De koolstofvoetafdruk van een varken dat de boerderij verlaat is gemiddeld 3,74 kg CO2-eq per kg levend gewicht, laat Pierre Berntsen van ABN Amro zien tijdens een bijeenkomst rondom voedselverspilling die het bedrijf organiseerde. Driekwart van die uitstoot hangt samen met het voer en een groot deel daarvan heeft te maken met landgebruikverandering (land use change, LUC) bij de teelt van voedergewassen. Vleesvarkens die meer nevenstromen en bijproducten (aardappelstoomschillen, tarwezetmeel en gistconcentraat) gevoerd krijgen hebben een kleinere koolstofvoetafdruk.

Als het varkenshouderijbedrijf ook nog gebruikmaakt van dagontmesting, mestvergisting of zonnepanelen, dan bedraagt de carbon footprint 2,65 kg CO2-q per kg levend gewicht, een reductie van bijna 30 procent ten opzichte van het actuele landelijk gemiddelde.

Eigen carbon footprint in beeld

Roel Lavrijsen is varkenshouder en gespecialiseerd in brijvoer en verwerking van nevenstromen. Hij zet zich in om ook kleine stromen GMP-waardig te maken en te verwerken in brijvoeders voor varkens. Op zijn eigen bedrijf onderzoekt hij de mogelijkheden. “Voor individuele varkenshouders is het heel moeilijk om een beeld te krijgen van hun eigen carbon footprint”, legt hij uit. “Analyse en doorrekening door private partijen is niet te betalen voor kleine gezinsbedrijven, dus het is heel moeilijk om betrouwbare cijfers voor je eigen bedrijf te verzamelen en de effecten van maatregelen te kwantificeren.”

Lavrijsen adviseert varkenshouders om te focussen op de eigen sterke kanten en die verder te ontwikkelen. “Of je nu voor bulkmarkten produceert of voor een specifiek concept, bij elke keuze past een afzetkanaal.”

‘Vergisters en biobrandstoffenbedrijven betalen meer voor reststromen dan de food- en feedsector’

Verduurzamingseisen bedrijfsleven

De Corporate Sustainability Reporting Directive (CSDR) van de Europese Unie verplicht ondernemingen om te rapporteren over hun verduurzamingsinspanningen en -resultaten. De uitstoot van broeikasgassen in hun aanvoerketens, in hun eigen bedrijfsvoering en in hun afzetkanalen maakt daarvan deel uit. Dit jaar moeten grote bedrijven al voldoen aan de nieuwe richtlijn, later volgen kleinere bedrijven en het mkb. Tijdens de bijeenkomst werd duidelijk dat de diervoedersector, de slachterijsector en supermarktketens hier al hard mee bezig zijn. Maar wat betekent dat voor de varkenshouderij? Varkenshouders hoeven zelf niet te voldoen aan de CSDR, maar als onderdeel van de keten vallen ze wel onder de rapportageverplichtingen van het bedrijfsleven.

Vleesvarkens die meer nevenstromen en bijproducten gevoerd krijgen, hebben een kleinere koolstofvoetafdruk.

Betrouwbare cijfers essentieel

Bij Albert Heijn kunnen klanten sinds kort de CO2-uitstoot per kg product terugvinden op het etiket. Sophie Alders, programmamanager vlees bij Albert Heijn, vertelt dat de retailer in 2030 45 procent CO2-reductie wil bereiken. “Daarom werken we intensief samen met onze leveranciers in een netwerk van ketenpartners. We streven ernaar om onze reststromen, bijvoorbeeld de restjes van onze groentesnijderijen, terug te brengen in de keten.”

Alders ziet de Europese duurzaamheidseisen als een kans voor de retailsector. Ook Bert Urlings van VION ziet kansen voor de schakels in de keten, maar hij benadrukt dat actuele, betrouwbare cijfers en de uitwisseling daarvan tussen ketenpartners essentieel zijn om goede stappen vooruit te zetten. Urlings geeft overigens de voorkeur aan ketenafspraken als het gaat om rekenregels en data. “Overheidsbeleid belemmert innovaties vaak door stroperige en trage wet- en regelgeving.”

