Toen in 2000 diermeel en andere dierlijke eiwitten in diervoeders voor alle dieren verboden werd, bracht dat best een schok teweeg bij zowel fabrikanten als veehouders, herinnert Eelco van de Hoef zich. De product- en innovatiemanager van AgruniekRijnvallei vertelt over de inspanningen van zijn team om die grondstoffen te compenseren. En alhoewel het assortiment snel en goed werd aangepast, bleven vooral varkensboeren met weemoed praten over diermeel. Volgens hen groeiden de varkens er veel beter op.
Strikte voorwaarden
Van de Hoef is dan ook blij dat PAP’s langzaamaan worden herontdekt door de jongere generatie. Want nadat in 2008 eerst het verbod op vismeel was opgeheven, werd het vanaf 2021 ook weer mogelijk om verwerkte dierlijke eiwitten te gebruiken in pluimvee- en varkensvoer. Wel onder strikte voorwaarden, zoals vastgelegd in EU-wetgeving (Verordening (EG) Nr. 999/2001). Varkenseiwitten mogen alleen worden gebruikt in pluimveevoer en pluimvee-eiwitten uitsluitend in varkensvoer. Op die manier wordt kannibalisme uitgesloten en verspreiding van ziekten zoals Boviene Spongiforme Encefalopathie (BSE) voorkomen. Voor de maximale percentages PAP’s bestaan geen wettelijke eisen. In de praktijk wordt zo’n 2 tot 6 procent opgenomen, afhankelijk van de diersoort.
Varkenseiwitten mogen alleen worden gebruikt in pluimveevoer en pluimvee-eiwitten uitsluitend in varkensvoer. Op die manier wordt kannibalisme uitgesloten.
AgruniekRijnvallei was de eerste die gebruik maakte van de nieuwe mogelijkheden. In het voorjaar van 2022 produceerde het bedrijf al pluimveevoer met eiwit van varkens en na de zomer volgde ook varkensvoer met eiwit van kippen. Eerder was niet mogelijk. Leveranciers van de dierlijke eiwitproducten moesten hun productieprocessen eerst laten certificeren. Net zoals de mengvoerfabrikant zelf trouwens. Fabrikanten hebben voor hun fabrieken goedkeuring van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) nodig waaruit blijkt dat ze PAP’s volgens een strikt protocol en geborgd kunnen verwerken. Deze zogenaamde Feedban-registratie heeft tot doel versleping van dierlijke eiwitten van en naar herkauwers te voorkomen. Tijdens het productieproces én via de logistiek.
Complexe operatie
Bulkauto’s waarin bijvoorbeeld biggenvoer met pluimveemeel is vervoerd, mogen absoluut niet worden geladen met grondstoffen voor rundveevoeders. Van de Hoef: “Bij ons waren de transportstromen al gescheiden vanwege het gebruik van vismeel. Maar nog belangrijker, wij hebben gespecialiseerde productielocaties voor de verschillende diergroepen en konden toen 2021 eraan kwam, heel snel schakelen.”
Maar voor veel mengvoerfabrikanten gold dat niet. Rundvee- en varkensvoeders worden vaak op hetzelfde terrein geproduceerd. Certificering heeft dan veel voeten in de aarde. En een volledige scheiding van productielijnen vraagt soms om een investering die groter is dan de voordelen die het uiteindelijk oplevert.
‘Aminozuren in PAP’s hebben een regulerend effect op het staart- en oorbijten. We zien een stukje rust’
Uit praktisch oogpunt bleef het gebruik van PAP’s in varkensvoer daarom achter bij dat van pluimvee. Ook eind 2025 is het aantal gecertificeerde varkensvoerfabrikanten in het NVWA Feedban-overzicht op slechts één hand te tellen. Naast de complexiteit van het productie- en transportproces speelt een prijstechnisch verhaal. Vanwege de grotere hoeveelheden leveren PAP’s in pluimveerantsoenen een duidelijker kostenvoordeel op.
