De afgelopen tien jaar is door onderzoekers Miljana Glazar en Sonia Facchin literatuur verzameld, en zijn behandelingen en voedingsstrategieën bestudeerd die worden toegepast bij ontstekingen in het maagdarmkanaal bij mensen en honden.
Er zijn duidelijke overeenkomsten ten aanzien van de multifactoriële oorzaak van IBD bij de mens en CCE bij de hond, omdat de interactie tussen voeding, microbiota en immuunsysteem bij mens en hond vergelijkbaar zijn.
Zowel bij inflammatoire darmziekten bij mensen (Inflammatory Bowel Diseases, IBD) als bij chronische darmproblemen bij honden (Canine Chronic Enteropathies, CCE) is sprake van chronische ontstekingsreacties in het maagdarmkanaal. Symptomen zijn in beide gevallen buikpijn, diarree, overgeven, verminderde eetlust en gewichtsverlies. Bij de mens wordt de diagnose gesteld aan de hand van klinisch en endoscopisch onderzoek, terwijl de diagnose CCE meestal tot stand komt na uitsluiting van andere mogelijke oorzaken van de klinische symptomen.
Bij beide aandoeningen spelen genetische factoren een rol, concluderen Glazar en Facchin uit hun literatuuronderzoek. Bepaalde hondenrassen zijn bijvoorbeeld gevoeliger voor CCE dan andere. Ook omgevingsfactoren, de voeding en de samenstelling van de darmmicrobiota beïnvloeden de kans op IBD en CCE.
Bij beide aandoeningen spelen genetische factoren een rol
Goede microbiële balans cruciaal
Wereldwijd lijden 6,8 miljoen mensen aan IBD. De genen die worden geassocieerd met het risico op IBD beïnvloeden de barrièrefunctie van de darmmucosa en de interacties tussen de gastheer en het darmmicrobioom. Het lijkt erop dat de chronische ontstekingen voortkomen uit een verstoorde immuunrespons bij genetisch gevoelige individuen, en dat zowel een westers eetpatroon als bepaalde medicijnen IBD kunnen ‘triggeren’.
Een goede microbiële balans in het maagdarmkanaal is cruciaal voor de homeostase in het lichaam. Bij een verstoring van het evenwicht tussen de prokaryoten, eukaryoten, virussen en parasieten in de darm spreken we van dysbiose. Deze onbalans heeft negatieve gevolgen voor de vertering, de aanmaak van metabolieten en micronutriënten die nuttig zijn voor de gastheer, de kolonisatieresistentie en het functioneren van het immuunsysteem.
Behandelingen met voeding
Bij de mens wordt IBD standaard behandeld met medicijnen, terwijl voor honden met CCE meestal voedingsadviezen worden gegeven. Ook bij IBD-patiënten worden overigens voedingsstrategieën ingezet. Naast sondevoeding (om de ontstoken darmen rust te geven), worden ook wel specifieke diëten voorgeschreven. Al of niet gecombineerd met supplementen om tekorten aan macro- en micronutriënten aan te vullen.
Bij honden met CCE bestaat de eerste behandeling uit overschakeling op dieetvoer met gehydrolyseerde eiwitten of met alleen plantaardige eiwitten. Dit om de microbiotadiversiteit te stimuleren. Hypoallergene diëten en voeders met een (zeer) laag vetgehalte geven vaak ook soelaas. Antibiotica worden wel gebruikt, maar deze kunnen ongewenste effecten hebben op de darmmicrobiota. Het risico op antibioticaresistentie heeft er bovendien voor gezorgd dat ook bij dieren antibiotica terughoudender worden voorgeschreven dan in het verleden.
Glucocorticoïden kunnen worden ingezet om het immuunsysteem tot rust te brengen. Voor enteropathieën die hiervoor niet gevoelig zijn, kunnen alternatieve behandelingen (pro- of prebiotica, microbiotatransplantatie of stamceltherapie) een oplossing zijn.
Overeenkomsten en verschillen
Er zijn duidelijke overeenkomsten ten aanzien van de multifactoriële oorzaak van IBD bij de mens en CCE bij de hond, omdat de interactie tussen voeding, microbiota en immuunsysteem bij mens en hond vergelijkbaar zijn.
Uit het overzicht van Gazar en Facchin blijkt dat de behandelingen van de darmontstekingen wel verschillen tussen hond en mens, al zijn er ook overeenkomsten (zie figuur 1). Bij de mens worden medicijnen en diëten voorgeschreven en de laatste tijd worden in ernstige gevallen van IBD ook ‘poeptransplantaties’ met goede resultaten ingezet. Bij de hond wordt meestal gestart met dieetvoer, eventueel aangevuld met medicijnen. Poeptransplantaties staan bij honden nog in de kinderschoenen en stamceltherapie is voor gezelschapsdieren een (te) dure behandelmethode.
Figuur 1: Therapieprofielen voor IBD (mens) en CCE (hond), waarbij EEN (Exclusive Enteral Nutrition) staat voor sondevoeding.
Glazar en Facchin constateren dat de exacte werkingsmechanismen van voedingsinterventies bij IBD-patiënten vaak niet duidelijk zijn. Het effect kan berusten op beïnvloeding van de darmmicroben, vermindering van pro-inflammatoire cytokinen en/of versterking van de barrièrefunctie van de darmwand.
Meer kennisuitwisseling
Vanwege de overeenkomsten tussen beide ziektebeelden, pleiten de auteurs wel voor meer kennisuitwisseling tussen dierenartsen, gastroenterologen en voedingsdeskundigen. Vanuit het ‘One Health’-principe is het ook relevant dat honden en hun baasjes, door hun nauwe contact, elkaars microbioom kunnen beïnvloeden.
Een meer holistische blik op de gezondheid van mens en dier en hun gemeenschappelijke leefomgeving kan nieuwe inzichten geven. Bovendien kan het de ontwikkeling van specifieke therapieën voor chronische darmontstekingen bij mens en dier stimuleren.











