In de humane voeding staat het mondgevoel al langer in de belangstelling: bij de ontwikkeling van vleesvervangers wordt bijvoorbeeld gestreefd naar een krokante korst, een stevige bite of juist een smeuïge sensatie in de mond.
Het mondgevoel geeft aan hoe voer aanvoelt in de mond of in de bek van een dier. De textuur wordt bepaald door verschillende kenmerken: hoe hard is het brokje, hoe moeilijk is het om erop te kauwen, in welke mate wordt het brokje samengeperst voordat het breekt, in hoeverre keert het voerdeeltje na kauwen terug in zijn oorspronkelijk vorm, hoe plakkerig is het voer? En uiteindelijk: hoeveel kauwarbeid moet worden verricht om het voer in de bek te verkleinen?
Figuur 1. Voorbeeld van een textuurprofielanalyse met de Instron 3366 (Bron: Bourne, 2002).
Textuurprofiel
De textuur van een voerpellet omvat dus verschillende parameters: hardheid, samenhang, veerkracht en benodigde kauwarbeid. Al deze aspecten kunnen worden geanalyseerd door een voerpellet te testen in een apparaat dat een textuurprofiel van het brokje maakt. Bij Zetadec in Wageningen staat een Instron 3366, waarmee dergelijke analyses worden uitgevoerd.
Stijn Duitshof van Zetadec legt uit hoe het werkt. “We plaatsen een voerbrokje op de basisplaat en drukken het brokje twee keer samen. De krachten die daarbij worden uitgeoefend worden grafisch weergegeven in een textuuranalyseprofiel.” Figuur 1 geeft een voorbeeld van een textuurprofiel.
Als eerste treedt vaak een piek op die samenhangt met de eerste verkruimeling of breking (fracturability) van het brokje. “Deze piek is vergelijkbaar met de Kahl-hardheid”, legt Duitshof uit. “Het is de kracht die in de eerste cyclus nodig is om het brokje in te drukken tot een vooraf ingesteld punt.” Als dat punt bereikt is, gaat het bewegende samendrukkende deel weer omhoog en wordt de ‘plakkerigheid’ (adhesiveness) gemeten.
Dat geeft aan hoe moeilijk of makkelijk de kiezen weer los komen van het samengeperste brokje. Deze negatieve kracht is weergegeven als ‘Area 3’ in figuur 1. Na deze gesimuleerde eerste kauwbeweging (first bite) wordt het monster opnieuw samengedrukt. Dan wordt de ‘veerkracht’ (springiness) vastgesteld, oftewel de mate waarin het materiaal weer terugkeert in zijn oorspronkelijke vorm nadat de samendrukkende kracht wordt opgeheven. De mate waarin een brokje tussen de tanden kan worden samengedrukt voordat het breekt, noemen we de samenhang oftewel de sterkte van de inwendige bindingen (cohesiveness).
Dit kenmerk wordt uitgedrukt als de ratio tussen Area 2/Area 1. De gemeten kenmerken worden samengebracht in de kauwenergie (chewiness), de energie die nodig is om een voerdeeltje of brokje te kauwen en te verkleinen. De kauwenergie wordt berekend als hardheid x sterkte van de inwendige bindingen x veerkracht.
‘Door textuuranalyse te koppelen aan voeropnamegegevens kunnen we hierop sturen’
Wat kunnen we ermee
De parameters die worden vastgelegd in het textuurprofiel geven inzicht in de manier waarop het dier het voer ervaart in de bek. Dat mondgevoel bepaalt voor een groot deel de voeropname. Als voerpellets erg hard zijn, of plakkerig aanvoelen, dan kan het dier dat voer minder graag eten. “Het bepalen van een textuurprofiel is dan ook behulpzaam bij de ontwikkeling van voeders voor dieren, waarvan we de voeropname willen stimuleren”, zegt Duitshof.
“Denk daarbij aan pasgespeende biggen of kieskeurige gezelschapsdieren, zoals katten.” Een textuurprofiel geeft meer informatie dan de traditionele fysische kenmerken zoals hardheid en slijtvastheid van brokjes. Een textuuranalyse met de Instron 3366 is eenvoudig uit te voeren en biedt mogelijkheden om verschillende technologische behandelingen van grondstoffen en voeders te relateren aan het mondgevoel dat het dier ervaart.
Bij Zetadec staat een Instron 3366 waarmee textuurprofielanalyses kunnen worden uitgevoerd.
“Door textuuranalyse te koppelen aan voeropnamegegevens kunnen we hierop ook gaan sturen”, legt Duitshof uit. “We kunnen de procesparameters van de voerproductie dan optimaliseren om de voeropname door het dier te bevorderen.”









