Op kleinere bedrijven – zoals in Nederland en België – is het vaak niet mogelijk om de veestapel in meerdere sociale groepen te verdelen. Maar ook dan is het zinvol om vaarzen en oudere koeien apart te houden.
Goed voermanagement kan de drogestofopname verbeteren. James Drackley van de Universiteit van Illinois adviseert om de koeien vaker dan één keer per dag te voeren. “Duw het rantsoen vaak aan, zodat de koeien er goed bij kunnen, zorg voor voldoende vreetruimte en schoon drinkwater en geef een verse portie voer na het melken”, zegt hij tijdens een door Kemin georganiseerd webinar.
Droge koeien: niet te veel energie
Als melkkoeien na afkalven in een ernstige negatieve energiebalans verkeren, dan kan dat leiden tot gezondheidsproblemen, verminderde vruchtbaarheid en lagere melkproductie. “Dat er een verband is tussen de drogestofopname vóór en na afkalven, betekent niet dat we koeien in de close-up fase van de droogstand moeten dwingen om meer te vreten”, waarschuwt Drackley. “Voldoende energie- en nutriëntenvoorziening is natuurlijk goed, maar te veel energie is onwenselijk.”
Voor droge koeien is een gebalanceerd TMR aan te raden, met niet te veel energie, maar met voldoende metaboliseerbaar eiwit, aminozuren en overige nutriënten. Stro kan worden gebruikt om de energiedichtheid van maissilage in het droogstandsrantsoen te verlagen. “Een te hoge energieopname kan leiden tot meer ontstekingen”, zegt Drackley.
Drogestofopname op peil houden
De drogestofopname na afkalven is onder meer afhankelijk van: ontstekingsreacties door stressfactoren, een overmatige conditiescore bij afkalven, een te hoge energieopname vóór afkalven, suboptimale aminozurenvoorziening, een calciumtekort en een lage fermenteerbaarheid van het rantsoen. “Als na afkalven de opname van NDF uit ruwvoer op peil blijft, dan leveren rantsoenen met een hoog zetmeelgehalte geen problemen op voor de drogestofopname of de melkproductie”, laat Drackley zien.
Stress rond afkalven verminderen
Barry Bradford van Michigan State University gaat dieper in op de rol van stress rondom afkalven. Ook hij adviseert om de conditiescore goed te managen en om dieren in groepen te huisvesten. Vooral op grote melkveebedrijven – zoals in de VS – is het mogelijk om vaarzen in de close-up fase van de droogstand apart te houden van vaarzen in de far-off fase en van dominante oudere koeien. Op kleinere bedrijven – zoals in Nederland en België – is het vaak niet mogelijk om de veestapel in meerdere sociale groepen te verdelen. “Maar ook dan is het zinvol om vaarzen en oudere koeien apart te houden.”
Hittestress vermijden door goed stalklimaatmanagement en een kortere droogstand kunnen het risico op negatieve stresseffecten verminderen.
Ook raadt Bradford aan om koeien niet te vaccineren op de dag van afkalven, omdat ook vaccinatie leidt tot een afname van de drogestofopname.
Centrale rol van de lever
Omdat de lever een centrale rol speelt in het metabolisme, adviseert Drackley om het functioneren van dit orgaan goed te monitoren. “De leveractiviteitsindex – LAI – wordt berekend uit de gehalten aan albumine, cholesterol en vitamine A in het bloed”, legt hij uit. Albumine is een negatief acute-fase-eiwit, cholesterol representeert lipoproteïne in het bloedserum en vitamine A is een indicator voor retinol-bindend eiwit. In geval van een ontsteking zijn de gehalten van deze drie stofjes in het bloed lager en is er dus sprake van een lagere leveractiviteitsindex.
Een andere, vergelijkbare, mogelijkheid biedt de leverfunctionaliteitsindex (LFI), berekend uit het albumine-, het cholesterol- en het bilirubinegehalte in bloedserum. Als er sprake is van ontstekingen, dan stijgt het bilirubinegehalte in het bloed.
‘Voldoende energie- en nutriëntenvoorziening is natuurlijk goed, maar te veel energie is onwenselijk’
“Uit recente studies is gebleken dat toevoeging van pensbestendig methionine, lysine en choline aan het rantsoen de LFI verbetert”, vertelt Drackley. Een recente metastudie heeft aangetoond dat aanvulling van het rantsoen met 12,9 gram choline-ion resulteert in 0,5 kg meer drogestofopname per dag en 1,6 kg meer melk per dag. Cholinesupplementatie is vooral effectief als de methioninevoorziening laag is.
Vroege diagnose
Drackley en Bradford geven aan dat het nog lastig is om al in een vroeg stadium te zien of koeien mogelijk in de problemen komen in de eerste fase na afkalven. Naast de genoemde leverindexen kan de ratio tussen albumine en haptoglobine in het bloed een indicatie geven en ook het registreren van de herkauwactiviteit vóór afkalven kan inzicht geven in de gezondheidsstatus van de koe. Beide sprekers zijn geen voorstanders van (preventieve) injecties met ontstekingsremmers, omdat dit negatieve bijwerkingen kan hebben.











