De US National Research Council (NRC) heeft in 2006 de aanbevolen hoeveelheid koper voor de volwassen hond gesteld op 0,36 mg/MJ metaboliseerbare energie. Voor droog hondenvoeder met energiewaarde van 15 MJ/kg komt de NRC-norm overeen met 5,4 mg koper/kg droogvoeder. De AAFCO (Association of American Feed Control Officials, 2015) en de FEDIAF (European Pet Food Federation, 2024) stellen 0,44 en 0,47 mg koper/MJ als minimumbehoefte voor de volwassen hond.
Het onderzoekerscollectief (Center et al., 2020) zag bij honden een toename in leveraandoeningen, die waren geassocieerd met koperstapeling. Tegen die achtergrond had de mening postgevat dat de vigerende kopernormen voor volwassen honden te hoog zijn, bij sommigen de tolerantie overschrijden en vervolgens leiden tot koperaccumulatie in de lever. Met evenveel overtuiging kan worden betoogd dat de betreffende, ongezonde honden op voorschrift een koperarm, veterinair dieet dienen te volgen.
NRC-kopernorm
Groei van puppy’s gaat gepaard met meer totaal lichaamskoper en dus een positieve koperbalans: inname is groter dan verlies. Een volwassen, gezonde hond, op een adequaat voeder, is over een langere periode in koperbalans: inname = verlies. Verlies bestaat uit ongeabsorbeerd voederkoper in de feces plus lichaamskoper (endogeen koper) in de feces, urine, afgestoten huid en haar.
De NRC baseert haar kopernorm voor volwassen honden op de factoriële methode, die gebruikmaakt van geschatte, onvermijdelijke, endogene koperverliezen en de efficiëntie van koperabsorptie. Daarbij is de netto koperabsorptie door de darm gesteld op 30 procent van de inname. Volwassen honden op een semisynthetisch voeder hadden een netto koperabsorptie van slechts 10 procent. Derhalve lijkt de kopernorm van de NRC onderschat, hetgeen de stelling van het onderzoekscollectief danig verzwakt.
Voor volwassen honden zijn de endogene koperverliezen via feces, urine en haar begroot op 7, 10 en 0,8 µ g per kg lichaamsgewicht per dag. Bij 30 procent netto koperabsorptie, zoals aangenomen door de NRC, zou de minimale koperbehoefte 0,23 mg/MJ zijn. Dit is 36 procent lager dan de NRC-norm, die kennelijk berust op grotere, endogene verliezen.
Bij de factoriële methode wordt het absorptiepercentage vaker laag ingesteld; ter ondervanging van eventuele koperinteracties die de absorptie verlagen. Op een semisynthetisch voeder, geformuleerd in overeenstemming met de nutriëntennormen, zijn zulke interacties tussen koper en andere bestanddelen gering. Hoge fytaat- en calciumgehalten van reguliere voeders worden wel gezien als verlagers van de koperabsorptie, maar hiervoor is geen overtuigend bewijs.
Normen en voedergehalten
De kopernorm van een gezaghebbende organisatie en de hoeveelheid koper in een volledig voeder voor volwassen honden zijn twee verschillende entiteiten. De NRC-norm komt overeen met 5,4 mg koper/kg droogvoeder of, bij een vochtgehalte van 10 procent, 6 mg koper/kg droge voederstof. 107 volledige droogvoeders voor volwassen honden hadden een geanalyseerd koperbereik van 9,2 tot 36,0 mg/kg droge stof. Het kopergehalte van de voeders varieerde dus tussen 1,5- en 6-maal de NRC-norm.
Leverkoper
Het onderzoekerscollectief stelt dat relatief hoge koperinname bij sommige honden overmatige stapeling van koper in de lever veroorzaakt, met leverfunctiestoornissen als gevolg. Het betreft dan met name honden met een erfelijke aandoening waardoor koperexcretie door de lever, via de gal, niet optimaal werkt. Bij gezonde honden fungeert de lever als opslagorgaan voor koper. Aldus is leverkoper een maat voor zowel de kopervoorziening als voor pathologische stapeling.
