Ontbossing, verlies van biodiversiteit, schade aan ecosystemen, uitstoot van stikstof en broeikasgassen, land- en watergebruik… De veehouderij en de diervoedersector worden verantwoordelijk gehouden voor veel bedreigingen van natuur en planeet. In een door dsm-firmenich georganiseerde studiemiddag werden de aanwezigen bijgepraat over de duurzaamheidseisen aan de diervoederproducenten. Veel aandacht ging uit naar het gebruik van soja en naar berekeningen van de koolstofvoetafdruk van diervoeders. Het voer bepaalt minstens de helft van de koolstofvoetafdruk van vleesvarkens. Verduurzaming van het voerspoor levert dus een belangrijke bijdrage aan het reduceren van broeikasgasemissies in de dierlijke productieketen.
‘Het fysiek gescheiden houden van sojabonen is een enorme uitdaging’
Duurzaamheidseisen in Europa
Katrien D’hooghe van de Belgian Feed Association (BFA) gaf een overzicht van de wet- en regelgeving waar de diervoederindustrie nu en in de toekomst mee te maken heeft. “Het EU-beleid, zoals in 2019 vastgelegd in de Green Deal, stoelt op zes pijlers: klimaatneutraliteit, circulaire economie, schone industrie, een gezonder milieu, duurzamere landbouw en klimaatrechtvaardigheid”, vertelt zij. De streefcijfers zijn uitdagend. Europa wil in 2050 het eerste klimaatneutrale continent zijn; in 2030 moet de uitstoot van broeikasgassen 55 procent lager zijn dan het referentiejaar 1990 en in 2030 moeten er 3 miljard extra bomen geplant zijn.
“Technisch en nutritioneel gesproken is het mogelijk om de CFP van varkensvoer aanzienlijk te verlagen, maar dit brengt altijd extra kosten met zich mee”, zegt Mieke Snoeck (links), rechts haar collega Ann Vandeweghe.
Om die ambitieuze doelen te bereiken, heeft de Europese Commissie sinds 2019 diverse richtlijnen opgesteld om duurzaamheidsaspecten in productieketens te registreren en te rapporteren en de voortgang te monitoren. Bekende voorbeelden zijn de Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD, deze wordt tussen 2025 en 2028 stapsgewijs ingevoerd), de Corporate Sustainability Due Diligence Directive (CSDDD) en de Regulation on Deforestation-free Products (EUDR, ook wel bekend als de ‘ontbossingswet’; deze wet geldt voor soja, rundvlees, cacao, koffie, palmolie, rubber, hout, papier en pulp).
De Nederlandse en Belgische brancheorganisaties voor de diervoederindustrie, Nevedi en BFA, ondersteunen hun achterban bij de verduurzaming van de productieketens. In Nederland heeft Nevedi daarvoor het Project Duurzaam Diervoeder 2030 ontwikkeld en in België is er het BFA Duurzaamheidscharter 2.0 (zie kader).
Soja: zegen of vloek?
Soja(schroot) is een nutritioneel waardevolle en moeilijk vervangbare eiwitbron in diervoeders, maar de teelt van soja draagt voor 33 procent bij aan de wereldwijde ontbossing, benadrukt D’hooghe. De Belgische diervoedersector zet zich al lang in om de aanvoerketen van soja te verduurzamen door de aankoop van duurzame sojacertificaten, waarmee wordt aangetoond dat de teelt voldoet aan duurzaamheidseisen. Daarnaast zoekt de sector actief naar alternatieve, lokaal of regionaal geteelde alternatieve eiwitbronnen. Lieven Callewaert, voorzitter van de Round Table on Responsible Soy (RTRS), laat zien dat de EU jaarlijks ongeveer 8,5 miljoen ton soja importeert die voldoet aan de FEFAC-eisen. Ruim de helft van de gecertificeerde soja is RTRS-soja.
