Het afbreken van vezelrijk materiaal is de ‘core business’ van de microben in de pens van herkauwers. Een goede vezelafbraak zorgt voor een hoge drogestofopname en dus een hoge nutriëntenopname, noodzakelijk voor een goede melkproductie.

Pensafbreekbaar eiwit in het rantsoen wordt omgezet in goed verteerbaar microbieel eiwit met een uitstekend aminozurenprofiel. Het is dus een goed idee om (relatief goedkoop) pensafbreekbaar eiwit in het rantsoen op te nemen, omdat dit in de pens wordt omgezet in eiwit van betere kwaliteit. Een actief pensmicrobioom is een kenmerk van een gezonde pens.

Voor een optimale pensfunctie moet de koe voldoende pensafbreekbaar eiwit binnenkrijgen, zodat de microben voldoende N-substraat beschikbaar hebben .

Afhankelijk van elkaar

De microben in de pens worden onderverdeeld in protozoa, bacteriën, archaea, schimmels en virussen. Deze groepen concurreren om substraat, maar ze zijn ook van elkaar afhankelijk, legt Jeff Firkins uit in een door het Amerikaanse ingrediëntenbedrijf Balchem georganiseerd webinar. Het aandeel protozoa-N in de totale hoeveelheid microbieel stikstof ligt tussen de 17 en 25 procent en in de aminozurenflow maken protozoa ruim 20 procent uit, zo blijkt uit recent onderzoek.

Protozoa geven de voorkeur aan koolhydraten, maar ze ‘eten’ ook bacteriën. Als alle protozoa uit de pens van schapen worden verwijderd (defaunatie), dan stijgt de productie van microbieel eiwit, maar neemt de NDF-afbraak, en daarmee de afbraak van vezels, af. Firkins verwacht dat selectieve verwijdering van een bepaald type protozoa (isotrichiden) wel een netto gunstig effect kan hebben op de processen in de pens. Dit kan ook de methaanvorming in de pens reduceren.

Samenstelling sturen

Bioactieve plantencomponenten kunnen de samenstelling van de pensmicrobiota sturen, maar specifieke kennis over de mogelijkheden is nog schaars. Ook mengsels van meervoudig onverzadigde vetzuren in het rantsoen kunnen de protozoa in de pens remmen. Dit kan gunstig zijn uit oogpunt van methaanemissie, maar de gevolgen voor de vorming van microbieel eiwit in de pens zijn grotendeels onduidelijk. Middenlangketenige vetzuren zijn giftig voor protozoa, maar kunnen de NDF-afbraak en de drogestofopname remmen. Palmitinezuur (C16:0) en oliezuur (C18:1) kunnen de NDF-afbraak en de vorming van microbieel eiwit stimuleren.

Meer zetmeel in het rantsoen verhoogt de productie van microbieel eiwit, maar dit effect is niet groot, waarschuwt Firkins. Technologische behandeling van granen heeft ook een matig effect op de microbiële eiwitproductie in de pens en een hogere zetmeelafbreekbaarheid leidt tot inconsistente verhoging van de microbieel eiwitproductie. De relatie tussen zetmeel(afbreekbaarheid) en microbieel eiwitproductie en efficiëntie moet nader onderzocht worden, vindt Firkins.

De inzet van alternatieve eiwitbronnen ter vervanging van sojaschroot leidt in de meeste gevallen tot een lagere flow van microbieel stikstof uit de pens.

Optimale pensfunctie

Voor een optimale pensfunctie moet de koe voldoende pensafbreekbaar eiwit binnenkrijgen, zodat de microben voldoende N-substraat beschikbaar hebben. Volgens Firkins is 10 procent pensafbreekbaar eiwit (RDP) in het rantsoen aan te bevelen. Bij een hoger aandeel daalt de efficiëntie van de omzetting van RDP in microbieel eiwit. Het is een uitdaging om nutritionele strategieën voor herkauwers te ontwikkelen met consistente en positieve effecten op de pensprocessen en de totale efficiëntie, besluit Firkins.

Deel dit artikel

Carolien Makkink