Het project Samen Sterk aan het Werk van De Heus laat zien dat een andere manier van organiseren niet alleen voordelen biedt voor bestaande medewerkers, maar ook kan bijdragen aan het aantrekken van nieuw talent.

Volgens analyses van Rabobank staat de sector voor meerdere structurele ontwikkelingen tegelijk. De veehouderij verandert onder invloed van stikstofbeleid, verduurzaming en de eiwittransitie. Sectormanager René Veldman: “De trend gaat in de veehouderij al een tijdje richting minder dieren. Voor veel bedrijven in de diervoederindustrie betekent dat een lagere afzet van voer en dus een lagere omzet. Het sturen op vaste kosten is dan een logische stap.” En daarmee ligt elk uit te betalen salaris onder een vergrootglas. Ondertussen neemt de druk op de arbeidsmarkt toe door vergrijzing, een beperkte instroom van jonge werknemers en een aanhoudend tekort aan technisch personeel.

Vooral chauffeurs, operators, onderhoudsmonteurs, kwaliteitsmedewerkers en procestechnologen zijn steeds moeilijker te vinden. Tegelijkertijd groeit de behoefte aan nieuwe expertise op het gebied van data-analyse, duurzaamheid en kwaliteitsborging. Rabobank verwacht dat de sector de komende jaren verder zal automatiseren en digitaliseren. Dat verandert niet alleen de productieprocessen, maar ook de functies die bedrijven nodig hebben. Routinematig werk neemt af, terwijl de vraag naar technisch en specialistisch personeel toeneemt.

Een aanzienlijk deel van de huidige werknemers gaat de komende jaren met pensioen. Door vergrijzing verdwijnt niet alleen arbeidskracht, maar ook waardevolle praktijkkennis. Bedrijven moeten daarom niet alleen nieuwe medewerkers aantrekken, maar ook nadenken over kennisoverdracht en opvolging.

En daar wringt soms de schoen, weet Veldman: “Een kennisintensieve branche als de diervoederindustrie is gebaat bij een non-stop aanvoer van nieuwe talenten. Deze doorstroming stokt echter. Enerzijds door de krimpende markt en anderzijds door de gevestigde garde. Zolang ‘grijze mannen’ op hogere posities geen plaats maken voor nieuwe mensen, nemen de doorgroeimogelijkheden af en wordt personeel onrustig.”

Succesvol team

Het enige voordeel is dat deze situatie bij de meeste diervoederbedrijven speelt. Veldman: “Voor agrarisch georiënteerde specialisten is er ook bij de buurman weinig plek.” Technisch geschoold personeel daarentegen kan kiezen uit banen in de voedingsmiddelenindustrie, logistiek, maakindustrie, energie of techniek. Daar zit nog groei en wordt over het algemeen een hoger salaris uitbetaald.

Het komt dan ook een enkele keer voor dat medewerkers de overstap maken naar een andere branche, erkent Olivier Schoon, HR-directeur bij Agrifirm. Tegelijkertijd is Schoon ervan overtuigd dat salaris niet altijd doorslaggevend is. “Natuurlijk moeten salaris en overige arbeidsvoorwaarden aantrekkelijk en concurrerend zijn, maar daarnaast willen mensen het gevoel hebben deel uit te maken van een succesvol team. Maak duidelijke afspraken op de werkvloer en stel redelijke targets, help medewerkers deze te bereiken en vier samen de successen, dan lukt het prima om je mensen vast te houden.”

Buddy-systeem

En ja, ook Agrifirm weet dat de sector niet voor iedereen als heel sexy te boek staat. “Je zult in sommige gevallen een stapje harder moeten lopen. Dus naast de gebruikelijke wervingskanalen het netwerk van de eigen medewerkers proberen aan te spreken. Laat hen vertellen hoe ze de organisatie ervaren. En laat het vervolgens ook zien tijdens bijvoorbeeld meeloopdagen. Daar zien geïnteresseerden bijvoorbeeld dat mengvoederfabrieken niet stoffig zijn, maar hightech productiefaciliteiten.”

Uiteraard wordt inzet beloond. “Bij ons krijgen medewerkers die een nieuwe collega aanbrengen een beloning.” Die onderlinge betrokkenheid blijft ook na de werving belangrijk, vervolgt hij. “Iemand in het diepe gooien, is niet efficiënt. Wij koppelen nieuwkomers daarom altijd aan een meer ervaren collega. Via dit buddy-systeem voelen mensen zich sneller thuis in de organisatie. En dat is wat je wil.” Positieve verhalen laten zich gemakkelijk vertellen, vervolgt hij.

