hebben”, aldus de deskundige.

Ten slotte geeft ze nog een advies over de dosering van bulkvezels: “Voor beide vezels is een inname van 0,5 tot 1 g/kg lichaamsgewicht/dag een goede dosering. Bij algemene maagdarmklachten kan het beste een mengsel van verschillende vezels worden gegeven in een lage dosering, bij klachten als colitis zal de dosering hoger moeten zijn.”

Deel dit artikel

Carina Steendam