‘Investeren in efficiëntie is investeren in duurzaamheid’
Brazilië en Argentinië zijn de grootste soja-producerende landen in de wereld. Ontbossing en conversie is daar een groot punt van zorg. De RTRS is in 2006 opgericht en zet zich – met 217 leden in 32 landen – sindsdien in voor verduurzaming van de sojaproductie, -handel en -consumptie. Samenwerking tussen de schakels in de sojaketen is daarbij de sleutel tot succes, zegt Callewaert. “Niet alleen sojaproducenten, -handelaren en -gebruikers, maar ook financiële instellingen en maatschappelijke organisaties nemen daarom deel aan de RTRS. Daarnaast hebben we observerende leden, die geen stemrecht hebben, maar wel de doelen van de RTRS ondersteunen, zoals universiteiten, onderzoekers, consultants en overheidsvertegenwoordigers.”
Om RTRS-gecertificeerd te worden moeten producenten voldoen aan 108 indicatoren die vallen onder de principes van RTRS. “Zo accepteren we geen soja die wordt geteeld op arealen die na mei 2009 zijn ontbost of waar een andere conversie van natuur plaatsvindt”, legt Callewaert uit.
EUDR: uitdaging
Voor wat betreft soja – en andere in de EUDR genoemde producten, zoals palmolie – gaat het nog lastig worden om over te schakelen van het huidige certificeringssysteem naar volledig fysiek gescheiden productstromen, zegt Ann Vandeweghe van dsm-firmenich. “Het fysiek gescheiden houden van sojabonen van verschillende percelen, de traceerbaarheid en de logistiek van transporten over de weg en bulktransport over zee is een enorme uitdaging.”
Koolstofvoetafdruk en LCA
Om de impact van de diervoederproductie op het klimaat te monitoren en te verlagen heeft de diervoederindustrie de beschikking over Product Environmental Footprint Category Rules (PEFCR-Feed) en de database van de Global Feed LCA Institute (GFLI). Dit stelt de diervoederproducent in staat om de effecten van grondstofkeuzes op de klimaatimpact van diervoeders te bepalen. BFA coördineert diverse projecten om dierlijke productieketens te ondersteunen bij het verlagen van hun koolstofvoetafdruk, onder meer door het benchmarken van LCA-tools (zoals NutriOpt, Sustell en Opteinics).
De BFA-leden maken vanaf dit jaar alleen gebruik van door ILVO erkende tools voor het bepalen en rapporteren van de koolstofvoetafdruk (CFP) van hun producten.
Vandeweghe legt uit dat het relevant is hoe de CFP van het voorgaande teelttraject wordt verdeeld bij de verwerking van de primaire producten. Soja is verantwoordelijk voor een groot deel van de CFP van een mengvoer. De verdeling van de CFP van geteelde sojabonen tussen olie en schroot beïnvloedt de CFP van het diervoer waarin het sojaschroot wordt opgenomen. De CFP van het voortraject kan op basis van massa of op basis van economische waarde verdeeld worden.
In de PEFCR-Feed is gekozen voor de zogeheten economische allocatie. Die resulteert in een lagere CFP voor sojaschroot dan massa-allocatie. Deze allocatievraagstukken zijn zeer relevant voor de diervoedersector, omdat in diervoeders veel bijproducten en nevenstromen uit de humane voedingssector worden verwerkt. “Door gebruik te maken van economische allocatie wordt het gebruik van bijproducten in mengvoeders gestimuleerd en dit draagt bij aan de verduurzaming van de diervoederproductie”, concludeert Vandeweghe.
Dsm-firmenich maakt gebruik van de Sustell-tool voor LCA en de bepaling van de CFP van voeders en eindproducten (melk, vlees, ei). “Soms zijn er geen data beschikbaar voor een specifiek ingrediënt of een bepaalde herkomstregio”, vertelt Vandeweghe. “In die gevallen kiezen we dan de cijfers voor een ruimer herkomstgebied, bijvoorbeeld ‘Europa’ in plaats van ‘Frankrijk’ en voor een grondstof die zo goed mogelijk vergelijkbaar is met de te gebruiken grondstof, de zogeheten proxybenadering.”
