In het Interreg-project AEP-Pulse werken elf Vlaamse en Nederlandse ondernemingen en kenniscentra samen om een circulair productiesysteem te ontwikkelen en dat aquacultuur, insectenteelt en hydrocultuur van planten met elkaar verbindt. Inagro is projectleider en één van de demonstratiesites. Tijdens een kick-off in het Proefcentrum Inagro in Roeselare eind maart werd het project toegelicht door Daan Delbare van Ilvo. Het project omvat meerdere werkpakketten en activiteiten gericht op kennisontwikkeling en demonstratie.

Zo wordt bij Ilvo in Oostende een proef opgezet met garnalen, zeewier en het gebruik van restwarmte. Bij Scalda in Zeeland gaat een demo van start met vissen, schelpdieren, insecten en zilte groenten. Inagro in Roeselare heeft een proef met vissen en hydroteelt van aardbeien en prei. En Viaverde in Kruisem voert een proef uit met vissen en hydrokweek van sierplanten. Bij Phoodfarm in Eindhoven tenslotte loopt een demoproef met vissen en hydrokweek van groenten.

Rood zeewier

Inge De Bo van UGent lichtte toe hoe energie, water en nutriënten in balans de perfecte kringloop vormen en processen ontwerpen die reststromen omzetten in grondstoffen. UGent verwerkt ook de data van de demoproeven. Joachim Audenaert sprak over de ontwikkeling van circulaire voeders en biostimulanten. Reststromen kunnen biostimulanten opleveren die planten, bodem of aquacultuurdieren een extra impuls geven. Rood zeewier en vis- of insectenreststromen worden getest op hun effect op plantgroei, beworteling en eindkwaliteit, maar ook op de gezondheid en voederconversie van vis. Eerder onderzoek toonde al aan dat het gebruik van visafvalwater in tomatenteelt leidt tot meetbaar betere resultaten.

‘Reststromen moeten de voedselsautonomie dienen en we moeten ze dus kunnen benutten’

Jasper Van Hoecke van HZ University of Applied Sciences lichtte toe hoe onderwijs de drijvende kracht moet worden naar een circulaire toekomst. Hij gaf enkele voorbeelden. Naast onderzoek en demonstratie investeert AEP-Pulse immers sterk in kennisopbouw en -verspreiding. Onderwijsinstellingen binnen het consortium werken aan aangepaste opleidingsmodules en microcredentials rond circulaire productiesystemen. Zo wil het project niet alleen innovatie versnellen, maar ook toekomstige professionals voorbereiden op een sector in transitie.

Een onderzoeker inspecteert de kweeknetten met zwarte soldatenvliegen. De ouderdieren zitten in netten en leggen eieren af. De larven kunnen gevoerd worden aan vissen.

Grondstoffendruk

Stijgende grondstofprijzen, strengere milieuregels en een groeiende afhankelijkheid van import zetten landbouw- en aquacultuurbedrijven onder druk. AEP Pulse wil die uitdagingen aanpakken door aquacultuur, insectenproductie en plantenteelt te verbinden in één geïntegreerd systeem. Wat in de ene schakel reststroom is, wordt grondstof in de volgende.

Stefan Teerlinck, onderzoeksleider aquacultuur bij Inagro en projectcoördinator van AEP-Pulse, formuleert de ambitie zo: ”Het AEP-systeem zien we als kapstok om te onderzoeken hoe afvalstromen kunnen worden omgezet in meerwaarde, zowel binnen als tussen sectoren. Afvalstromen zijn vandaag een kost in onze productie. Door ze om te zetten naar een grondstof krijgen ze een waarde, wat het potentieel voor lokale, minder importafhankelijke productie reëel maakt.”

Het consortium wil toewerken naar een slimme, circulaire combinatie van aquacultuur (productie van algen, vis, schaal- en schelpdieren), entomocultuur (productie van insecten) en hydroponics (productie van groenten en sierplanten op water). Bij het sluiten van de kringloop wordt ingezet op het zoeken naar manieren om het verbruik van energie, water, land en grondstoffen te optimaliseren. Voedingsstoffen met niet-duurzame ingrediënten worden dan vervangen door betaalbare duurzame alternatieven, zoals biostimulanten en circulaire voeders. Omdat bedrijven, onderzoekers en onderwijsinstellingen uit beide landen hun expertise en infrastructuur bundelen, wordt niet alleen kennis gedeeld, maar ontstaat ook schaalvoordeel. Daarnaast worden investeringen efficiënter en kunnen nieuwe producten sneller op de markt worden gebracht.

