De reststromen keukenafval en supermarktmix bleken vaak pesticiden te bevatten.

Momenteel mogen insecten alleen groeien op substraten die ook voor andere landbouwhuisdieren wettelijk zijn toegestaan. Het project Safe Insects onderzocht verschillende reststromen: kippenmest, slachtbijproducten (categorie 2-vleesbeendermeel), keukenafval en supermarktmix. Reststromen die nu wettelijk niet zijn toegestaan voor insectenteelt en veelal naar de vergister gaan of als compost worden gebruikt. Het toestaan van reststromen als substraat voor insectenteelt zou een belangrijke stap zijn richting kringlooplandbouw.

Vorig jaar bleek uit de tussenresultaten al dat de larven van de zwarte soldatenvlieg en de gele meelworm in staat waren om op de diverse reststromen te groeien. Zo bleken de meelwormen het beste te groeien op categorie 2-vleesbeendermeel, terwijl de zwarte soldatenvlieg het beste groeide op de supermarktmix: producten uit de supermarkt die over de datum zijn, of om andere redenen niet meer verkoopbaar zijn.

‘Gele meelwormen groeien hier goed op en we vonden geen chemische problemen’

Is het veilig?

Nu het project het einde nadert, presenteerden de onderzoekers de resultaten van hun vervolgvraag: is het ook veilig om de insecten op deze ‘nieuwe’ substraten te laten groeien? Hoe zit het met de aanwezigheid van bijvoorbeeld zware metalen, medicijnen, dioxines en pesticiden? En zijn deze contaminanten ook terug te vinden in de insecten wanneer ze in het substraat aanwezig zijn? “We hebben ook virussen en pathogenen toegevoegd aan het substraat, waaronder het klassieke varkenspestvirus en het mond- en klauwzeervirus om te kijken wat er gebeurt in de insecten”, vertelt onderzoeker Elise Hoek.

Hoge niveaus coccidiostatica

Uit meerdere experimenten met de zwarte soldatenvlieg en gele meelworm bleek dat het substraat kippenmest de grootste risico’s opleverde wat betreft de chemische veiligheid, oftewel: de aanwezigheid van bijvoorbeeld pesticiden, metalen en dierbehandelingsmiddelen. “We vonden hoge niveaus van coccidiostatica (middel tegen de parasitaire ziekte coccidiose, red.) in de kippenmest. In de larven waren de niveaus een stuk lager, maar nog wel te hoog”, aldus Elise.

‘Wat opviel is dat we in de supermarktmix hoge nicotineniveaus terugvonden’

Daarnaast vonden ze in de kippenmest ook zware metalen, al kwamen de gehaltes aan zware metalen in de larven die op kippenmest werden geteeld niet boven de limiet. “We kunnen concluderen dat wanneer er in de kippenmest dierbehandelingsmiddelen zitten, we die ook in de insecten kunnen terugvinden. De gehaltes kunnen natuurlijk fluctueren, maar ze zijn al snel te hoog.”

Een ander risico is de aanwezigheid van antibioticaresistentie-genen die in kippenmest kunnen zitten. “Insecten die op deze kippenmest zijn geteeld kunnen potentieel antibioticaresistentie-genen verspreiden in de keten.”

Pesticiden en nicotine

De reststromen keukenafval en supermarktmix bleken vaak pesticiden te bevatten. “Die gehaltes waren niet boven de toelaatbare limiet, maar insecten kunnen er wel hinder van ondervinden”, meent Elise. “Wat opviel is dat we in de supermarktmix hoge nicotineniveaus terugvonden. Dat betekent contaminatie met niet-voedselveilig restmateriaal. In principe is de supermarktmix food grade, maar het blijkt dus lastig om te borgen dat deze reststroom bevat wat het zou moeten bevatten. In de insecten is de nicotine ook te detecteren en dat is niet toegelaten.”

De minste problemen leverde het categorie 2-beendermeel op: “Gele meelwormen groeien hier goed op en we vonden geen chemische problemen.”

Microbieel gevaar

Naast chemische risico’s zijn er ook microbiële risico’s: de reststromen kunnen pathogenen en virussen bevatten. “Het voordeel is dat je micro-organismen inactiveert door verhitting. Categorie 2-vleesbeendermeel is als substraat al verhit en gedroogd. Daarbij heb je alleen nog het risico op bacteriën die sporen vormen; die zijn resistent tegen verhitting. Bij de andere – nog onbehandelde – reststromen is de kans op microbiële besmetting groter. Dit is op te lossen door de reststroom te verwarmen of door de geoogste insecten te verwarmen. Dat laatste gebeurt vaak al bij het verwerken van de insecten”, legt Elise uit.

Virussen en prionziekten

Blijft nog over het risico op virussen of prionziekten, zoals BSE. “Voor BSE werken we op dit moment aan een risicoanalyse. Op basis van deze analyse lijkt de kans verwaarloosbaar klein dat BSE wordt teruggevonden in de insecten.” Of de risicoanalyse voldoende is om de wetgeving te veranderen, weet Elise niet. “Als extra garantie zou je nog een soortenbarrière kunnen invoeren. Je moet dan kunnen garanderen dat je de insecten niet aan dezelfde diersoort voert als de diersoort in het categorie 2-beendermeel.”

Meest kansrijke substraat

Lijkt categorie 2-beendermeel nu het meest kansrijk? Dat zouden Elise en Winnie niet zo willen zeggen. “We zien in alle stromen potentie, maar bij elke stroom zijn er punten waarmee je rekening moet houden. Kippenmest lijkt wel het lastigste substraat, maar wanneer je bijvoorbeeld biologische kippenmest gebruikt, zijn de risico’s op chemische gevaren weer anders. En de microbiële risico’s bij de verschillende reststromen zijn door processing weer goed te verlagen.”

Wetgeving veranderen

De onderzoekers hebben dan ook zeker goede hoop dat meer reststromen worden goedgekeurd als substraat voor de insectenteelt. De wil om insecten te gebruiken als eiwitbron voor feed en food is er in Europa. “Met ons onderzoek hopen we de wetgeving handvatten te geven om meer reststromen tot waardevolle nutriënten te verwaarden met insecten. Als onderdeel van het project gaat er nog een brief naar beleidsmakers met de belangrijkste bevindingen. We zullen ook concreet benoemen in welke situaties het volgens ons mogelijk is om reststromen als teeltsubstraat voor insecten in te zetten en welke stappen er nog nodig zijn om dit veilig te kunnen doen.”

Betaalbare grondstof

Wanneer meer reststromen worden toegelaten zal dat er meteen voor zorgen dat insecten als grondstof goedkoper worden. “De reststromen die we hebben onderzocht hebben een hele lage economische waarde. Wanneer we die mogen inzetten zal dit de insectenteelt goedkoper maken”, verwacht Elise. Al met al zijn de onderzoekers blij met de resultaten van het project Safe Insects. “Ja, er zijn per reststroom zaken waarmee we rekening moeten houden. Maar die zijn niet onoverkomelijk.”

In het substraat kippenmest vonden de onderzoekers hoge niveaus van coccidiostatica.

Safe Insects

Het onderzoeksproject Safe Insects is gestart in 2021 en loopt nog tot eind 2024. Het project is gefinancierd door het ministerie van LNV en ketenpartners. Er zijn diverse partners bij betrokken, waaronder diverse onderzoeksinstituten van Wageningen University & Research en HAS green academy, maar ook Darling Ingredients, Dorset, Nijsen company, Entogreen, AVINED, AMS, Venik, Wadudu Insectencentrum en Nevedi.

Deel dit artikel

Tessa Nederhoff