“We hebben meer en betere data nodig om verantwoorde soja te kunnen produceren en gebruiken”, zegt Emese van Maanen van de ProTerra Foundation tijdens een webinar dat werd georganiseerd door Collaborative Soy Initiative. Doutzen Wagenaar van ENSI vult aan dat duurzaamheidsdoelstellingen gebaseerd moeten zijn op wetenschappelijke kennis (Science Based Targets for Forest, Land and Agriculture, SBT-FLAG), specifieke richtlijnen voor verschillende sectoren, rekenregels voor het vaststellen van de koolstofvoetafdruk (Product Environmental Footprinting Calculation Rules, PEFCR) en rapportages omtrent klimaatimpact volgens de Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD).
‘Alternatieve eiwitbronnen leggen vaak zelfs meer beslag op landbouwareaal’
Levenscyclusanalyse
Bedrijven moeten de koolstofvoetafdruk (CFP) van hun processen en producten rapporteren in drie invloedssferen. Onder scope 1 vallen de directe bedrijfseffecten (intern transport en productieprocessen), scope 2 betreft de aanvoerketen van grondstoffen en onder scope 3 valt de afzetketen van de producten, legt Wagenaar uit.
De klimaatimpact van een product wordt berekend door een levenscyclusanalyse (LCA). In geval van soja is landgebruikverandering (landconversie, land use change) de belangrijkste factor in de LCA, waarbij meestal een periode van twintig jaar wordt gehanteerd. “Het maakt dan uit of de LUC-emissies gelijkelijk worden verdeeld over die twintig jaar of dat er wordt gerekend met een lineaire afname”, laat Wagenaar zien. Het Global Feed LCA Institute (GFLI) hanteert de gelijkelijke verdeling (vijf procent per jaar), terwijl SBT-FLAG de lineaire benadering kiest. Momenteel is overleg gaande om beide benaderingen met elkaar in overeenstemming te brengen.
Om de verduurzaming van de sojaketen te stimuleren wordt meestal gebruikgemaakt van certificering (Round Table on Responsible Soy, RTRS), maar in de toekomst wordt het wellicht mogelijk om aanvoerketens volledig gescheiden in te richten, zodat afnemers soja kunnen aankopen waarvoor geen natuur is opgeofferd.
Ontwikkelingen
In 1960 was er wereldwijd 20 miljoen hectare landbouwgrond in gebruik voor de sojateelt. Dit jaar is dat 140 miljoen hectare. De toename heeft vooral plaatsgevonden in Zuid-Amerika. Theun Vellinga van Wageningen Universiteit benadrukt dat de wereldwijde vraag naar soja als eiwitbron in diervoeders een drijfveer is voor ontbossing. “Om deze vraag te verminderen is het noodzakelijk dat mensen minder eiwit van dierlijke oorsprong gaan consumeren en dat het eiwitgehalte in voeders voor productiedieren wordt gereduceerd, bijvoorbeeld door precisievoeding en meer inzet van vrije aminozuren.”
Geverifieerde data en onderbouwde rekenmethodes zijn essentieel om de sojaketen verder te verduurzamen.
Het vervangen van soja(schroot) door andere eiwitbronnen is volgens Vellinga geen oplossing. “Soja is een zeer hoogwaardige eiwitbron, soja is een vlinderbloemige die weinig kunstmeststikstof nodig heeft en alternatieve eiwitbronnen leggen ook, vaak zelfs meer, beslag op landbouwareaal.”
Onderscheid in data
Met betrekking tot de duurzaamheidsdata voor soja is het belangrijk om onderscheid te maken tussen verschillende herkomstregio’s of teeltbedrijven. “Generieke data voldoen niet”, zegt Wagenaar. Vellinga bevestigt dit. “In voergrondstofdatabases moet het mogelijk zijn om primaire data in te voeren. Alleen specifieke – regionale, lokale, seizoensgebonden – gegevens helpen nutritionisten om weloverwogen keuzes in hun grondstoffenaankoop te maken, zodat zij voeders kunnen formuleren met een lagere koolstofvoetafdruk.”
De GFLI beheert en onderhoudt berekeningstools en een database met LCA-gegevens van diervoedergrondstoffen. Deze dataset kan worden gebruikt als uitgangspunt voor het berekenen van scope 1-, scope 2- en scope 3-emissies, vertelt Laura Nobel namens GFLI. De data en rekentools van GFLI ondersteunen gebruikers bij het verduurzamen van hun aanvoerketens en productieprocessen.
Minder broeikasgasemissies
“Voor de meeste bedrijven maken scope 3-emissies het grootste deel uit van hun koolstofvoetafdruk”, vertelt Christoff Müller van Donau Soja. “Voor retailbedrijven kan dit aandeel wel 98 procent zijn, waarbij zuivel- en vleesproducten ongeveer de helft van alle product-gerelateerde scope 3-emissies vertegenwoordigen”, vertelt hij. In de veehouderij is meer dan de helft van de broeikasgasemissies gerelateerd aan het voer, en dan met name aan de land use change-emissies die samenhangen met de soja in het voer.
Deze cijfers illustreren dat dierlijke producten de sleutel zijn voor reductie van scope 3-emissies en van de totale broeikasgasemissies in de voedselketen. “Geverifieerde conversievrije soja is dan ook een belangrijke hefboom om de overall emissies van bedrijven die levensmiddelen van dierlijke oorsprong produceren of verhandelen te reduceren”, zegt Müller. Voor gecertificeerde Europees geteelde soja heeft geen landconversie plaatsgevonden, daardoor is de broeikasgasemissie zo’n 90 procent lager dan van ongecertificeerde soja uit Brazilië, laat hij zien. “Uiteindelijk leidt het gebruik van deze duurzame sojagrondstoffen tot een 30 tot 40 procent lagere koolstofvoetafdruk van vlees en eieren.”











