Coen Smits wil in zijn nieuwe functie aan de slag met modellering om de relatie tussen verschillende duurzaamheidsfactoren in kaart te brengen.
Duurzaamheid heeft vele factoren, meent buitengewoon hoogleraar Coen Smits. “Het gaat over bodem- en waterkwaliteit, broeikasgasemissies, biodiversiteit, dierwelzijn en -gezondheid, voedselveiligheid en -kwaliteit. Maar natuurlijk ook over economische duurzaamheid, oftewel: het inkomen van de veehouder.”
‘Eigenlijk hebben vrijwel alle oplossingen die een gunstig effect hebben op gezondheid ook een voordelig effect op de voetafdruk’
Figuur 1 laat de complexiteit van het begrip ‘duurzaamheid’ zien voor een melkveehouderijbedrijf. “Retailers vragen hun leveranciers ook steeds meer om data over de ecologische voetafdruk, vooral als het gaat om dierlijke producten. De diervoedersector en de veehouderij moeten hierop wel actie ondernemen”, constateert Smits. “Gelukkig standaardiseren de rekenmethodes en dataverzameling steeds meer”, ziet hij. “De slacht-, eier- en zuivelsectoren leveren ook steeds vaker eigen data aan en dat is belangrijk om met meer specifieke gegevens te kunnen rekenen. Generieke data voldoen niet om een goed beeld te krijgen van de ecologische voetafdruk van een bepaalde productieketen.”
Verschillende strategieën
Er zijn verschillende strategieën om de duurzaamheid van de veehouderij en de productie van levensmiddelen van dierlijke oorsprong te verbeteren. “Diervoeding heeft een groot aandeel in de broeikasgasemissie per kilogram dierlijk product”, laat Smits zien. Gebruik van rest- en bijproducten en zogenaamde voormalige levensmiddelen (former foodstuffs) is meestal interessant om de voetafdruk te verlagen omdat ze een relatief lage economische waarde hebben en daardoor ook een lage footprint toebedeeld krijgen.
Als er voor de teelt van voedergewassen – zoals soja of palm – ontbossing heeft plaatsgevonden, dan heeft dat gewas een hoge koolstofvoetafdruk, vanwege de emissies die gepaard gaan met ‘land use change’ (LUC). “Daarom is het interessant om soja en palm met een hoge LUC te vervangen door alternatieve grondstoffen met een lage voetafdruk. Verder kan bij rundvee een betere ruwvoerkwaliteit een gunstig effect hebben op de footprint doordat er minder krachtvoer nodig is.
Dit kan gecombineerd worden met additieven die de methaanemissie vanuit de pens van herkauwers reduceren. Kunstmestgebruik, mestmanagement en de toepassing van hernieuwbare energiebronnen op veehouderijbedrijven beïnvloeden ook de ecologische voetafdruk van melk, vlees en eieren.”
Diergezondheid
Een ander aspect van duurzaamheid krijgt steeds meer aandacht: diergezondheid. “Daarbij gaat het om hygiëne en management, vaccinatiestrategieën, maar ook om voeding”, benadrukt Smits. “Functionele diervoederingrediënten ondersteunen de darmgezondheid en de weerstand van het dier. De integriteit van de darmwand en de microbiële balans in het maagdarmkanaal spelen een cruciale rol om de nutriëntenopname te optimaliseren en dysbiose en darmproblemen te voorkomen.”
Additieven zoals enzymen, organische zuren, pre- en probiotica, kort- en middenlangketenige vetzuren en fytogene producten hebben positieve effecten op de darmwandintegriteit, de samenstelling van de microbiota in de darm en de algehele diergezondheid. “Eigenlijk hebben vrijwel alle oplossingen die een gunstig effect hebben op gezondheid ook een voordelig effect op de voetafdruk omdat er minder efficiëntieverliezen optreden. Het is wel een uitdaging om de beste combinatie van additieven en ingrediënten voor een bepaald productiesysteem te selecteren”, zegt Smits.
Figuur 1. Duurzaamheidsaspecten in de melkveehouderij.
‘Dan kunnen we gericht onderzoek doen om de ontbrekende gegevens te verzamelen’
Appels en peren
“Om een voedselsysteem te verduurzamen moeten we met alle aspecten rekening houden”, legt Smits uit. “Dat valt niet mee, omdat we daarvoor appels en peren op moeten tellen en waterbedeffecten moeten voorkomen. Het kan zijn dat bepaalde voersamenstellingen de CO2-equivalenten per kg voer verlagen, maar dat het effect op de duurzaamheid van het dierlijk product veel minder groot is doordat bijvoorbeeld de productiviteit of efficiëntie vermindert, de stikstof- en fosfaatemissie toeneemt of de mestproductie stijgt.
Dat kan bijvoorbeeld gebeuren als er veel rest- en bijproducten worden opgenomen met een lagere verteerbaarheid. Ook kunnen maatregelen verschillend uitwerken onder verschillende omstandigheden, in verschillende regio’s en bij verschillende productiesystemen. Het uiteindelijke effect op de duurzaamheid van de hele productieketen kan dan tegenvallen.”
Modellering
Daarom wil Smits in zijn nieuwe functie aan de slag met modellering om de relatie tussen verschillende duurzaamheidsfactoren in kaart te brengen. “We werken daarbij met ‘digital twins’ en simulatiemodellen om verschillende voersamenstellingen door te rekenen met dier-responsmodellen en levenscyclusanalyses (LCA). We berekenen daarmee de productieresultaten, de voerefficiëntie, de koolstofvoetafdruk, de consequenties voor eutrofiëring, verzuring, landgebruik, watergebruik, de gezondheid en productieve levensduur van de dieren en de economische resultaten van het veehouderijbedrijf. Zo krijgen we een indruk van de duurzaamheid van de gehele voedselketen in relatie tot de voersamenstelling.”
Modellering maakt het mogelijk om effecten van verduurzamingsmaatregelen te kwantificeren en interacties tussen functionele ingrediënten in beeld te krijgen. “Het gebruik van modellen maakt ook inzichtelijk welke inputdata we nog missen om de overall effecten goed in kaart te kunnen brengen. Dan kunnen we gericht onderzoek doen om de ontbrekende gegevens te verzamelen”, zegt Smits.
Samenwerking
Bij Wageningen UR werken verschillende onderzoeksgroepen samen met externe onderzoeksinstituten en industriepartners aan het uitwerken van geïntegreerde modellen voor onderzoek, toepassing en onderwijs. “Die samenwerking tussen experts op het gebied van diervoeding, diergezondheid, humane voeding, milieu, productiesystemen, economie en simulatiemodellen is essentieel om de gehele voedselketen verder te verduurzamen”, besluit Smits.









