De persinstallatie van Wageningen UR met de Münch RPM200 korrelpers.

Voor diervoeders is het verwerken van fijn gemalen grondstoffen tot slijtvaste korrels van groot belang. Het realiseren van sterke bindingen tussen voerdeeltjes bij een hoge doorvoersnelheid en een laag energieverbruik vormt echter zowel een wetenschappelijke als technische uitdaging. Dit komt doordat niet voldoende bekend is hoe procesparameters samenhangen met grondstofeigenschappen en de bindingsmechanismen.

Al eerder is in De Molenaar geschreven over dit onderwerp. Het proefschrift van process engineer Richard Benders, waarmee hij eind vorig jaar promoveerde aan Wageningen University & Research (WUR), gaat dieper in op het onderwerp. Zo geeft het proefschrift de resultaten weer van een aantal systematische pelleteerproeven, uitgevoerd in de pilot plant (proefinstallatie) van WUR (zie foto).

De korrels werden in dit onderzoek onderzocht met behulp van geavanceerde beeldvormingstechnieken, zoals röntgentomografie, scanning-elektronenmicroscopie (SEM) en 3D-optische profilometrie. Deze laatstgenoemde techniek geeft bijvoorbeeld mogelijkheden om een profielschets te maken en de oppervlakteafwerking van het korreloppervlak in beeld te brengen. Het onderzoek verduidelijkt de fysische en chemische mechanismen die gemalen grondstoffen omzetten in slijtvaste korrels. Ook wil de onderzoeker begrijpen hoe procescondities bij het persproces deze mechanismen op micro-structureel niveau beïnvloeden.

Effect op slijtvastheid bepaald

Allereerst werd het effect van stoomconditionering op de slijtvastheid van korrels bepaald en het energieverbruik gemeten. Aangetoond is dat stoom de vorming van een dunne waterlaag op micrometerschaal in de matrijs veroorzaakt. Deze waterlaag smeert de matrijswand, vermindert wrijving en maakt een meer efficiënte extrusie mogelijk. Onderzoek aan korrels, geproduceerd met lage (0,9 procent) en hogere (5,7 procent) vochtgehalten, bevestigt een verminderd contact met de matrijswand bij toenemende stoomniveaus. De bijbehorende daling in de gemeten mechanische energie bood ook een nieuw perspectief op de wijze waarop energie wordt verdeeld over de korrelpers.

Nieuwe inzichten

Er zijn ook nieuwe inzichten beschreven. In vervolgonderzoek werd het concept van een zogenaamde ‘plaktemperatuur’ geïntroduceerd, gedefinieerd als de minimale temperatuur waarbij korrels kunnen worden gevormd. Elk voermengsel heeft een karakteristieke plaktemperatuur, bepaald door de grondstofsamenstelling.

Er blijkt een verband te zijn tussen matrijswrijving (instelbaar via kleine aanpassingen in stoomtoevoer of grondstofsamenstelling) en de warmteoverdracht plus het energieverbruik. Deze kennis biedt een uniform kader om het transformatieproces van meel naar samenhangende, slijtvaste pellets te begrijpen.

Bij temperaturen boven de plaktemperatuur wordt de door het materiaal geabsorbeerde energie niet langer direct omgezet in temperatuurstijging. In plaats daarvan worden fysische transities en chemische reacties geactiveerd, die nodig zijn voor het vormen van de bindingen tussen de deeltjes (zie figuur).

Herdefinitie korrelproductie

Dit kader herdefinieert dus de korrelproductie fundamenteel: het is niet louter een mechanisch verdichtingsproces, maar moet ook worden beschouwd als een reactief proces van extrusie. Daarbij is de binding tussen voerdeeltjes afhankelijk van zowel het grondstofmengsel als het tijd-temperatuurprofiel in de matrijs. Suboptimale temperaturen of korte verblijftijden kunnen voldoende binding verhinderen.

