Europa exporteert grote hoeveelheden dierlijke eiwitten naar andere continenten, terwijl wij hier soja importeren om dieren te voeden. Dat wringt vanuit efficiëntie- en duurzaamheidsoogpunt. “Wij hebben hier ongelooflijk veel goede kwaliteit dierlijke eiwitten. Collageen is een hoogwaardig functioneel dierlijk eiwit”, zegt Laurens ten Kate, commercieel directeur van het gelijknamige familiebedrijf. Het bedrijf verwerkt bijproducten van kip, kalkoen en varken tot hoogwaardige vetten en eiwitten.

Een relatief nieuw product voor de veevoersector is functioneel collageen. Dit eiwitpoeder, beschikbaar in varianten van kip, varken en kalkoen, onderscheidt zich door specifieke technologische eigenschappen.

Het collageen heeft een sterk emulgerend vermogen en kan zowel vet als water binden. In de voedingsmiddelenindustrie wordt het al langer toegepast, vooral in vleeswaren.

De combinatie van betere groei, efficiëntere voerbenutting en mogelijke gezondheidsvoordelen maakt collageen een serieuze kandidaat in een markt die op zoek is naar alternatieven voor traditionele eiwitbronnen.

Ontstekingsremmer

Collageen is een van de meest voorkomende vezelachtige structurele eiwitten in de extracellulaire matrix en het bindweefsel van dieren. Het bevat de aminozuren glycine, proline en hydroxyproline. Glycine werkt als een ontstekingsremmer en beschermt tegen diverse ziekten.

Het antioxidantenzym glutathionperoxidase katalyseert de ontgifting van waterstofperoxide en voorkomt schade door oxidatieve stress; glycine is ook betrokken bij de productie van glutathion en dient als substraat of cofactor voor dit enzym. Glutathion activeert het immuunsysteem van de gastheer om aangeboren immuunreacties op te wekken. Proline is een onmisbaar aminozuur en het helpt de spiergroei te verbeteren. Collageen is ook een rijke bron van methionine en lysine. Deze eigenschappen maken collageen een belangrijke rol als voedingssupplement in de pluimveesector.

Groeiverbetering

In opdracht van Royal Ten Kate voerde Feed Innovation Services een studie uit naar het toevoegen van collageen in vleeskuikenvoer. Daarbij zijn drie groepen vergeleken: een controledieet zonder toevoeging, een dieet met 0,5 procent varkenscollageen en een dieet met 2 procent collageen. De keuze voor varkenscollageen was bewust, om mogelijke associaties met ‘kip-op-kip’-voeding te vermijden, hoewel collageen geen diermeel is. De kuikens werden per kooi gewogen op dag 1, 10, 23 en 35.

De resultaten laten bij een inclusie van 0,5 procent een significante verbetering zien in zowel groei als voederconversie (zie tabel). De groei nam toe met 6,7 procent, terwijl de voederconversie met 2,6 procent verbeterde. Ook de voeropname lag hoger. Daarnaast werd een afname waargenomen in het voorkomen van voetzoollaesies en de ernst ervan. Hoewel niet alle verschillen statistisch significant waren, wijst de trend op een positief effect op diergezondheid en welzijn. De hogere dosering van 2 procent toonde minder duidelijke voordelen.

De functionaliteit van collageen staat of valt met de verwerking: het eiwit is gevoelig voor hitte

De studie laat zien dat collageen, ondanks een hogere voerprijs per ton, kan leiden tot een beter economisch resultaat. Bij een opbrengst van 1,20 euro per kilo vleeskuiken was het saldo, opbrengst minus voerkosten, het hoogst bij het dieet met 0,5 procent collageen: een verbetering van 9,6 procent ten opzichte van de controle. Dit komt vooral door de betere groei en efficiëntere voerbenutting. Ten Kate benadrukt dat de kiloprijs van een ingrediënt slechts een deel van het verhaal is. “Het gaat om wat het doet in het dier. Diergezondheid en CO2-footprint tellen daarbij ook mee.”

Wit poeder

De functionaliteit van collageen staat of valt met de verwerking. Het eiwit is gevoelig voor hitte en verblijftijd in het proces. “Hoe milder en sneller je werkt, hoe beter de eigenschappen behouden blijven”, aldus Ten Kate. In de praktijk betekent dit dat de grondstof bij relatief lage temperatuur met stoom wordt gesmolten, waarna de eiwitfractie op een milde manier wordt gedroogd. Het eindproduct is een vrijwel wit poeder, dat goed verwerkbaar is in mengvoerformules.

Voor voerfabrikanten is vooral van belang dat het product consistent is en zich nauwkeurig laat doseren. De functionele eigenschappen, met name vet- en waterbinding, kunnen bovendien invloed hebben op de technische kwaliteit van het voer, bijvoorbeeld bij pelletering.

De interesse in collageen als voeringrediënt komt voort uit meerdere ontwikkelingen. Allereerst is er de prijsdruk op traditionele eiwitbronnen zoals soja. Daarnaast speelt duurzaamheid een steeds grotere rol: het hergebruik van dierlijke bijproducten sluit aan bij circulaire landbouwprincipes. Hoewel de resultaten veelbelovend zijn, bevindt de toepassing zich nog in een vroege fase. Ten Kate: “De volgende stap zijn praktijkproeven op vleeskuikenbedrijven of proefbedrijven van voerfabrikanten. Wij staan open voor verdere proeven in de markt.”

Duurzamer grondstofpakket

De discussie rond eiwitbronnen raakt ook bredere duurzaamheidsvraagstukken. In Europa is het gebruik van dierlijke eiwitten in diervoeding sinds de BSE-crisis sterk ingeperkt. En hoewel er langzaam weer wat meer ruimte ontstaat, blijft de regelgeving complex.

Collageen kan niet alleen bijdragen aan betere dierprestaties, maar ook aan een duurzamer grondstoffenpakket. Bovendien past het binnen de trend van het benutten van reststromen. Belangrijke aandachtspunten blijven de prijs, beschikbaarheid en integratie in bestaande formuleringen. Ook zal verdere validatie op praktijkschaal nodig zijn om het vertrouwen in de markt te vergroten.

Functioneel collageen heeft duidelijke potentie als voeringrediënt voor vleeskuikens. Met name een inclusie van 0,5 procent lijkt een interessant optimum, waarbij zowel technische als economische voordelen worden gerealiseerd. De combinatie van betere groei, efficiëntere voerbenutting en mogelijke gezondheidsvoordelen maakt het een serieuze kandidaat in een markt die op zoek is naar alternatieven voor traditionele eiwitbronnen. De eerste resultaten laten zien dat deze bijproductstroom meer is dan een restproduct: het kan uitgroeien tot een volwaardige grondstof binnen moderne vleeskuikenvoeders en wellicht ook andere voeders binnen de mengvoerindustrie.

Functioneel collageen is een eiwitpoeder beschikbaar in varianten van kip, varken en kalkoen. Het onderscheidt zich door specifieke technologische eigenschappen.

Deel dit artikel

Monique van Loon