In varkensvoer is dit financiële voordeel meestal kleiner. Volgens Hans Hectors, marketingmanager bij ForFarmers, is dat de voornaamste reden dat zij PAP’s nog niet structureel in varkensvoer verwerken. Hectors: “De marktomstandigheden zijn momenteel in het voordeel van soja. Kostprijs is belangrijk in de varkensmarkt. Daarom beoordelen we het volledige assortiment om de juiste producten in te zetten. In brijvoer worden vloeibare PAP’s op meerdere bedrijven wel succesvol toegepast.”
Niet voor alle vleesconcepten
ForFarmers verwerkt sinds maart 2022 PAP’s in pluimveevoer. Hectors verklaart dat ook de mogelijkheden voor varkens uitgebreid zijn onderzocht. “Niet alle PAP’s scoren goed in proeven. We vergelijken alle beschikbare producten en kiezen het best passende.” Er zijn vleesconcepten waarbij het gebruik niet toegestaan is. Zo valt het Verenigd Koninkrijk buiten de Europese wetgeving, PAP’s mogen daar nu niet in bepaalde vleesconcepten verwerkt worden. “Vlees van varkens die dit voer hebben gekregen, mag dan niet naar het VK geëxporteerd worden.” Dat is ook de reden dat sommige mengvoederfabrikanten twee assortimenten naast elkaar aanbieden, dus mét en zonder verwerkte dierlijke eiwitten.
AgruniekRijnvallei ging onlangs nog een stapje verder. In 2025 liet het bij de fabriek in Didam tanks plaatsen om vloeibare pluimvee-PAP’s op te slaan. Van de Hoef: “Dat is een goedkopere grondstof, omdat het niet eerst ingedroogd hoeft te worden. En aangezien de leverancier net over de grens in Duitsland zit, zijn de transportkilometers ook gering.” AgruniekRijnvallei verkoopt de vloeibare variant aan brijvoerklanten die natte bijproducten kunnen voeren. “We begonnen met PAP’s in biggenvoer en met de vloeibare stroom richten we ons nu ook op de lactolijn bij zeugen.”
De product en innovatiemanager is overtuigd van de voordelen. Van de Hoef verwijst naar onderzoeken uitgevoerd door Schothorst Feed Research. Zo is het gehalte aan zwavelhoudende aminozuren (methionine en cysteïne) en semi-essentiële aminozuren (arginine, glycine, proline en serine) in pluimvee-PAP’s hoger dan in plantaardige eiwitten. “Wij roepen al jaren dat PAP’s leiden tot een verbetering van de groei in combinatie met een gunstiger voederbenutting. Ook bij de nieuwe toepassing krijgen we als feedback te horen dat de zeugen minder snel afvallen en het toomgewicht toeneemt.”
Voorsorteren op coupeerverbod
Ronald van den Heuvel, hoofd nutritie varkens bij Fransen Gerrits, onderschrijft de positieve verhalen. In oktober 2024 leverde deze mengvoerfabrikant de eerste biggenvoeders met PAP’s uit. “Ook wij hebben uitgebreid getest, eerst bij biggen en nu bij zeugenvoeders. Op voeropname en verteerbaarheid zien we een duidelijke plus. Daarom is er potentie om ons PAP-assortiment verder uit te breiden.”
Sinds 2021 is het weer mogelijk om verwerkte dierlijke eiwitten te gebruiken in pluimvee- en varkensvoeders. Ook Fransen Gerrits past ze weer toe.
Van den Heuvel is tevreden dat de stap is gezet. “Toen de mogelijkheid voorbijkwam hebben we die gegrepen.” Hij doelt op de herverdeling van productielocaties bij Fransen Gerrits. “Doordat de fabrieken voor verschillende diersoorten in 2024 fysiek werden gescheiden, konden we de productielijn voor zeugen en biggen loskoppelen van de rest en certificeren voor het gebruik van PAP’s.” Over de beschikbaarheid van PAP’s had hij niks te klagen. “Er was voldoende aanbod.”
Regulerend effect
Met het jaar 2030 in het achterhoofd hoopt Van den Heuvel de productie verder te kunnen opschalen. “Volgens ons hebben de aminozuren in PAP’s een regulerend effect op het staart- en oorbijten. We zien een stukje rust, waardoor het op handen zijnde coupeerverbod tot minder problemen zal leiden.”
