Jesse Heijmans: “Meer lichaamsvet en een hoger lichaamsgewicht kan voordelen hebben voor de kwaliteit van de kuikens, maar de ouderdieren moeten zelf niet te vet of te zwaar worden.”
De productieprestaties van vleeskuikens (voeropname, groei en voederconversie) zijn de afgelopen decennia fors verbeterd, maar de prestaties van ouderdieren blijven hierbij nog achter. Dit bleek tijdens het seminar rondom voeding van vleeskuikenouderdieren dat Wageningen Universiteit organiseerde ter gelegenheid van de promotie van Jesse Heijmans.
“Het lichaamsvetgehalte van vleeskuikenouderdieren is sinds 1990 gehalveerd”, vertelt Martin Zuidhof van de Universiteit van Alberta in Canada. “Om eieren te leggen, heeft een hen een bepaald lichaamsvetgehalte nodig, dus we moeten oppassen dat de fysiologische grenzen niet in zicht komen.”
Door een hogere groeisnelheid in de opfokfase toe te laten, bereiken ouderdieren een hoger lichaamsvetpercentage in week 21. “Dit leidt tot een hogere eiproductie”, laat Zuidhof zien. Vleeskuikenmoederdieren worden beperkt in hun voeropname om hun genetische groeipotentieel af te remmen, ten gunste van eiproductie. De ouderdieren mogen ook weer niet te mager zijn, want dan komt de eiproductie niet op gang. Het draait dus om de balans.
Aandacht voor individuele dier
“Een nutritionist wil allereerst de nutriëntenvoorziening afstemmen op de nutritionele behoeften van het dier”, zegt Zuidhof. Bij pluimvee wordt dit concept vooral toegepast op het niveau van groepen dieren, wat goede resultaten heeft opgeleverd. Zuidhof bepleit meer aandacht voor het individuele dier om verdere vooruitgang te behalen. Dat kan door precisievoeding, met behulp van sensoren. “Daarmee kunnen we het individuele dier voorzien van optimale voeding”, legt Zuidhof uit. Slimme technologie in de kippenstal levert een overvloed aan data op die kunnen worden ingezet om management en voeding van elke vogel op het bedrijf te optimaliseren.
Vleeskuikenmoederdieren worden beperkt in hun voeropname om hun genetische groeipotentieel af te remmen, ten gunste van eiproductie.
Naast voeding is ook het lichtregime van belang. “Kippen eten alleen overdag, als het licht is, terwijl de eischaal ’s nachts wordt gevormd. Dat leidt tot een mismatch tussen de calciumvoorziening en de calciumbehoefte”, waarschuwt Zuidhof.
Genetica en epigenetica
Voor de uiteindelijke dierprestaties is niet alleen het genoom van het dier van belang, legt Richard Crooijmans van Wageningen Universiteit uit. “Genen kunnen ‘aan’ of ‘uit’ staan en deze genregulatie wordt bepaald door omgevingsfactoren, ook over generaties heen.”
‘Zwaardere ouderdieren leggen zwaardere eieren en produceren zwaardere kuikens’
Elke cel in het lichaam heeft hetzelfde genenpakket, maar de expressie van die genen varieert tussen weefsels, organen en cellen, en ook tussen levensfases. Beter begrip van de regulatie van deze genexpressie kan helpen om voeding en management van landbouwhuisdieren te optimaliseren. De epigenetica (invloeden over generaties heen) biedt inzicht in mogelijkheden om de kwaliteit van vleeskuikens te beïnvloeden via de voeding van moederdieren, het onderwerp van het promotieonderzoek van Jesse Heijmans.
Moederdieren en nageslacht
“Zoogdierembryo’s krijgen hun voeding via de placenta, maar vogelembryo’s moeten alles wat ze nodig hebben uit het ei halen”, zegt Heijmans. Om de kwaliteit van eendagskuikens te verbeteren, kunnen we dus proberen om meer en/of betere nutriënten in het ei te krijgen, wellicht via transgenerationele programmering, oftewel via de voeding van het moederdier.
Voor de vorming van een ei is een hen afhankelijk van haar voeding, maar ze mobiliseert ook veel lichaamsvet en -eiwit. “Het wit van een ei bestaat voor ongeveer 10 procent uit eiwit en 30 tot 50 procent hiervan is afkomstig van lichaamseiwit”, laat Heijmans zien. Van het vet in de dooier is 30 tot 45 procent afkomstig van mobilisatie van lichaamsweefsels.
Voerstrategieën en -samenstelling
Heijmans onderzocht de invloed van voerstrategieën en voersamenstelling van vleeskuikenmoederdieren tijdens de opfok en de legfase op de kwaliteit van de kuikens. Haar onderzoek laat zien dat te veel eiwit in het voer van de moeders leidt tot een lagere eiwitefficiëntie bij haar kuikens. Een lage eiwitopname tijdens de opfok, gevolgd door een hoge eiwitopname in de legfase lijkt invloed te hebben op de eetlust en voeropname bij de kuikens.
Een verhoogde energie:eiwit-ratio in het voer van de moederdieren leidt tot een lagere ruweiwitopname en meer lichaamsvet. Dit beïnvloedt de embryo-ontwikkeling en de prestatie van de kuikens. Mogelijk liggen er epigenetische principes ten grondslag aan dit mechanisme.
“Een hoger lichaamsgewicht van ouderdieren bij de start van de legperiode resulteert in zwaardere eieren, zwaardere eendagskuikens en een hoger slachtgewicht van de vleeskuikens.”
Glucose
Heijmans wijst ook op het belang van glucosevoorziening: “Glucose is een belangrijke energiebron voor het embryo, maar het dient ook ter bescherming tegen invloeden van buitenaf. De glucosevoorziening via het ei moet dus tegemoet komen aan beide behoeften, anders komt de ontwikkeling of de vitaliteit van het embryo in de knel.”
Steilere groeicurve
Sturen op een steilere groeicurve bij vleeskuikenouderdieren heeft voordelen. “Zwaardere ouderdieren leggen zwaardere eieren en produceren zwaardere kuikens”, laat Heijmans zien. Toch zal de optimale voerstrategie voor vleeskuikenouderdieren altijd afhangen van de doelstellingen. “Meer lichaamsvet en een hoger lichaamsgewicht kan voordelen hebben voor de kwaliteit van de kuikens, maar de ouderdieren moeten zelf niet te vet of te zwaar worden, want dit heeft negatieve consequenties voor hun productieve levensduur.” Wat goed is voor de vermeerderaar, is dus niet altijd goed voor de kuikenmester.