Bedlington terriërs en labrador-retrievers met erfelijke, klinische kopertoxicose hadden gemiddeld 24- en 6-maal zoveel leverkoper dan hun gezonde tegenhangers. Ook bij honden met een specifieke nierziekte (Fanconi-syndroom) was het kopergehalte in stukjes operatief verwijderd leverweefsel (biopten) sterk verhoogd. Na die bevinding kregen de honden een koperarm dieetvoeder. Voor honden met lever-betreffende (hepatische) koperstapeling is het kopergehalte van reguliere voeders te hoog.
Ont- en verkoperen
Bij de volwassen hond wordt de efficiëntie van koperabsorptie door de darm passend gereguleerd ter ondervanging van lage en hoge koperinname, alsook van eventuele koperinteracties. Koper (I) met oxidatietoestand +1, wordt vanuit de darminhoud opgenomen door een transporteiwit in de darmwand. Via andere transporteiwitten, in de darmcel en bloed, wordt koper overgedragen aan de lever. Koper (II) in de darminhoud wordt eerst gereduceerd en dan gebonden door het transporteiwit in de darmwand.
Bedlington terriers met koperaccumulatie in de lever werden voorheen ontkoperd door hoge inname van zinkzouten. Hoge zinkconcentraties in de darmcellen belemmeren het doorgaande kopertransport. Het is denkbaar dat aminozuurchelaten van koper, die ook wel worden gebruikt als toevoegingsmiddel in hondenvoeders, via passief transport de darmwand zonder enige regulatie doorkruisen en uiteindelijk de lever verkoperen. Dit speelt met name bij honden met een minder effectieve hepatische koperexcretie.
Koperarm dieetvoeder
Labrador-retrievers (n= 28) met erfelijke, subklinische, hepatische koperstapeling kregen een dieetvoeder met 0,31 mg koper/MJ. Het gemiddelde kopergehalte van leverbiopten bij aanvang was 925 mg/kg droog leverweefsel. Dertien maanden later was het gemiddelde kopergehalte van biopten gedaald tot ongeveer 400 mg, en dus ruim 50 procent lager. Het is niet bekend of die daling van leverkoper voldoende groot is ter bescherming van de leverfunctie.
Door mogelijke overschatting van de koperabsorptie bij volwassen honden, lijkt de berekende voedernorm voor koper aan de lage kant.
Toxiciteit
Publicaties over chronische toxiciteit van voedingskoper bij volwassen, gezonde honden waren niet vindbaar. Gedurende 13 weken kregen zes weken oude mannelijke en vrouwelijke ratten (n= 10/groep) vrije toegang tot een droogvoeder zonder of met één van drie, bijgemengde hoeveelheden watervrij koper(II)sulfaat. Voedergehalten van 200 en 400 mg koper/kg waren veilig. Een niveau van 800 mg veroorzaakte leverschade en verdikte plooien in het maagslijmvlies.
Deficiëntie
Koperdeficiëntie bij volwassen honden is niet onder experimentele condities geïnduceerd. Er is wel een casuïstische mededeling. Een vijf jaar oude labrador-retriever had verlies van haarkleur. Het klinisch beeld was normaal. Bloedonderzoek liet alleen een laag kopergehalte zien; 59 procent lager dan de normale ondergrens. De auteurs meenden dat de koper-absorptie ontregeld was. De hond stond op een volledig droogvoeder. Na kopersuppletie kleurde de vacht weer bruin.
Geringe koperabsorptie veroorzaakte waarschijnlijk de vachtverkleuring bij de volwassen hond. Bij beagle-puppy’s op een koper-deficiënt voeder daalde bloedkoper na twee weken. Tien weken later vergrijsde het gepigmenteerde haar op hoofd en gezicht. Melanines in haar zijn verantwoordelijk voor pigmentatie. Het enzym tyrosinase zet het aminozuur tyrosine om in een voorloper van melanine. Koper is een co-factor voor tyrosinase en dus vereist voor adequate enzymactiviteit en haarpigmentatie.
Slotwoord
Voor volwassen honden zijn de huidige voedernormen voor koper niet te hoog. Door mogelijke overschatting van de koperabsorptie lijkt de berekende voedernorm zelfs aan de lage kant. Voor volwassen honden, met genetische aanleg voor koperstapeling in de lever, is een koperarm dieetvoeder aangewezen.
* Anton Beynen is werkzaam bij Vobra Special Petfoods.