Verder vindt Urlings het ongewenst als de hele verduurzamingsopgave bij de primaire sector terechtkomt. “De kosten van verduurzaming moeten we op één of andere manier eerlijk verdelen over alle schakels in de keten.”

Concurrentie om reststromen

“Volgens de piramide van Moerman zien we vergisting, composteren en verbranden als minder wenselijk dan verwerking van reststromen in humane voeding en diervoeding”, legt Timmermans uit. Hij ziet wel verschuivingen in de verschillende onderdelen van de piramide. “Vergisters en de biobrandstoffenbedrijven betalen meer voor reststromen dan de food- en feedsector. Dat is een grote bedreiging voor verduurzaming als geheel, want daardoor zijn er voor de laatste groep minder reststromen beschikbaar. Ook binnen de overheid verschillen de meningen: het ministerie van LNV heeft een andere visie dan het ministerie van EZK”, constateert Timmermans.

De deelnemers aan de discussie zien nu al concurrentie om reststromen. De biobrandstoffensector heeft een sterke lobby en vraagt steeds meer biomassa om te kunnen voldoen aan de eisen met betrekking tot bijmenging van biobrandstoffen in fossiele brandstoffen. In 2030 moet de energiesector bijvoorbeeld 20 procent biogas bijmengen in aardgas.

Minder reststromen beschikbaar

Paul Damen van De Heus ziet de beschikbaarheid van reststromen voor verwerking in diervoeders afnemen door de competitie met humane voeding en biobrandstoffen. “Politiek gezien is de energietransitie een makkelijker thema dan de verduurzaming in de voedselketen”, zegt hij. Dat betekent wel dat verduurzaming in de ene sector belemmeringen oplevert voor verduurzaming in andere sectoren.

Zowel Urlings als Damen wijzen op de behoefte aan een gelijk speelveld, zowel tussen EU-lidstaten als wereldwijd. “Verduurzaming in de EU gaat de hele keten geld kosten en dat heeft consequenties voor onze handelspositie. Vrijhandelsverdragen maken het lastig om minder duurzame producten uit andere lidstaten of derde landen te weren.”

‘Politiek gezien is de energietransitie een makkelijker thema dan de verduurzaming in de voedselketen’

Agrofoodlobby versterken

Ketenpartners zouden meer samen moeten werken om de agrofoodlobby te versterken, vindt Damen. Timmermans ziet veel in diversificatie. “Concepten in de zuivel-, vlees- en eierensector – zoals Zonvarken, Kipster en Oranjehoen – bieden kansen voor de producent en keuzeopties voor de consument.” Maar ook in de gangbare dierhouderij is verduurzaming mogelijk. Albert Heijn kiest deze insteek, omdat gangbaar het grootste aandeel in de aankopen vertegenwoordigt, vertelt Alders. Albert Heijn betaalt de toeleveranciers voor verschillende duurzaamheidaspecten. VION verzamelt data van varkenshouders en koppelt deze data ook weer terug, zodat hun toeleveranciers zicht krijgen op hun eigen duurzaamheidsprestaties in vergelijking met het landelijke gemiddelde, vertelt Urlings.

In de diervoedersector zijn al veel data en gevalideerde rekenmethodes beschikbaar om de broeikasgasemissie per kilogram mengvoer te berekenen. “Elke nutritionist kan dan ook een voer formuleren met een lagere CFP”, vertelt Damen. Wel zal elke extra eis in de formulering de kostprijs van het voer verhogen en het is nog niet duidelijk hoe deze extra kosten over de hele keten verdeeld moeten worden. Berntsen vindt het van belang dat partijen in de keten de kostprijsverhoging gezamenlijk dragen en pleit voor een EU-brede aanpak.

Deel dit artikel

Carolien Makkink