Om minder afhankelijk te worden van (levende) proefdieren worden tegenwoordig organoïden ontwikkeld.
Om het functioneren van een orgaan te onderzoeken is het meestal nodig om dierproeven uit te voeren. In het geval van het maagdarmkanaal gaat het onder meer om verterings- en absorptiestudies en onderzoek naar de integriteit van de darmwand. In bepaalde gevallen kunnen dierproeven worden vervangen door uitvoering van in vitro-onderzoek of via weefsels of organen die operatief uit een dier zijn gehaald. Om nog minder afhankelijk te worden van (levende) proefdieren worden tegenwoordig organoïden ontwikkeld. Kunstmatig gekweekte, verkleinde en versimpelde versies van een orgaan, gemaakt uit stamcellen die in het laboratorium worden opgekweekt tot zogeheten organoïden.
Samenwerkingsproject
In het publiek-private samenwerkingsproject (PPS) werken Wageningen UR, Nutrition Sciences en Topigs Norsvin samen aan het kweken, ontwikkelen en karakteriseren van organoïden, onder andere van de darmen van varkens.
Met darmorganoïden kunnen ze bijvoorbeeld bestuderen wat het effect is van voer op de darmen. Ook kunnen ze zien of dieren gevoelig zijn voor bepaalde bacteriën of virussen, zonder dat ze proeven hoeven te doen met dieren.
Varkensdarmen ontwikkeld
In 2021 is het de WUR-onderzoekers gelukt om in vitro darmen van varkens te ontwikkelen. Sinds begin 2023 wordt gewerkt aan het implementeren van organoïden in dierfokkerij- en diervoedingsonderzoek.
“Door de reacties van organoïden die gekweekt zijn uit stamcellen van meerdere dieren te vergelijken, kunnen we verschillen tussen lijnen of rassen in kaart brengen. Dat kan helpen bij het optimaliseren van fokprogramma’s”, legt WUR-onderzoeker Esther Ellen uit.
De eerste resultaten zijn inmiddels gepresenteerd op wetenschappelijke congressen. “We hebben al gemerkt dat de genexpressie in darmweefsel en in darmorganoïden voor een groot aantal genen goed vergelijkbaar is”, vertelt Ellen.
Volgende stap: imuuncellen
In het zogeheten Transwell-systeem worden varkensdarmorganoïden gebruikt voor het bepalen van nutriëntenabsorptie en voor het testen van verschillende functionele voeringrediënten. Een volgende stap is het integreren van darmorganoïden en immuuncellen: het immuunsysteem in het maagdarmkanaal speelt immers een belangrijke rol in de darm- en diergezondheid, dus integratie van beide celtypen biedt een beter inzicht in de processen in de darm.
Verder ontwikkelen
Het op grote schaal produceren van organoïden is nu nog best lastig, omdat het een vrij arbeidsintensief proces is. “Organoïden geven in principe een goede weergave van het orgaan waar ze uit ontwikkeld zijn, maar we kunnen nog niet alle aspecten – zoals de invloed van hormonen, microbioom en immuuncellen – meenemen”, legt Ellen uit. “Op dit moment werken we dus nog aan het verder ontwikkelen van de methode. We gaan bijvoorbeeld aan de slag met co-culturen van darmcellen en immuuncellen.”
Verschillen in voederconversie
“In een volgende studie gaan we darmweefsel gebruiken van varkens met een hoge en een lage voerefficiëntie om te kijken of we die verschillen in voederconversie terugzien in de genexpressie in het darmepitheel.”
Uit stamcellen van één dier kunnen meerdere organoïden worden gemaakt. “Zo kunnen we meerdere testen uitvoeren met bijvoorbeeld verschillende voeringrediënten of pathogene micro-organismen”, vertelt Ellen.
‘Organoïden geven een goede weergave van het orgaan waar ze uit ontwikkeld zijn, maar we kunnen nog niet alle aspecten meenemen’
Perspectieven
De toepassing van organoïden van landbouwhuisdieren kan helpen bij de beantwoording van de vraag waarom sommige varkens hun voer efficiënter benutten dan andere.
De genexpressie in darmweefsel en in darmorganoïden zijn voor een groot aantal genen goed vergelijkbaar..
De organoïden zijn ook nuttig om de interacties tussen darmweefsel en specifieke voeringrediënten en tussen het darmmicrobioom en de darmwand van de gastheer te onderzoeken, zonder dat daar veel proefdieren voor nodig zijn.
Organoïden kunnen worden ingezet als eerste test om de respons van darmweefsel op voercomponenten, microorganismen of ongewenste stoffen in het darmlumen te meten.
Verdere validatie
Geert Bruggeman van Agrifirm is ook betrokken bij het organoïdenonderzoek. Hij merkt op: “Voordat we organoïden van landbouwhuisdieren kunnen toepassen zijn nog verdere validatiestappen nodig binnen zowel experimentele als praktijkomstandigheden. Deze laatste zijn belangrijk om pragmatische toepassingen te toetsen en effectieve voederconcepten te verkrijgen die de veehouder in staat stelt om tot efficiënte dierlijke productiesystemen te komen.”