Met deze kennis is een soort optimalisatiestrategie voor de productie van diervoeders voor te stellen. Er is onderscheid te maken tussen thermische efficiëntie (theoretische maximale capaciteit op basis van het vermogen van de korrelpers) en economisch thermische efficiëntie (de geabsorbeerde energie per producteenheid). Deze feiten beïnvloeden de productiekosten van voeders direct. Daarmee is ook te evalueren hoe voorverdichtingstechnieken zoals expanders de energieoverdracht systematisch kunnen verbeteren en de werking van een diervoederfabriek kunnen optimaliseren.

Twee hypothesen

Terugkijkend op alle onderzoeksresultaten komen er op basis van de gegevens twee nieuwe hypothesen in beeld. De eerste suggereert dat het verkleinen van deeltjes de korrelslijtvastheid kan verbeteren door de wrijving tussen de deeltjes te vergroten tijdens het verdichten. De deeltjesgrootteverdeling zou dus kunnen dienen als een alternatieve instelparameter wanneer het vormen van korrels onder bepaalde procescondities faalt.

Een tweede hypothese is dat bij sommige voermengsels de korrelslijtvastheid sterker wordt bepaald door fysische veroudering (uren tot dagen) dan door de verwerkingscondities. Dit tijdsafhankelijke gedrag kan de mogelijkheden inperken om de pelletkwaliteit tijdens productie te beheersen. Ook kan het de aandacht verschuiven naar de opslagcondities van korrels na de korrelproductie en bij de afnemer, om een hoge slijtvastheid te behouden.

Extrusieprofiel van het persmatrijsgat en de fysisch-chemische reacties die in het onderzoek zijn bestudeerd.

Deze hypothesen zijn vooral relevant bij co-producten met een complexe voorbewerkingsgeschiedenis of met afwijkende fysisch-chemische eigenschappen ten opzichte van conventionele diervoedergrondstoffen.

Het proefschrift van Benders beschrijft fundamenteel onderzoek naar een van de belangrijkste processen in de diervoederindustrie. Vergelijkbare studies naar andere processen in de mengvoederproductie kunnen waardevolle aanvullende inzichten opleveren.

Richard Benders is hoofdspreker tijdens het International Feed Technology Congress (IFTC), dat van 2 tot 4 juni 2026 in Utrecht plaatsvindt. Het congres wordt voor de derde keer georganiseerd door VICTAM International en WUR.

Erik Vissers (Feed Design Lab): werk Benders implementeren in proces

Eric Vissers is procestechnoloog, consultant en trainer bij Feed Design Lab en las het proefschrift van Richard Benders. “Allereerst wil ik als praktijkman mijn grote bewondering uitspreken voor het werk, de bevindingen en het rapport van Benders. Hij is behoorlijk de diepte ingegaan om nog meer technologische kennis rond het persproces van mengvoer naar boven te halen.” Zelf was hij al erg geïnteresseerd naar alles wat met vocht en stoom te maken heeft. “In veel fabrieken is dat een blinde vlek: ‘zolang er maar stoom uitkomt’. Ik hoop oprecht dat zijn ‘vrucht’ de weg vindt naar het verbeteren en verder optimaliseren van het persproces.”

Ook breekt hij een lans voor de parameter korrelhardheid. “In het veld merk ik dat de parameter slijtvastheid vaak regeert. Natuurlijk, de PDI-slijtvastheid zegt iets over de mate waarin het gekorrelde product bestand is tegen ‘handling’. Een prima parameter voor voeders waar een spijkerharde en slijtvaste korrel wordt geapprecieerd. Voor jonge dieren zoals vleeskuikentjes en biggetjes, met een nog laag ontwikkeld spijsverteringsysteem, is zicht op korrelhardheid (ook) essentieel. Een te harde korrel heeft een negatieve impact op technische resultaten.”

Hij wil zich graag inzetten om het werk van Benders te implementeren in het proces. “Welke beroepen in de mengvoersector gaan deze handschoen oppakken? Bovendien staan we aan de vooravond van de toepassing van machine learning en AI, ook in onze fabrieken. Voorspelbaarheid van voer(kwaliteit) neemt de komende jaren een prominente plaats in. De inzet en resultaten van de wetenschap moeten een plekje krijgen in de praktijk/procesinstallatie. Feed Design Lab wil daar graag bij helpen.”

Deel dit artikel