De grondstoffenmarkt gaat het vierde kwartaal van 2026 in met grote verschillen tussen regio’s en grondstoffen. In Europa is de ruimte op de graanmarkt kleiner, terwijl de mondiale beschikbaarheid van verschillende grondstoffen ruim blijft. Om tal van redenen zijn veel prijzen in augustus opgelopen. Vijf ontwikkelingen bepalen de komende maanden in belangrijke mate de richting van de grondstoffenmarkt. Voor Europa zijn vooral de beschikbaarheid van granen, de import- en exportstromen en de mondiale prijsontwikkeling van belang. De analyse is gebaseerd op rapporten van met name USDA/ Wasde, IGC, EU, Coceral en de Rabobank.

VS produceert minder tarwe, meer soja. Index 2020/21 = 100. Bron: USDA

Gewasopbrengsten

De Europese graanproductie is in 2026 lager dan eerder verwacht. Coceral verlaagde zijn raming voor de EU-27 en het Verenigd Koninkrijk in juli naar 286,6 miljoen ton. Vooral hitte en droogte hebben de verwachtingen voor onder meer tarwe en mais verslechterd. Ook geopolitieke ontwikkelingen rond de Zwarte Zee blijven een risico voor de Europese graanvoorziening en handelsstromen.

In Europa is de ruimte op de graanmarkt kleiner geworden, terwijl de mondiale beschikbaarheid van verschillende grondstoffen ruim blijft.

Ook de oogstverwachting voor Amerikaanse tarwe is minder ruim. De USDA verlaagde in augustus de Amerikaanse tarweproductie voor 2026 naar 1,531 miljard bushel, het laagste niveau sinds 1970/71. Voor 2026/27 verwacht de USDA wel een recordproductie van soja. De USDA raamt de oogst inmiddels op 4,52 miljard bushel. Ook voor mais blijft de Amerikaanse productie omvangrijk.

• Zeker: De Europese graanproductie valt lager uit dan eerder verwacht en de productiebuffer is kleiner geworden. Vanaf het najaar komt nieuw Amerikaans aanbod van mais en soja op de markt, waarbij vooral de grote Amerikaanse sojaoogst voor extra aanbod zorgt.

• Onzeker: hoeveel graan uiteindelijk voor de Europese markt beschikbaar komt en welk deel daarvan naar de diervoederindustrie gaat. De definitieve opbrengst en kwaliteit kunnen nog veranderen en ook de importbehoefte ligt nog niet volledig vast.

Europese graanproductie fors lager. Productie x miljoen ton. Bron: Coceal Crop Forecast juli 2026

China sleutel voor soja

Voor de sojamarkt blijft de Chinese importvraag een belangrijke prijsfactor. Chinese kopers zijn de afgelopen maanden opnieuw in de markt voor Amerikaanse soja. Tegelijk groeit de mondiale vraag naar sojaschroot en sojaolie. De USDA verwacht voor 2026/27 een wereldwijde sojacrush (verwerking van soja) van 384,8 miljoen ton, bijna 11 miljoen ton meer dan in het voorgaande jaar.

De groei wordt volgens de USDA gedragen door de vraag naar zowel sojaschroot als sojaolie. Voor de EU verwacht de Europese Commissie een stijging van de EU-productie van oliehoudende gewassen. Bovendien is de EU sterk afhankelijk van import van eiwitgrondstoffen.

• Zeker: China blijft een bepalende koper op de wereldmarkt, terwijl de mondiale vraag naar sojaschroot groeit.

• Onzeker: hoeveel soja China echt koopt en waar die soja vandaan komt. Een verschuiving tussen Amerikaanse en Zuid-Amerikaanse soja kan de handelsstromen sterk veranderen.

Biofuelmarkt

Op de biofuelmarkt verleende de Amerikaanse EPA eind augustus aan 29 kleine raffinaderijen vrijstellingen voor in totaal 1,76 miljard RIN’s over 2025. RIN’s zijn digitale certificaten waarmee bedrijven aantonen dat zij aan hun verplichting voor hernieuwbare brandstoffen voldoen. Tegelijk wil de EPA het verschil tussen de eerder geraamde en daadwerkelijk vrijgestelde volumes volledig herverdelen over de verplichtingen voor 2026 en 2027. Daarmee kan het effect op de totale biofuelvraag beperkt blijven, maar de beleidswijziging zorgt wel voor onzekerheid op de markt voor mais en sojaolie.

Voor soja is bovendien de ontwikkeling van de crushing interessant. De USDA verwacht voor 2026/27 een verdere groei van de wereldwijde verwerking van soja. Meer crushing levert extra sojaschroot op voor de voerindustrie, maar ook meer sojaolie voor de energiemarkt.

• Zeker: De biofuelindustrie blijft in het vierde kwartaal een belangrijke afnemer van mais en sojaolie.

• Onzeker: hoe de vrijstellingen en eventuele herverdeling uitpakken voor de effectieve verplichting en daarmee voor de vraag naar grondstoffen. Ruimere raffinaderijvrijstellingen zouden de vraag naar landbouwgrondstoffen verminderen; extra verplichtingen zouden juist voor meer vraag zorgen.

Invloed van El Niño

Volgens de actuele NOAA-prognose is er meer dan 90 procent kans op een zeer sterke El Niño in de herfst en winter van 2026/27. Voor oktober-december schat NOAA de kans op een historisch sterke El Niño op 69 procent. Dit vergroot de kans op afwijkende weersomstandigheden in belangrijke landbouwregio’s. Dat kan gevolgen hebben voor onder meer soja en mais en kan de bodemvochtigheid voor de volgende oogsten onder druk zetten. Een sterke El Niño betekent overigens niet automatisch wereldwijd minder graan of soja.

• Zeker: El Niño vergroot de kans op afwijkende weerspatronen in belangrijke landbouwregio’s. Dat kan gevolgen hebben voor onder meer mais en soja, maar de richting en omvang verschillen sterk per regio.

• Onzeker: hoe sterk de gevolgen regionaal uitpakken en welke gewassen daardoor daadwerkelijk opbrengstschade oplopen. Een sterke El Niño betekent niet automatisch wereldwijd mindergraan of soja. Ook kunnen weersafwijkingen per regio sterk verschillen.

Economie, wisselkoers, energie

Een sterkere euro maakt in dollars geprijsde importgrondstoffen goedkoper, terwijl een zwakkere euro juist prijsdruk kan geven. Tegelijk werkt het conflict tussen Iran en de Verenigde Staten via olie, energie en transportkosten door. De verstoring van de scheepvaart rond de Straat van Hormuz blijft daarbij een belangrijk risico.

• Zeker: de euro/dollarkoers en energieprijzen hebben direct invloed op de Europese kostprijs van geïmporteerde grondstoffen. Het conflict tussen Iran en de Verenigde Staten houdt de olie- en scheepvaartmarkten onder druk. Een verdere verstoring van de Straat van Hormuz kan energie-, transport- en grondstoffenkosten verder verhogen.

• Onzeker: hoe de euro zich in het vierde kwartaal ontwikkelt en hoe lang de verstoring van de energie- en scheepvaartstromen rond Iran aanhoudt. Een sterkere euro kan een stijging van dollarprijzen deels opvangen, terwijl hogere olie-, gas-, brandstof- en transportkosten juist extra kosten veroorzaken.

Deel dit artikel

René Stevens