In de komende jaren zullen steeds meer data beschikbaar komen, zodat de diervoederindustrie steeds beter in staat is om de impact van de dierlijke productieketens op natuur en klimaat te monitoren en te reduceren.
Voetafdruk varkens reduceren
Voer bepaalt ongeveer de helft van de CFP van vleesvarkens, vertelt Mieke Snoeck van dsm-firmenich. De bijdrage van het voer is dus erg belangrijk, maar dat wil meteen ook zeggen dat het niet de enige factor is die impact heeft. De retail is zich daarvan nog niet altijd voldoende bewust, en beschouwt doorgaans enkel het varkensvoer als bron van CFP.
Hoe efficiënter het varkensbedrijf produceert, hoe beter voor de duurzaamheid. Een gunstige voederconversie en een hoge gezondheidsstatus (minder uitval) zijn essentieel voor een lage CFP van varkensvlees. “Investeren in efficiëntie is investeren in duurzaamheid”, benadrukt Snoeck. Daarnaast is ook de mestopslag een emissiebron. Methaan en lachgas zijn twee krachtige broeikasgassen die vrijkomen tijdens de opslag van mest op het bedrijf. Hoe sneller de mest het bedrijf verlaat, hoe lager de emissie en hoe lager de CFP.
Betalen voor klimaat
Snoeck: “Technisch en nutritioneel gesproken is het mogelijk om de CFP van varkensvoer aanzienlijk te verlagen, maar dit brengt altijd extra kosten met zich mee. Dan is het maar de vraag wie die extra kosten zal ophoesten.”
Een verlaging van het eiwit- en sojagehalte in varkensvoer betekent bijna altijd een lagere CFP, maar ook het verwerken van meer circulaire grondstoffen draagt hieraan bij. Op termijn is het niet uitgesloten dat de vraag naar een lagere CFP belangrijke gevolgen heeft voor de samenstelling van varkensvoer. De belangrijkste vraag hierbij blijft evenwel of ook de consument bereid zal zijn om iets meer te betalen voor klimaatvriendelijker vlees.
De bijdrage van het voer aan de carbon footprint van varkensvlees is groot. Dat wil niet zeggen dat het ook de enige factor is die invloed heeft.
Trends in CFP van varkens
Uit een studie van Wageningen Universiteit en Blonk Consultants is gebleken dat de CFP van varkens de afgelopen 30 jaar al met meer dan 40 procent daalde. Dat komt omdat er de voorbije decennia enorme stappen zijn gezet in het verhogen van de efficiëntie van de vleesproductie. Nieuwe, efficiënt groeiende varkensgenetica, gewijzigde mestopslagsystemen en meer efficiënte varkensvoeders liggen aan de basis van deze uitgesproken trend tot verduurzaming. De verschillende schakels van de productieketen hebben dus ook in het verleden al hun steentje bijgedragen.
BFA Duurzaamheidscharter 2.0
De BFA Duurzaamheidscharter 2.0 kent acht speerpunten:
• Gemedicineerde voeders zonder antibiotica.
• Minder stikstof en fosfor in de natuur.
• Minder methaan uitstoten.
• Sectorale richtlijnen – Europese CSDR: BFA ondersteunt haar leden middels sectorale richtlijnen bij het uitwerken van duurzaamheidsverslaglegging ten behoeve van de CSRD. BFA heeft hiervoor een aparte werkgroep opgericht die onder meer een infodocument met hoofdlijnen heeft opgesteld en op kwalitatieve thema’s de communicatie naar de BFA-leden verzorgt.
• Ecologische voetafdruk verkleinen.
• Duurzame soja: BFA organiseert webinars, werkt sectorale richtlijnen uit en geeft voorlichting over de relatie tussen de EUDR-eisen en de (uitgebreidere) criteria binnen de duurzaam sojacertificering.
• Circulaire economie stimuleren.
• Onderzoek naar (nieuwe, alternatieve) eiwitbronnen.