Zwarte soldatenvlieg

Tijdens de kick-off werd een bezoek gebracht aan de demonstratieopstelling bij Inagro, die al operationeel is. De kweek van steur en forel wordt er gecombineerd met de kweek van meelwormen en de zwarte soldatenvlieg en de hydroteelt van prei en aardbeien in een kringloop. Plantaardige resten en afvalwater uit de visteelt worden opnieuw ingezet, waardoor nutriënten en water maximaal circuleren.

De demoproeven moeten aantonen dat het systeem functioneert in verschillende bedrijfstypes en schaalniveaus en welke technische en economische randvoorwaarden daarbij horen. De problematiek van de economische en vooral wetgevende randvoorwaarden kwam aan bod tijdens een panelgesprek met landbouweconoom Tessa Avermaete (Run & Harvest, KULeuven), Gil Gram van de afvalmaatschappij Ovam, Heleen De Norre van de Federale Overheidsdienst (FOD) Volksgezondheid en Willy Verdonck directeur van Aqua Bio (Belgian Caviar).

“Reststromen moeten de Europese voedselautonomie dienen en we moeten ze dus kunnen benutten”, zei Avermaete. Circulaire oplossingen zijn veelbelovend, maar de implementatie in de praktijk is vaak complexer dan de initiële plannen suggereren. Groenteresten voor de insectenkweek bijvoorbeeld lijkt evident, maar de regelgeving gooit roet in het eten.”

De problematiek van de economische en vooral wetgevende randvoorwaarden kwam aan bod tijdens een panelgesprek met landbouweconomiste Tessa Avermaete (Run & Harvest, KULeuven), Gil Gram van de afvalmaatschappij OVAM, Heleen De Norre van de Federale Overheidsdienst (FOD) Volksgezondheid en Willy Verdonck directeur van Aqua Bio (Belgian Caviar).

Bodemverbeteraar

“Frass valt buiten het mestdecreet en ressorteert onder Ovam, terwijl visreststromen wel als mest kunnen worden geclassificeerd, afhankelijk van het productieproces en het hergebruik van water”, zei Gram. Frass, de hoogwaardige, organische uitwerpselen van herbivore insecten, vermengd met vervellingsresten en voedselresten, is dus afval. Toch is het een duurzame voedingsrijke meststof en bodemverbeteraar met een lage CO2-voetafdruk, die planten weerbaarder maakt. Het bevat essentiële nutriënten (NPK) en is rijk aan chitine.

Ook De Norre wees op de strikte EU-regels voor biostimulanten. “Wie een reststroom als biostimulant op de markt wil brengen, doorloopt een conformiteitsbeoordeling die tot een jaar kan duren. Bovendien bepalen de claims van de producent welk kader van toepassing is. Een detail dat in de praktijk vaak over het hoofd wordt gezien.”

Verdonck benoemt dat de wetgeving in Wallonië en Vlaanderen over mest al verschillend is. Hij wees erop dat ook de technische kenmerken van dieren de juridische classificatie van reststromen beïnvloeden. “Omdat steuren geen schubben hebben, blijven er na filtratie geen harde dierlijke resten achter in de meststroom. Zouden steuren schubben hebben, dan bleven ze plakken.”

Uit het panelgesprek en reacties uit het publiek bleek duidelijk dat een maximale circulariteit de actieve betrokkenheid van overheden vereist, zowel om regels correct te interpreteren als om ze waar nodig circulairder te maken.

Helft EU, helft partners

In het Interreg-project AEP-Pulse werken elf Vlaamse en Nederlandse ondernemingen samen. Het project wordt voor 50 procent gefinancierd door de EU. De andere 50 procent komt van de partners. Die partners zijn Inagro (provincie West-Vlaanderen), Bert Groenendaal Consultancy, Ilvo, HZ University of Applied Sciences, Odisee, Scalda, Phood Farm, Syntra PA & VB, Universiteit Gent, Viaverde en Vitro Plus.

Deel dit artikel

Jef Verhaeren