De Molenaar viert dit jaar het 125-jarig bestaan. Ter gelegenheid van dit jubileum duikt de redactie in het omvangrijke archief van De Molenaar. In deze aflevering het tweede deel van De Molenaar in oorlogstijd: 1943-1944.

Van 1940 tot en met 1942 verschijnt De Molenaar vrijwel elke woensdag. Vanaf 21 juli 1943 ziet de druk er ten opzichte van voorgaande jaren anders uit dan voorheen. Vanaf dat moment is de omvang van het blad aanzienlijk minder. Vanaf juni 1943 verschijnt De Molenaar bovendien voorlopig om de twee weken vanwege ‘papierschaarschte’:

Opvallend is de oproep in De Molenaar van 12 mei 1943. Hierin wordt ‘den man’ opgeroepen zich aan te sluiten bij de waffen-SS of het vrijwilligerslegioen. Dit propagandastuk speelt duidelijk in op de schaarste in Nederland en ongetwijfeld de angst die er heerste:

“Den man dient te strijden voor het behoud van zijn leven en voor een beveiligde toekomst voor zijn gezin en volk.”

Mannen die zich aansluiten worden verschillende voordelen beloofd, zoals gratis gezondheidszorg en extra levensmiddelen. Waarom dit in De Molenaar werd gepubliceerd is niet duidelijk, wel zien we dat deze oproep, zover we konden nagaan, maar één keer geplaatst is.

In 1944 zien we regelmatig het blokje ‘Geévacueerde Molenaars’ voorbij komen. Ze werden verzocht hun nieuwe tijdelijke adres door te geven. De redactie deed haar best het blad bij geëvacueerde molenaars op dit adres te bezorgen. Grote evacuaties tijdens de Tweede Wereldoorlog waren die uit het westelijk kustgebied vanwege de bouw van de Atlantikwall en die uit Arnhem en omgeving vanwege Operatie Market Garden (september 1944).

Deze firma had in januari 1943 goede hoop dat de oorlog snel ten einde zou komen en sorteerde alvast voor op de naoorlogse tijd. Later in de oorlog adverteerde dit bedrijf op een andere manier in De Molenaar, zonder voor te sorteren op het einde van de oorlog.

Een opmerkelijk prominent voorpaginabericht in De Molenaar van 15 september 1943, bestuurslid Baltfoort van de Vakgroep Maalderij, moet worden geopereerd. Dringend verzoek aan de lezers om tijdens zijn ziekte niet met het woonhuis van de heer Baltfoort te telefoneeren.

De vakgroep maalderij doet haar best voor De Molenaars een zogeheten Sonder-ausweis te regelen: een vrijstelling voor tewerkstelling in Duitsland (arbeitseinsatz).

Terwijl begin 1944 de bezetting in Nederland alsmaar grimmiger wordt, is het dankzij bureau ‘Discretia’ mogelijk om een rijker en gelukkiger leven te leiden…

Op 17 mei 1944 is te lezen dat vrachtauto’s zonder rijvergunning in beslag worden genomen ten behoeve van de bezetter.

> Besparingstips van ‘kabouter Goederaad’ in De Molenaar van 10 februari 1943.

125 jaar

Advertentie uit het voorjaar van 1944. Molenaars en landbouwers mochten van de bezetter nog ‘gewone’ noodverlichting voeren.

Deel dit artikel

Daniël Kooistra