Deze visie wordt ondersteund door Deens en Nederlands onderzoek. Wetenschappers vonden aanwijzingen dat dierlijke eiwitten (vooral in pluimvee-PAP’s) de beschikbaarheid van neurotransmitter-precursors verbeteren. Van den Heuvel: “De serotine- en dopaminehuishouding wordt positief beïnvloed. Deze stoffen zijn cruciaal voor stemming, rust en sociaal gedrag. Door de hogere voeracceptatie en opname kun je voerfrustatie uit honger voorkomen en blijven de groepen gelijker qua groei en ontwikkeling.”
‘PAP’s passen binnen de ontwikkeling naar een meer kringloopgerichte veehouderij’
De mengvoerfabrikanten die PAP’s al voor hun varkensvoer inzetten, verwachten dat meerdere bedrijven hun voorbeeld zullen volgen. Dit om redenen van diergezondheid- en welzijn, maar zeker ook omdat het vertrouwen gegroeid is. Want alhoewel de angst voor BSE bij sommige partijen nog diep zit, hebben de voorlopers bewezen dat PAP’s volledig veilig kunnen worden verwerkt via gepasteuriseerde en steriele productiestromen. Van den Heuvel vult aan: “Bovendien passen PAP’s binnen de ontwikkeling naar een meer kringloopgerichte veehouderij, waarin reststromen optimaal worden benut.”
En als die reststromen dan ook nog eens van dichtbij komen, ben je volgens de duurzaamheidsgedachte helemaal spekkoper, vult Van de Hoef aan. Hij wijst op het gegroeide aanbod van PAP’s. “Werden voorheen slachtbijproducten massaal vanuit de Benelux naar Azië verscheept, tegenwoordig verhandelen ze het liever dichter bij huis. Dat heeft alles te maken met de CO2-footprint waar iedereen op wordt afgerekend.”
Duurzaamheidsdoelen
Diezelfde CO2-footprintdiscussie gaat ook doorsijpelen in de vleesconcepten, merkt hij. “Er is een verschuiving gaande. Soja komt over het algemeen van ver. Als je noodzakelijke eiwitten kunt invullen met PAP’s van dichtbij, sla je twee vliegen in één klap: circulariteit en minder kilometers.”
Tegelijkertijd noemen sommige fabrikanten juist de kilometers als reden om (voorlopig) geen PAP-voerproducten te produceren. Wanneer er maar één fabriek is en deze locatie niet heel centraal ligt, kan het de efficiëntie juist in de weg zitten. Bovendien zijn er fabrikanten die andere wegen bewandelen om aan de duurzaamheidsdoelen te voldoen. Zo maakt ForFarmers gebruik van lage CO2 -grondstoffen, verklaart Hectors. “Hiermee realiseren we hele mooie resultaten. En op grotere schaal dan PAP’s in varkensvoer”, besluit hij.
PAP’s en diermeel zijn niet hetzelfde
De moderne PAP’s zijn niet hetzelfde als het oude diermeel. Het verschil zit vooral in de verwerking en grondstoffen.
Diermeel bevatte vroeger hele kadavers van verschillende diersoorten, resulterend in een hoger asgehalte. PAP’s bestaan uit slachtbijproducten van gezonde varkens of pluimvee. Denk aan vleesresten, botten, huid, kraakbeen en soms organen. In ieder geval materialen van dieren die geschikt waren voor menselijke consumptie, maar niet als levensmiddel worden gebruikt.
Aandachtspunten bij de verwerking
- Fysieke, organisatorische en/of temporele scheiding van grondstoffen, productielijnen, opslag en transport om kruisbesmetting te voorkomen.
- Bedrijven moeten erkend of geregistreerd zijn door de bevoegde autoriteit voor het verwerken van PAP’s.
- Volledige traceerbaarheid van grondstoffen en eindproducten.
- Specifieke beheersmaatregelen opnemen in het HACCP-plan, inclusief reinigings- en validatieprocedures.
- Vermelding van het type PAP en de toegestane diersoorten waarvoor het voer bestemd is.
- Regelmatige controles en, waar vereist, laboratoriumanalyses (bv. op dierlijk eiwit of soortspecifiek DNA).