Op boerenbedrijven bijvoorbeeld, waar de chauffeur of voeradviseur een praatje aanknoopt met de zoon of dochter die wel geïnteresseerd is in de agrarische sector, maar niet het ouderlijk bedrijf wil/kan overnemen. Die doelgroep levert fantastische medewerkers op met passie en kennis van de sector.

Een ander deel van de oplossing ligt in het verruimen van de blik op recruitment. Werkgevers die uitsluitend zoeken naar kandidaten met precies de juiste opleiding of ervaring, beperken hun kansen. Steeds meer bedrijven kijken daarom naar vaardigheden, leervermogen en motivatie. Zo kan een kandidaat uit een andere branche vaak met beperkte aanvullende scholing succesvol instromen in een diervoederbedrijf. “Ze nemen skills en eigenschappen mee die zeer waardevol zijn. Alles draait om balans. Mensen met veel specialistische kennis zijn prima, maar in je team heb je ook collega’s nodig die beschikken over generieke vaardigheden.”

‘Moeilijk om werkplezier of bedrijfscultuur in processen te gieten’

Ontwikkelingstraject

In een krappe arbeidsmarkt is het zelf ontwikkelen van talent vaak effectiever dan wachten op de perfecte kandidaat. De meeste bedrijven investeren daarom in eigen opleidingsprogramma’s. Ook door stages aan te bieden en samen te werken met universiteiten, mbo- en hbo-onderwijsinstellingen wordt hun toekomstige instroom vergroot. De verdere finetuning vindt plaats op de werkvloer. Schoon: “Wij streven een klimaat na waarbij we mensen faciliteren om succesvol te worden.

Concreet betekent dat het aanbieden van een persoonlijk ontwikkelingstraject dat desgewenst voorafgegaan wordt door een ontwikkelassess ment. Zo ontstaat een haarscherp beeld van de ontwikkelingsbehoefte van medewerkers en kan gericht worden opgeleid, zodat het kennisniveau en betrokkenheid worden verhoogd. Stap voor stap groei je zo in het bedrijf.”

En dat is goed voor werknemer en werkgever, is de gedachte. Want personeel dat zich gezien en gewaardeerd voelt in een organisatie, straalt dit dagelijks uit en is ook minder snel geneigd over te stappen naar een andere werkgever. Oftewel, een bedrijf dat oprecht investeert in zijn mensen en hen laat groeien, houdt medewerkers beter vast. Tot slot is werkplezier allesbepalend, benadrukt Schoon. “Je moet samen hard kunnen werken én hard kunnen lachen.”

Bloemschikken

Freek Oteman, hoofd personeelszaken bij AgruniekRijnvallei, deelt die visie. Iedereen wil zijn pareltjes binnenboord houden, ook zonder uitgebreide doorgroeimogelijkheden. “En dus probeer je ze uit te dagen in de functie zelf. Met ontwikkelingsprogramma’s op maat.”

Dat enthousiasmeren gaat verder dan alleen op het beroepsmatige vlak, vervolgt hij. “Wij kijken ook naar iemands persoonlijke ontwikkeling.” Dat kan best ver gaan. “Een cursus bloemschikken geeft misschien wat discussie, maar over het algemeen is best veel mogelijk. Daarbij denk ik ook aan flexibiliteit omtrent privézaken.”

Bij de vestiging van De Heus in Maasbracht is men omgeschakeld van een drieploegen-naar een vierploegensysteem. In de komende periode wordt deze werkwijze uitgerold naar andere locaties.

Door met ruimte en begrip werknemers te omarmen, wordt een prettige werkomgeving gecreëerd waarin het personeel zich gehoord en gezien voelt. Dat klinkt abstract. En dat is het ook. Het gaat minder om de jaarlijkse barbecue, maar meer om zaken als samenwerken, vrijheid en verantwoordelijkheid geven. Sterker, mensen die vertrekken doen dat meestal niet uit onvrede met het werk, maar omdat de cultuur hen tegenstaat.

Daarbij is het belangrijk te erkennen dat de verwachtingen van werknemers onderling kunnen verschillen. In grote lijnen blijkt dat praktisch opgeleid personeel veel waarde hecht aan stabiliteit, duidelijke afspraken en goed leiderschap. Zaken als voorspelbare roosters, veilige arbeidsomstandigheden en respectvolle omgang zijn voor deze groep vaak doorslaggevend. Hoger opgeleiden kijken vaker naar inhoudelijke uitdaging en autonomie. Zij willen weten hoe zij zich kunnen ontwikkelen en welke bijdrage zij kunnen leveren aan grotere thema’s zoals duurzaamheid of innovatie. Dan speelt het internationale perspectief een belangrijke rol. Bedrijven met (veel) vestigingen in het buitenland zijn aantrekkelijk voor deze doelgroep.

Meebewegen

Voor werkgevers vraagt dit om een andere benadering. Niet alleen de functie zelf, maar de totale werkervaring wordt belangrijker. Volgens Alexandra Mouthaan-Visscher, HR Business Partner bij De Heus Voeders, zijn de vaardigheden van direct leidinggevenden daarbij essentieel. En die kunnen wederom bijgestuurd worden met ontwikkelingsprogramma’s.

“Werkplezier of bedrijfscultuur kun je moeilijk in processen gieten, maar aan de kwaliteiten van leidinggevenden kun je wél sleutelen. We stimuleren ze bijvoorbeeld om regelmatig gesprekken te voeren, te luisteren naar signalen van medewerkers, waardering uit te spreken en personeel te betrekken bij verbeteringen op de werkvloer. Dat zijn punten die medewerkers belangrijk vinden, blijkt uit onze tevredenheidsonderzoeken.” In het opleidingsportfolio wordt inmiddels ook de workshop generatiemanagement opgenomen. “Daarbij kijk je naar verschillen in behoeften die kunnen samenhangen met leeftijd, loopbaanfase en persoonlijke omstandigheden. Met een nadruk op wederzijds begrip.”

Want wil je de jongere generatie aan je kunnen binden, dan moet je snappen (en accepteren) wat hen drijft. En dat is niet per se dat vaste contract. Tegenwoordig zijn vooral vrijheid en flexibiliteit belangrijk. Het lijkt wel alsof iedereen parttime wil werken, stellen sommige HR-mensen. En dat zet de werkgevers best voor een koud gaatje.

Oteman: “Want hoe goed iemand presteert, is toch echt afhankelijk van het aantal vlieguren die hij of zij heeft gemaakt. Theoretische kennis is een goede basis, maar uiteindelijk draait het om ervaring. En die ervaring bouw je minder snel op met een werkweek van maar drie dagen.” Dan kan je je hakken in het zand zetten en vasthouden aan oude procedures of meebewegen met de tijd.

Vierploegenrooster

Mouthaan-Visscher pleit voor dat laatste en deelt informatie over het project Samen Sterk aan het Werk. Dit project werd door De Heus opgestart nadat er meerdere signalen binnenkwamen van werknemers uit de ploegendienst die behoefte hadden aan een kortere werkweek, onder meer vanwege zorgtaken en de fysieke belasting. “Samen hebben we gekeken naar mogelijke oplossingen om het werk beter te organiseren. Daarbij zijn naast roosters ook onderwerpen als arbeidsomstandigheden en inzetbaarheid meegenomen. Een van de concrete resultaten is de invoering van een vierploegenrooster.”

Inmiddels is de vestiging in Maasbracht omgeschakeld van een drieploegen-naar een vierploegensysteem. En in de komende periode wordt deze werkwijze uitgerold naar andere locaties. “Volgens ons is dit een goede manier om de duurzame inzetbaarheid van medewerkers verder te vergroten, zowel op korte als op lange termijn.”

De behoefte aan nieuwe expertise op het gebied van data-analyse, duurzaamheid en kwaliteitsborging neemt toe.

Generatie

Dat de gekozen aanpak inspeelt op een duidelijke behoefte, bleek al snel. Toen vacatures werden uitgezet voor de extra ploeg, was de belangstelling opvallend groot. “Normaal komt er niemand op de functie van operator af en nu reageerden tientallen geïnteresseerden. Supertof om te zien.” Daarmee liet het project direct zien dat een andere manier van organiseren niet alleen voordelen biedt voor bestaande medewerkers, maar ook kan bijdragen aan het aantrekken van nieuw talent.

Nog een nuancering van De Heus communicatiemanager Diana de Vos met betrekking tot Gen Z (zie kader Verschillen tussen Gen Z en oudere generaties). “In mijn team alleen al zitten vier dames tussen de 25 en 27 jaar die veertig uur per week werken. Ik bedoel maar, we moeten niet het beeld creëren dat deze generatie alleen maar uit parttimers bestaat. Dat staat wederzijdse waardering in de weg.”

Verschillen tussen Gen Z en oudere generaties

Jongeren (geboren tussen 1996 en 2010, de zogenoemde Gen Z-generatie):

  • wisselen sneller van werkgever; werknemers van 15 tot 25 jaar blijven gemiddeld 1,5 jaar bij een werkgever, tegenover 8,4 jaar gemiddeld over

alle leeftijden.

• accepteren hiërarchie eerder op basis van kennis/ expertise dan op basis van leeftijd of dienstjaren.

• zien ontwikkeling niet als extra arbeidsvoorwaarde, maar als een logisch onderdeel van hun baan.

• zijn digitaal vaardig, leren snel en verwachten een moderne werkomgeving.

Deel dit artikel

Jojanneke Rodenburg